| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Tik bozuklukları ve Tourette bozukluğu |
| ad-en | Tic disorders and Tourette disorder |
| omim | 137580 |
| gen | Özgül yatkınlık geni tanımlanmamış; aday-gen ve bağlantı çalışmaları negatif |
| lokus | - |
| kalitim | Güçlü ailesel; birinci derece akrabalarda risk 10-100 kat; monozigot eş hastalanma %80, dizigot %30 |
| insidans | Tüm tikler: erkeklerde %6-18, kızlarda %3-11 · Tourette bozukluğu ~%0,8 |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-09-27 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar |
“Tourette bozukluğu (TB), süreğen (kronik) motor veya vokal tik bozukluğu (STB) ve geçici tik bozuklukları istemsiz, hızlı, yineleyici, bir veya birden çok motor ve/veya vokal/sesle ilgili tikler olarak tanımlanır.” (Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar, Bölüm 37.1)
💡 TUS ipucu — üç bozukluğu ayıran iki soru1) Süre 1 yıldan uzun mu? Hayır → geçici tik bozukluğu (<1 yıl) 2) Hem motor hem vokal tik var mı? Evet → Tourette · Sadece biri → süreğen (kronik) motor VEYA sesle ilgili tik bozukluğu“STB, TB’den farklıdır, çünkü STB motor ya da vokal tiklerle (her ikisi birden değil) sınırlıdır. Oysa TB’de hastalığın bir noktasında (eş zamanlı olmak zorunda olmasa da) hem motor hem de vokal tikler vardır.”Hiyerarşi:“Bu bozuklukları hiyerarşik bir sıra izler (yani TB, ardından STB ve ardından geçici tik bozukluğu), böylece bu sıranın bir aşamasında bir tik bozukluğu tanısı koyulduğunda, daha düşük aşamada olan başka bir tanı koyulamaz.”
“Tikler birden ortaya çıkan, hızlı, yineleyen, ritmik olmayan motor hareketler veya ses çıkarmalardır.”
| Tik tipi | Tanım ve örnekler |
|---|---|
| Basit motor tikler | “(örn. göz kırpma, boyun çevirme, omuz silkme, ekstremitelerin ekstansiyonu) sadece bir veya birkaç kas grubunu içeren kısa hareketlerdir” |
| Karmaşık motor tikler | “sıralı ve/veya eş zamanlı olarak üretilen, amaca yönelik görünebilen nispeten düzenli hareketleri içerir” — ekopraksi (başkasının hareketini taklit etme), koprapraksi (“müstehcen el kol hareketleri yapma”), kişinin kendi burnunu tarama hareketi, ayak vurma |
| Basit vokal tikler | “(örn. boğaz temizleme, burun çekme, öksürme) tek başına, anlamsız sesler ve gürültülerdir” |
| Karmaşık vokal tikler | koprolali (“küfür veya hakaret”), palilali (“kişinin kendi seslerini veya kelimelerini tekrarlaması”), ekolali (“son duyulan kelimeyi veya ifadeyi tekrarlama”) |
💡 TUS ipucu — tiki Çocukluk Dönemindeki İstemsiz Hareket Tipleri ayıran anahtar“Tik tikleri öncesinde ve tik dürtüsünü tetikleyen duyusal olaylar (uyarıcı dürtüler) tanımlanmıştır.”“Tikleri olan bireyler, özellikle dış zorlamalar etkili olduğunda, bir göreve ya da aktiviteye derinlemesine odaklandığında veya uyku sırasında, tiklerini değişen sürelerle baskılayabilirler.”“Tikler sıklıkla kolay etkilenir ve kaygı, heyecan veya yorgunlukla daha da kötüleşir.”Tik rebound:“Ebeveynler gün sonunda tik sıklığının arttığını belirtmişlerdir. Araştırmalar istemli olarak tiklerin baskılanmasının tikin geri sekmesine (tic rebound) neden olacağını desteklememektedir.”
“Not: Tik aniden ortaya çıkan, hızlı, yineleyici, düzensiz devinimler veya ses çıkarmalardır.”
| A | “Eş zamanlı olmaları gerekmese de, hastalık sürecinin bir zamanında hem çoklu motor hem de bir ya da daha fazla sesle ilgili tik olabilir.” |
|---|---|
| B | “Tiklerin sıklığı artıp azalabilir ancak ilk başladığından beri, bir yıldan daha uzun sürer.” |
| C | “On sekiz yaşından önce başlar.” |
| D | “Bu bozukluk bir maddenin (örn. ‣) veya başka bir sağlık durumunun (örn. ‣, postviral ensefalit) fizyolojik etkilerine bağlanamaz.” |
A.”Hastalık sırasında bir veya birden fazla motor veya sesle ilgili tikler olabilir, ancak bunlar hem motor hem de sesle ilgili tikler değildir.” · B, C, D aynı · E.”Belirtiler Tourette bozukluğu tanı ölçütlerinin hiçbir zaman karşılamaz.”Varsa belirtiniz: Yalnızca motor tiklerle giden · Yalnızca sesle ilgili tiklerle giden
A.”Bir veya birden fazla motor veya sesle ilgili tikler.” · B.”Tikler, ilk başladığından beri bir yıldan daha uzun sürmez.” · C, D aynı · E.”Tourette ve süreğen (kronik) motor veya sesle ilgili tik bozukluğu için tanı ölçütleri hiçbir zaman karşılanmaz.”
(Kaynak: Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar, Tablo 37.1; DSM-5, 2013, s.81)
“Tiklerin başlaması genellikle dört ila altı yaş arasındadır.”