| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Tiroid gelişimi ve fizyolojisi |
| ad-en | Thyroid development and physiology |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem |
Bölüm 579 (Ari J. Wassner ve Jessica R. Smith) (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem).
| Hafta | Olay |
|---|---|
| 4. | TİROGLOBULİN SENTEZİ |
| > [!tip] 7. | Fetal tiroid, dil kökündeki (FORAMEN CECUM) FOREGUTUN ÖNE DOĞRU ÇIKINTI YAPMASINDAN GELİŞİR. Tiroid kıkırdağı üzerindeki NORMAL YERİNE GELİŞİĞİN 8-10. HAFTASINDA GEÇER. TİROİDİN ÇİFT LOPLU ŞEKLİ 7. HAFTADA FARKEDİLİR |
| 8-10. | İYOT YAKALANMASI |
| 10. | KARAKTERİSTİK TİROİD FOLLİKÜL HÜCRESİ ve KOLLOİD FORMASYONU |
| > [!tip] 12. | TİROKSİN (T₄) ve DAHA AZ ORANDA TRİİYODOTİRONİN (T₃) SENTEZİ ve SALGILANMASI |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Transkripsiyon faktörleri | Tiroid bezi morfogenezinde ve filizlenmesinde de son konumuna kaudal göçünde NKX2.1, FOXE1 ve PAX8 dahil olmak üzere birçok transkripsiyon faktörünün önemli olduğuna dair kanıtlar vardır |
| > [!tip] TPO ve Tg | BU FAKTÖRLER TİROGLOBULİN ve TİROPEROKSİDAZ (TPO) GENLERİNİN PROMOTOR BÖLGELERİNE BAĞLANIR ve BU NEDENLE TİROİD HORMONU ÜRETİMİNİ ETKİLER |
| TRH ve TSH | HİPOTALAMİK NÖRONLARIN TİROTROPİN SALGILAYICI HORMON (TRH) SENTEZLER ve TİROTROPİN (TSH) GEBELİĞİN 10-12. HAFTALARINDA BELİRGİNDİR |
| > [!warning] Aks ne zaman olgunlaşır? | HİPOTALAMİK-HİPOFİZ-TİROİD AKSININ OLGUNLAŞMASI GEBELİĞİN İKİNCİ YARISINDA GERÇEKLEŞİR; FAKAT NORMAL FEEDBACK DEĞERLERİ POSTNATAL YAŞAMIN 1-3. AYINA KADAR OLGUNLAŞMAZ |
| PROP1/POU1F1 | PROP1 ve POU1F1 DAHİL DİĞER TRANSKRİPSİYON FAKTÖRLERİ, SOMATOTROFLAR ve LAKTOTROFLAR İLE BİRLİKTE TİROTROFLARIN FARKLILAŞMASI ve BÜYÜMESİ İÇİN ÖNEMLİDİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Ana işlev | T₄ ve T₃’İ SENTEZLEMEKTİR. İYOTUN BİLİNEN TEK FİZYOLOJİK ROLÜ BU HORMONLARI SENTEZLEMEKTİR |
| > [!tip] Günlük iyot ihtiyacı | SÜT ÇOCUKLARI İÇİN 110-130 µg, ÇOCUKLAR İÇİN 90-120 µg ve ERGENLER İLE YETİŞKİNLER İÇİN 150 µg |
| ABD trendi | ABD’deki ortalama iyot alımı 1970’LER (320 µg/L) ve 1990’LAR (145 µg/L) arasında yaklaşık %50 AZALMIŞTIR, ancak dengeyi sağladığı görülmektedir (2009-2010 = 144 µg/L) |
| > [!tip] Konsantrasyon gradienti | TİROİD DOKUSUNUN İYODÜRE ULAŞIR (I⁻). TİROİD DOKUSUNUN İYODÜRE OLAN AVİDİTESİ VARDIR ve TİROİD DOKUSU, TİROİD HORMONUNUN SENTEZİ İÇİN İYODÜRÜ (1:100 GRADİENT İLE YAKALAYABİLİR, TAŞIYABİLİR ve FOLLİKÜLER LÜMENDE KONSANTRE EDEBİLİR) |
| > [!tip] NIS ve pendrin | TİROİD FOLLİKÜLER HÜCRESİNE DOLAŞIMDAN İYODÜR GİRİŞİ SODYUM-İYODÜR EŞTAŞIYICISI (NIS) TARAFINDAN GERÇEKLEŞTİRİLİR. İYODÜR HÜCRENİN BİR TARAFINDAN APİKAL MEMBRANINA DOĞRU YAYILIR ve BURADA PENDRİN (ve MUHTEMELEN EN AZ BİR BAŞKA TANIMLANAMAYAN TAŞIYICI) SAYESİNDE KOLLOİDE TAŞINIR |
| Basamak | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] 1. Organifikasyon | TİROİD HORMONU OLUŞTURMAK İÇİN, HAPSOLMUŞ İNORGANİK İYODÜR, FOLLİKÜLER LÜMEN İÇİNDEKİ TİROGLOBULİNİN TİROZİN KALINTILARI ÜZERİNE DÜZENLENMELİDİR. BU REAKSİYON TPO TARAFINDAN KATALİZE EDİLİR ve DUOX2 ENZİMİ TARAFINDAN ÜRETİLEN H₂O₂** GEREKTİRİR** |
| DUOX2 | DUOX2’NİN EKSPRESYONU DUAL OKSİDAZ MATÜRASYON FAKTÖRÜ 2’YE (DUOXA2) BAĞLIDIR |
| > [!tip] 2. Birleşme | TİROGLOBULİN, 138 TİROZİN KALINTISININ İÇİNDE BULUNDUĞU YAKLAŞIK 660 kDa MOLEKÜL AĞIRLIĞINDA OLAN BÜYÜK BİR HOMODİMERİK GLİKOPROTEİNDİR. BU TİROZİNLERİN HEMEN HEMEN 14’ÜNÜN İYODİNASYONU MONOİYOTİROZİN (MİT) veya DİİYODOTİROZİN (DİT) OLUŞTURUR |
| > [!tip] T₃ ve T₄ oluşumu | İKİ DİT MOLEKÜLÜ İKİLİSİ BİR T₄ MOLEKÜLÜNÜ veya BİR DİT MOLEKÜLÜ ve BİR MİT MOLEKÜLÜ İKİLİSİ BİR T₃ OLUŞTURMAK ÜZERE BİRLEŞİR |
| 3. Depolama | Hormonlar oluşturulduktan sonra, TİROİDDEN SALGILANMAYA HAZIR OLANA KADAR FOLLİKÜLER LÜMENDE KOLLOİDİNDE TİROGLOBULİNİN BİR PARÇASI OLARAK SAKLANIR |
| 4. Salınım | FOLLİKÜLER HÜCRE KOLLOİDİ ENDOSİTOZ YAPTIĞINDA T₄ ve T₃ SALINIR ve TİROGLOBULİN, ENDOZOMAL PROTEAZLAR ve PEPTİDAZLAR TARAFINDAN AYRIŞTIRILIR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Günlük üretim | YETİŞKİNLERDE TİROİD GÜNDE YAKLAŞIK 85 µg T₄ ve 6-7 µg T₃ SALGILAR |
| > [!tip] T₃’ün kaynağı | DOLAŞIMDAKİ T₃’ÜN SADECE %20’Sİ TİROİD TARAFINDAN SALGILANIRKEN; GERİ KALANI, EKSTRATİROİDAL DOKULARDAKİ İODOTİROZİN DEİYODİNAZLAR (TİP 1 ve 2) TARAFINDAN T₄’ÜN DEİYODİNASYONUYLA ÜRETİLİR |
| Beyin | HİPOFİZ ve BEYİNDE, GEREKLİ T₃’ÜN YAKLAŞIK %80’İ, LOKAL OLARAK TİP 2 DEİYODİNAZ İLE T₄’TEN ÜRETİLİR |
| > [!warning] Afinite farkı | KANDA T₃ KONSANTRASYONUNUN SADECE ELLİDE BİRİ KADAR MEVCUT OLMASINA RAĞMEN, T₃ FİZYOLOJİK OLARAK AKTİF TİROİD HORMONUDUR; ÇÜNKÜ TİROİD HORMON RESEPTÖRÜNÜNE T₄’DEN 10-15 KAT DAHA FAZLA AFİNİTE İLE BAĞLAR |
| > [!tip] MCT8 | ARALARINDA EN ÖNEMLİSİ MONOKARBOKSİLAT TAŞIYICI 8 (MCT8) OLAN, SPESİFİK TİROİD HORMONU TAŞIYICILARI TARAFINDAN T₄ ve T₃’ÜN HÜCRELERE GİRİŞİ KOLAYLAŞTIRILIR. HÜCRE İÇİNE GİRDİKTEN SONRA T₄, TİP 1 veya 2 DEİYODİNAZ İLE T₃’E DÖNÜŞTÜRÜLÜR |
| Etkisi | TİROİD HORMONU OKSİJEN TÜKETİMİNİ ARTTIRIR, PROTEİN SENTEZİNİ UYARIR, BÜYÜMEYE ve FARKLILAŞMAYA ETKİ EDER ve KARBONHİDRAT, LİPİT ve VİTAMİN METABOLİZMASINI ETKİLER |
| > [!tip] Reseptör izoformları | DÖRT TİROİD HORMON RESEPTÖRÜ İZOFORMU (α1, α2, β1 ve β2) FARKLI DOKULARDA EKSPRESE EDİLMESİNE RAĞMEN, TRα2’NİN HERHANGİ BİR FİZYOLOJİK İŞLEVİ OLUP OLMADIĞI BİLİNMEMEKTEDİR |
| Mekanizma | Tiroid hormonu reseptörleri; ya T₃’İ BAĞLAYAN BİR LİGAND BAĞLAMA BÖLGESİ, BİR MENTEŞE BÖLGESİ ve TİROİD HORMONU RESEPTÖRÜ YANIT ÖĞESİNE BAĞLANAN BİR DNA BAĞLAMA BÖLGESİNDEN (ÇİNKO PARMAK) OLUŞUR. T₃’ün tiroid hormonu reseptörüne bağlanması, KOAKTİVATÖR MOLEKÜLLERİN TOPLANMASINA, HABERCİ RNA’NIN TRANSKRİPSİYONUNA ve PROTEİN SENTEZİNE SEBEP OLUR |
| > [!tip] Doku özgü modülasyon | BÖYLELİKLE DEİYODİNASYON, TRANSMEMBRAN TAŞINMASI ve TİROİD HORMON RESEPTÖRÜ EKSPRESYONU DAHİL OLMAK ÜZERE TİROİD HORMON SİNYALİZASYONUNUN ÇOKLU DÜZENLEME SEVİYELERİ, BELİRLİ BİR DOLAŞIMDAKİ T₄ SEVİYESİNİN KARŞISINDA TİROİD HORMONU ETKİSİNİN DOKUYA ÖZGÜ MODÜLASYONUNA İZİN VERİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Dağılım | DOLAŞIMDAKİ T₄’ÜN YAKLAŞIK %70’İ TİROKSİN BAĞLAYICI GLOBULİNE (TBG) BAĞLANIR ve GERİ KALANLARIN ÇOĞU ALBÜMİN veya PREALBÜMİNE (TRANSTİRETİN) BAĞLANIR. SERUM T₄’ÜN YAKLAŞIK %0.03’Ü BAĞLANMAMIŞ veya SERBEST T₄’DEN OLUŞUR |
| T₃ | DOLAŞIMDAKİ T₃’ÜN YAKLAŞIK %50’Sİ TBG’YE ve %50’Sİ ALBÜMİNE BAĞLANIR; T₃’ÜN SADECE %0.3’Ü BAĞLANMAMIŞ veya SERBEST T₃’TÜR |
| > [!warning] Klinik anlam | TBG’NİN KONSANTRASYONU VEYA BAĞLANMASI BİRÇOK KLİNİK DURUMDA DEĞİŞTİĞİNDEN; TOPLAM T₄ veya T₃ SEVİYELERİ YORUMLANIRKEN BU DURUM DİKKATE ALINMALIDIR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Gidiş | Fetal serum T₄ ve serbest T₃, MİDGESTASYONDAN DOĞUMA KADAR SIRASIYLA YAKLAŞIK 9.5 µg/dl ve 1.4 ng/dl’YE GİDEREK ARTMAKTADIR. FETAL T₃ SEVİYELERİ 20. HAFTADAN ÖNCE DÜŞÜKTÜR ve DOĞUMA KADAR YAKLAŞIK 60 ng/dl’YE YÜKSELİR. Bununla birlikte, REVERSE T₃ SEVİYELERİ FETÜSTE YÜKSEKTİR (30. HAFTADA 300 ng/dl) ve DOĞUMDA 200 ng/dl’YE DÜŞER. SERUM TSH SEVİYELERİ KADEMELİ OLARAK DOĞUMDA KADAR 6 mIU/L’YE YÜKSELİR |
