| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom, tek-gen, iskelet-displazisi, metabolik |
| ad-tr | Hipofosfatazya |
| ad-en | Hypophosphatasia |
| omim | — |
| gen | ALPL (doku özgün olmayan alkalen fosfataz, TNSALP) |
| lokus | kaynak gerekli (Nelson’da verilmiyor) |
| kalitim | Perinatal ve infantil tipler otozomal resesif; hafif tipler otozomal resesif veya dominant |
| insidans | kaynak gerekli (Nelson’da “seyrek”) |
| tus-onceligi | orta-yüksek |
| guncelleme | 2026-09-14 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem, Nelson - Bölüm 2 Büyüme Gelişme Davranış |
Doku özgün olmayan alkalen fosfataz (TNSALP) eksikliğine bağlı, düşük serum ALP ile tanınan ve yenidoğanda ölümcül formdan yalnızca dişleri tutan hafif forma uzanan kalıtsal iskelet mineralizasyon bozukluğu (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem, Bölüm 724).
💡 Sınavın tek cümlesiRaşitizme benzeyen ama ALP’si DÜŞÜK olan çocuk → hipofosfatazya. Raşitizmde ALP yüksektir; Osteogenezis İmperfekta’da yenidoğanda normal veya yüksektir.
TNSALP yokluğunda doğal substratları parçalanamaz (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem):
💡 PLP neden ayırıcıdırPLP düzeyleri diğer kemik hastalıklarının çoğunda normalden DÜŞÜK olma eğilimindedir → yüksek PLP hipofosfatazyanın ayırıcı tanısında yardımcıdır (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem). Aynı mekanizma ölümcül ve infantil tiplerdeki nöbetleri açıklar: hücre dışı PLP hücreye giremez → bozulmuş piridoksin metabolizması → piridoksine yanıt veren nöbetler.
Nelson, yenidoğanda ölümcül formdan yalnızca dişleri etkileyen odontohipofosfatazyaya kadar yedi form tanımlayan bir nozolojiden söz eder (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem):
| Form | Başlangıç | Nelson’ın tanımı |
|---|---|---|
| Perinatal (ölümcül) | İntrauterin / doğum | En şiddetli tip; intrauterin veya doğumdan bir süre sonra ölümcül. Kemiklerde kısalma ile iskeletin şiddetli hipomineralizasyonu; kanamayla eşlik eden anemi, piridoksin bağımlı nöbet ve hipoplastik akciğerler. Şekil 724.1A: ince dalgalı kostalar, platispondili, servikal vertebra kaybı, kemikleşme ve bükülmüş femurlar |
| Benign prenatal | İntrauterin / doğum | İskelet anormallikleri olan yenidoğanlarda görülür, zaman içinde kendiliğinden düzelir |
| İnfantil | İlk 6 ay | ‣/‣ (→ nefrokalsinoz), erken kranial sütür birleşmesi (→ ‣ artışı), huzursuzluk, büyüme duraklaması. Grafi: düzensiz kemikleşme, zımba deliği bölgeleri, metafizer çanaklaşma. Enzim replasmanı (asfotaz alfa) öncesinde mortalite ~%50 tahmin ediliyordu; hayatta kalanlarda önemli engellilik |
| Çocukluk | 6. aydan sonra | Süt dişlerinin erken dökülmesi — SAĞLAM KÖKLE (kötü mineralize sementum), hafif iskelet deformiteleri, kırıklar, değişken boy kısalığı; bazılarında iskelet ağrısı veya kas güçsüzlüğü. Uzun kemiklerde karakteristik radyolüsent “diller” |
| Hipofosfatazya tarda | Geç ergenlik | Çocukluk formunun geç tanınan ucu |
| Erişkin | Orta yaş | Bazılarında erken geçici diş kaybı veya rikets öyküsü. Osteopeni/osteoporoz, tekrarlayan metafizyal stres kırıkları (özellikle metatarsallar ve tibia), femoral yalancı kırıklar. Ayrıca psikiyatrik belirtiler (depresyon/kaygı), kondrokalsinoz, osteoartrit, miyopati, nefrokalsinoz ve 40-60 yaş arasında kalıcı diş kaybı |
| Odontohipofosfatazya | Değişken | Yalnızca dişler etkilenir |
(Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem)