Özellik	Değer
tags	sendrom
ad-tr	Konjenital (doğuştan) hipotiroidizm
ad-en	Congenital hypothyroidism
omim	218700 (tiroid disgenezi)
gen	NKX2.1 (TTF1), FOXE1 (TTF2), PAX8, TSHR, TPO, TG, DUOX2, SLC5A5, SLC26A4, IYD, SLC16A2
lokus	heterojen
kalitim	Çoğu sporadik; dishormonogenezler otozomal resesif
insidans	Tiroid disgenezi ~1/4.000 · dishormonogenez 1/30.000-50.000
tus-onceligi	çok yüksek
guncelleme	2026-09-17
kaynaklar	Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem

Konjenital Hipotiroidi

Yenidoğan Metabolik Taraması programlarının hedefindeki, tedavi edilmezse kalıcı zihinsel yetersizlik yapan hastalık. En sık neden **tiroid oluşum kusurları (disgenezi)**dir; kızlarda erkeklerden iki kat daha sık görülür. Hafif konjenital hipotiroidili bazı bebekler doğumda normal tiroid fonksiyonuna sahiptir ve yenidoğan tarama programları ile tanı almaz (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem).

Etiyoloji — Tablo 581.1

Primer hipotiroidizm

Tiroid oluşum kusurları (disgenezi):agenezi, hipoplazi, ektopi
Tirotropine (TSH) cevabın kusurları: TSH reseptörünü bloke eden antikorlar; TSH reseptöründe (TSHR) mutasyon; G_s α (GNAS)’da defektler → Psödohipoparatiroidizm
Tiroid hormonu sentezinde kusur (dishormonogenez):foliküler hücreye iyot alımında defekt: sodyum-iyot simporter (NIS); foliküler hücreden koloide iyot transport defekti; iyot organifikasyon kusuru: tiroperoksidaz (TPO), dual oksidaz (DUOX2), dual oksidaz matürasyon faktörü 2 (DUOXA2); Tiroid Gelişimi ve Fizyolojisi sentez kusuru (TG); deiyodinasyon kusuru: iyodotirozin deiyodinaz (IYD)
Tiroid hormon transport kusuru:monokarboksilat transporter 8 (SLC16A2) — X’e bağlı
İyot eksikliği (endemik Guatr) · iyot fazlalığı · annenin ilaç alımı: iyodürler, amiodaron, metimazol, propiltiourasil, radyoaktif iyot (¹³¹I)

Santral (sekonder) hipotiroidizm

İzole TSH eksikliği:TSH β-alt biriminde (TSHβ) mutasyon — TSH düzeyi düşük, normal veya yüksek olabilir; TRH reseptöründe mutasyon (TRHR); IGFS1’de mutasyon — X’e bağlı santral hipotiroidizm ve makroorşidizm
Çoklu pitüiter hormon eksiklikleri:POU1F1 (TSH, GH, prolaktin); PROP1 (TSH, GH, LH, FSH, prolaktin ve değişen derecelerde ACTH); HESX1 (değişen derecelerde TSH, GH, LH, FSH, prolaktin, ACTH); diğer genler OTX2, LHX3, LHX4, SOX3, FGF8, FGFR1, GLI2, LEPR

(Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem)

Genetik ve alt tipler

Tiroid disgenezisi ~%2-5 ailesel; NKX2.1 (TTF1), FOXE1 (TTF2) ve PAX8 gibi tiroid gelişimi ve farklılaşması için önemli transkripsiyon faktörlerinden birindeki genetik hatadan kaynaklanabilir
- NKX2.1 tiroid bezinde, akciğerde ve santral sinir sisteminde bulunur; resesif mutasyonlar erken tiroid hormonu tedavisi başlasa bile tiroid disgenezisine, solunum sıkıntısına ve nörolojik sorunlara (kore, ataksi dahil) yol açar
- FOXE1 resesif mutasyonları tiroid disgenezisi, sert ya da kıvırcık saçlar, Yarık Dudak ve Damak, bazen Koanal Atrezi veya bifid epiglot ile sonuçlanır (Bamforth-Lazarus sendromu)
- PAX8 tiroid bezi ve böbrekte bulunur; dominant PAX8 mutasyonları tiroid disgenezisi, böbrek ve üreteral malformasyonlarla ilişkilidir
Tiroid agenezisi ya da ciddi hipoplazide TSHR inaktive edici mutasyonları tanımlanmıştır; homozigot ya da başka doğuştan hipotiroidi geni ile beraber heterozigot olabilir
Tiroid disgenezisi olan bebeklerin birinci derece yakınlarının %8-10’unda tiroglossal kanal kisti ve tiroid hemiagenezisi gibi gelişmemiş tiroid anormallikleri görülmektedir; monozigotik ikizler tiroid disgenezisi açısından ciddi uyumsuzluk gösterebilmektedir
Dishormonogenez (tiroid hormon sentez kusurları): yenidoğan tarama programlarınca saptanan doğuştan hipotiroidizm vakalarının %15-20’sini oluşturur (30.000-50.000 canlı doğumda 1); genellikle otozomal resesif; tiroid bezi normal olduğundan TSH uyarısı cevaplar ve guatr hemen her zaman vardır
İyot taşınma kusuru: NIS mutasyonları; ABD’de etnik dini bir grup olan Hutteriler arasında 9 bebekte gösterilmiş; bildirilen vakaların ~%50’si Japonya’dan; akrabalık ~%30’unda