| > [!tip] Plasental geçiş | MATERNAL T₄’ÜN YAKLAŞIK ÜÇTE BİRİ PLASENTADAN FETÜSE GEÇER. FETAL TİROİD HORMONU SENTEZİ BAŞLAMADAN ÖNCE, MATERNAL T₄ FETAL GELİŞİMDE ROL OYNAR, bilhassa da BEYNİN FETAL GELİŞİMİNDE. Bu bakımdan, ANNE ÖTİROİD İSE HİPOTİROİD FETUS MATERNAL T₄ İLE DOĞUMA KADAR KISMEN KORUNABİLİR, ancak ANNE HİPOTİROİD İSE NÖROLOJİK HASAR RİSKİ ARTAR |
| > [!warning] Doğumsal hipotiroidi tanısı | PLASENTAYI GEÇEN T₄ MİKTARI GENELLİKLE YENİDOĞANDA DOĞUŞTAN HİPOTİROİDİZM TANISINI GECİKTİRMEK İÇİN YETERLİ DEĞİLDİR |
| > [!tip] Doğum sonrası TSH yükselmesi — ÇOK ÖNEMLİ | ZAMANINDA DOĞAN BEBEKLERDE DOĞUMU TAKİBEN 30 DAKİKADA ZİRVE YAPARAK SERUM KONSANTRASYONLARI 70-100 mIU/L’YE ULAŞAN AKUT TSH SALINIMI VARDIR. SONRAKİ 24 SAATTE HIZLI BİR DÜŞÜŞ ve SONRA GELEN 5 GÜN İÇİNDE <10 mIU/L’YE KADAR KADEMELİ BİR DÜŞÜŞ DAHA MEYDANA GELİR |
| T₄/T₃ yanıtı | TSH’DEKİ AKUT ARTIŞ, ORTALAMA 4 SAAT İÇİNDE T₄ SEVİYELERİNDE YAKLAŞIK 16 µg/dl’YE ve T₃ SEVİYELERİNDE YAKLAŞIK 300 ng/dl’YE VARAN DRAMATİK BİR ARTIŞA NEDEN OLUR. Bu T₃ artışı büyük ölçüde T₄’ÜN T₃’E ARTAN PERİFERİK DÖNÜŞÜMÜNDEN SAĞLANMIŞ GİBİ GÖRÜNMEKTEDİR |
| > [!tip] Düşüş eğrisi | T₄ SEVİYELERİ YAŞAMIN İLK 2 HAFTASINDA KADEMELİ OLARAK 10-12 µg/dl’YE DÜŞER. T₃ SEVİYELERİ YAŞAMIN İLK HAFTALARINDA 200 ng/dl’NİN ALTINA DÜŞER. SERUM İÇERMEYEN T₄ SEVİYELERİ BEBEKLİK AKUT ARTIŞ, ORTALAMA 4 SAAT İÇİNDE 0.9-2.3 ng/dl’YE ve ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE 0.7-1.8 ng/dl’YE DÜŞMEKTEDİR |
| Reverse T₃ | 2 HAFTA (200 ng/dl) KADAR YÜKSEK KALIR ve 4. HAFTADA YAKLAŞIK 50 ng/dl’YE DÜŞER |
| > [!warning] Prematüre | ‣, DOĞUMDAN SONRA TİROİD FONKSİYONUNDAKİ DEĞİŞİKLİKLER NİTELİKSEL OLARAK BENZER, ANCAK ZAMANINDA DOĞAN BEBEKLERE GÖRE NİCELEKSEL OLARAK DAHA KÜÇÜKTÜR. SERUM T₄ ve T₃ DÜZEYLERİ GEBELİK YAŞI ve DOĞUM AĞIRLIĞI İLE ORANTILI OLARAK AZALIR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Yöntemler | T₄, SERBEST T₄, T₃ veya SERBEST T₃. METABOLİK OLARAK İNERT REVERSE T₃ (rT₃ veya 3,5’,3’-TRİİYODOTİRONİN) OLARAK DA BULUNUR, ANCAK rT₃’İN ÖLÇÜLMESİ KLİNİK OLARAK NADİREN YARARLIDIR |
| > [!warning] Akut hastalıkta tuzak | DİREKT SERBEST T₄ ÖLÇÜMLERİ YAYGIN OLARAK MEVCUTTUR ve SAĞLIKLI HASTALARDA GENELLİKLE GÜVENİLİRDİR; BUNUNLA BİRLİKTE, BU ÖLÇÜMLER AKUT HASTALIK ESNASINDA veya TİROİD HORMONU BAĞLANMASINDA CİDDİ ANORMALLİKLERİ GÜVENİLMEZ OLABİLİR |
| Altın standart | BÖYLE DURUMLARDA TOPLAM T₃’ÜN ve BİR TBG BAĞLANMA İNDEKSİNİN ÖLÇÜLMESİ YA DA ALTIN STANDART EQUILIBRIUM ‣ TEKNİĞİ İLE SERBEST T₄’İ ÖLÇMEK TERCİH EDİLİR |
