Özellik	Değer
tags	sendrom
ad-tr	Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
ad-en	Obsessive-compulsive disorder (OCD)
omim	164230
gen	Poligenik; PANDAS’ta otoimmün mekanizma
lokus	-
kalitim	Kalıtsal değil; güçlü genetik yatkınlık
insidans	Yaşam boyu prevalans dünya genelinde %1-3; tüm olguların ~%80’i çocukluk çağı ve ergenlikte başlar
tus-onceligi	yüksek
guncelleme	2026-09-27
kaynaklar	Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar

Obsesif Kompulsif Bozukluk

“YAB’li çocuklar, bilinci ele geçiren tekrarlayıcı özgül düşünceler (obsesyonlar) veya anksiyetesinin neden olduğu tekrarlayıcı ritüeller ve hareketlerle (kompülsiyonlar) başvuran çocuklardan ayırmak önemlidir.” (Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar, Bölüm 38)

💡 TUS ipucu — YAB’dan ayıran nokta“En sık görülen obsesyonlar vücut atıkları ve salgıları, kötü bir şeyin olacağı korkusu veya tekdüzelik ihtiyacı ile ilgilidir.”“En yaygın kompulsiyonlar el yıkama, kilitlerin sürekli kontrol edilmesi ve dokunmadır.”“Stres zamanlarında (yatma zamanı, okula hazırlanma), bazı çocuklar belirli nesnelere dokunur, belirli kelimeler söyler veya tekrar tekrar ellerini yıkarlar.” — Bu davranışlar “sıkıntıya neden oluyorsa, çok fazla zaman alıyorsa veya toplumsal alanlarda işlevselliğe bozulmaya neden oluyorsa” tanı konur.

Tablo 38.7 — DSM-5 tanı ölçütleri

A	“Obsesyonların, kompulsiyonların ya da her ikisinin birlikte varlığı”
Obsesyon tanımı	1.”Bozukluk sırasında kimi zaman zorla ve istenmeden yaşanan, çoğu kişide belirgin bir anksiyete veya sıkıntıya neden olan, yineleyici ve sürekli düşünceler, dürtüler ya da imgeler.”2.”Kişi, bu düşünceleri, dürtüleri ya da imgeleri görmezden gelmeye ya da baskılamaya çalışır ya da bunları başka bir düşünce ya da eylemle etkisizleştirme girişimlerinde bulunur (örn. bir kompulsiyonu yerine getirerek).”
Kompulsiyon tanımı	1.”Kişinin obsesyona tepki olarak ya da katı bir biçimde uyulması gereken kurallara göre yapmak zorunda hissettiği yineleyici davranışlar (örn. el yıkama, düzenle koyma, denetleyip durma) ya da zihinsel eylemler (örn. dua etme, sayı sayma, sözcükleri sessiz bir biçimde tekrarlama).”2.”Bu davranışlar ya da zihinsel eylemler, yaşanan anksiyete ya da sıkıntıdan kurtulmaya veya bundan korunmaya yönelik yapılır; ancak bu davranışlar ya da zihinsel eylemler, etkisizleştirilmesi ya da korunulması tasarlanan şeylerle gerçekçi bir biçimde ilişkili değildir ya da açıkça aşırı bir düzeydedir.”
B	“Obsesyonlar ya da kompulsiyonlar kişinin zamanını alır (örn. günde bir saatten çok zamanını alır) ya da klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, mesleki ya da diğer önemli işlevsellik alanlarında bozulmaya neden olur.”
C	“Obsesif-kompulsif belirtiler, bir maddenin (örn. kötüye kullanılan bir madde, bir ilaç) ya da başka bir sağlık durumunun fizyolojik etkilerine bağlanamaz.”
D	Başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz (yaygın anksiyete, beden algısı bozukluğu, biriktiricilik, Trikotillomani, deri yolma, stereotipik hareket, yeme bozuklukları, madde, hastalık anksiyetesi, parafilik, yıkıcı/dürtü kontrol, majör depresyon, şizofreni, otizm)

İçgörü belirtilmelidir:

İçgörüsü iyi ya da oldukça iyi:“Kişi, obsesif-kompulsif bozukluğa ait inanışların kesinlikle ya da olasılıkla gerçek olmadığının ya da gerçek olabileceğinin ya da olmayabileceğinin ayrımındadır.”
İçgörüsü kötü:“Kişi, obsesif-kompulsif bozukluğa ait inanışların olasılıkla gerçek olduğunu düşünür.”
İçgörüsü yok/sanrısal inanışlar:“Kişi, obsesif-kompulsif bozukluğa ait inanışların gerçek olduğuna kesin olarak inanmaktadır.”Tikle ilişkili:“Kişinin o sırada ya da geçmişte bir tik bozukluğu öyküsü vardır.” → Tik Bozuklukları ve Tourette Bozukluğu

(Kaynak: Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar, Tablo 38.7; DSM-5, s.237)

Semptomlar ve klinik bulgular

Kategori	Sıklık
Yaygın obsesyonlar — kirlenme	%35
Kişinin kendisine veya sevdiklerine zarar verme düşünceleri	%30
Kompulsiyon — yıkama ve temizleme	%75
Kontrol etme	%40
Düzeltme	%35

“Çocukların çoğunda sadece OKB belirtileri ile açıklanamayan ve akademik sorunlara neden olan görsel uzamsal bozukluklar, bellek sorunları ve Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olduğu görülmektedir.”

⚠️ Frontostriatal-talamik yolak“OKB’de eşlik eden hastalıkların sıktır, hastaların %30’unda tik bozukluğu, %26’sına majör depresyon ve %24’üne gelişimsel bozukluklar eşlik etmektedir.”“OKB hastalarının hastalık şiddeti ve tedavi yanıtı ile ilişkili olarak frontostriatal-talamik yolakta anormallikler sürekli olarak saptanmıştır.”

PANDAS

“OKB’li çocukların %10’unda belirtilerin grup A β-hemolitik streptokok enfeksiyonu ile tetiklenir veya alevlenir.”

“Grup A β-hemolitik streptokok enfeksiyonu, genetik olarak yatkın kişilerde bazal gangliyonlardaki nöral doku ile çapraz reaksiyona giren, bu bölgenin şişmesine ve sonuçta obsesyonlara ve kompulsiyonlara yol açan antinöronal antikorları ve tetikler.”
Tanım:“Streptokok enfeksiyonu ile ilişkili pediatrik otoimmün nöropsikiyatrik bozukluk (PANDAS) olarak adlandırılan bu OKB alt tipi, OKB veya tik belirtilerinin ani ve çarpıcı bir şekilde başlaması veya alevlenmesi, ilişkili nörolojik bulgular ve yakın zamanda geçirilen bir streptokok enfeksiyonu ile karakterizedir.”
Lab:“Antistreptolizin O ve antideoksiribonükleaz B’nin artan antikor titreleri, bazal gangliyonlarda hacim artışı ile ilişkilidir.”