| > [!tip] Tiroglobulin | TİROİD BASKILIYKEN AZALIR. SERUM TİROGLOBULİN DÜZEYLERİ YENİDOĞANDA, GRAVES HASTALIĞI OLAN HASTALARDA ve DİĞER OTOİMMÜN TİROİD HASTALIĞI FORMLARINDA ve ENDEMİK GUATR HASTALARINDA YÜKSELMİŞTİR. TİROİDİN FARKLILAŞMIŞ KARSİNOMU OLAN HASTALARDA DA BELİRGİN TİROGLOBULİN YÜKSELMELERİ GÖRÜLEBİLİR. ATREZİK BEBEKLER SERUMDAKİ TİROGLOBULİN DÜZEYLERİNİ ÖNEMLİ DÜZEYDE AZALTMIŞTIR |
| > [!tip] En duyarlı test | SERUM TSH DÜZEYLERİ PRİMER TİROİD DİSFONKSİYONU İÇİN EN DUYARLI TESTTİR. SERUM TSH DÜZEYLERİ PRİMER HİPOTİROİDİZMDE YÜKSELİR ve HİPERTİROİDİZMDE BASKILANIR. YENİDOĞAN DÖNEMİNDE NORMAL TSH UYARISI İLE SEVİYELERİ <5 mIU/L’DİR |
| > [!warning] Santral hipotiroidi | SANTRAL (SEKONDER) HİPOTİROİDİZMDE SERUM TSH DÜZEYİ, DÜŞÜK SERUM T₄ veya SERBEST T₄ DÜZEYİNE RAĞMEN, DÜŞÜK YA DA NORMAL ARALIKTA UÇLARDADIR. TSH KONSANTRASYONU NORMAL OLABİLMESİNE RAĞMEN, SANTRAL HİPOTİROİDİLİ HASTALARDA TSH BİYOLOJİK OLARAK DAHA AZ AKTİFTİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Klinik önemi | TBG DÜZEYİNDEKİ ANORMALLİKLER KLİNİK HASTALIKLARLA İLİŞKİLİ DEĞİLDİR ve TEDAVİ GEREKTİRMEZLER. TBG DÜZEYİNDEKİ ANORMALLİKLER, GENELLİKLE ANORMAL DÜŞÜK veya YÜKSEK T₄ DÜZEYLERİNİN BULUNMASI DURUMUNDA GÖSTERİLİR ve HİPOTİROİDİZM veya HİPERTİROİDİZM TANISINDA KARIŞIKLIĞA YOL AÇABİLİR |
| > [!tip] Doğuştan TBG eksikliği | X’E BAĞLI DOMİNANT ÖZELLİKTEDİR. EN SIK, BİRİNCİL TARAMA TESTİ OLARAK T₄ SEVİYELERİNİ ÖLÇEN YENİDOĞAN HİPOTİROİDİZMİ İÇİN TARAMA PROGRAMLARI DOLAYISIYLA FARKINA VARILIR. ETKİLENEN HASTALARIN DÜŞÜK TOTAL T₄ DÜZEYİ (GENELLİKLE <4 µg/dl) veya ARTMIŞ TRİİYODOTİRONİN REZİN ALIMI VARDIR; FAKAT SERBEST T₄ ve TSH DÜZEYİ NORMALDİR |
| > [!warning] Tedavi gerekmez | TEDAVİYE GEREK YOKTUR; ancak GELECEKTE YANLIŞ HİPOTİROİDİZM TANISI KONMASINI ÖNLEMEK İÇİN ETKİLENME İHTİMALİ OLAN AİLE BİREYLERİNİ TESTE TABİİ TUTMAK GEREKEBİLİR |
| İnsidans | TBG EKSİKLİĞİ 1700 ERKEK YENİDOĞANDA BİR GÖRÜLÜR, BUNLARIN %36’SINDA TSH DÜZEYİ <1 mg/dl’DİR. KIZLARDA TBG EKSİKLİĞİNİN DAHA HAFİF FORMLARI HETEROZİGOT TAŞIYICI OLAN YAKLAŞIK 15.000 KIZ YENİDOĞANIN BİRİNDE GÖRÜLÜR. KAZANILMIŞ TBG EKSİKLİĞİ (SERUM TBG <0.5 mg/dl) ÇOK SEYREKTİR |
| > [!tip] TBG fazlalığı | Benign X’E BAĞLI DOMİNANT bir hastalıktır ve yaklaşık 25.000’DE BİR GÖRÜLÜR. İlk olarak erişkinlerde tanımlanmıştır, ama yenidoğan tarama programları bu durumu yenidoğanda ortaya çıkartabilir |