Zehirlenmelere Yaklaşım

“Zehirlenme, Amerika Birleşik Devletleri’nde yaralanmaya bağlı ölümlerin önde gelen nedenidir ve motorlu araç kazalarından daha fazladır” (Nelson - Bölüm 7 Çocuklarda İlaç Tedavisi, Bölüm 77 — Jillian L. Theobald ve Mark A. Kostic).

Epidemiyoloji

ℹ️ İki yaş zirvesi“Bu ölümlerin çoğu kasıtlı değildir (yani intihar değildir). Ergenlerde, zehirlenme, yaralanma ile ilişkili ölümlerin 3. önde gelen nedenidir.”“Amerikan Zehir Kontrol Merkezleri Birliği (AAPCC) Ulusal Zehir Veri Sistemleri’ne (NPDS) yıllık olarak bildirilen iki milyondan fazla insan zehirlenmesi maruziyetinin yarısından fazlası 6 yaşından küçük çocuklarda görülür ve en fazla maruz kalma oranı 1 ve 2 yaştadır.”“Hemen hemen tüm bu maruziyetler kasıtsızdır ve küçük çocukların her şeyi ağzına koyma eğilimini yansıtır.”“Neyse ki, 6 yaşından küçük çocuklar NPDS’ye bildirilen tüm zehirlenme ölümlerinin %2’den azını oluşturmaktadır.”“Çocuklarda ikinci bir zirve ergenlik döneminde ortaya çıkar.”“Her ne kadar ergenler (13-19 yaş) zehirlenmelerin sadece %12’sini oluştursalar da ölümlerin çok daha büyük bir kısmını oluştururlar.”“2015 yılında NPDS’ye bildirilen zehirlenmeye bağlı 90 çocuk ölümünden 58’i ergenlerdi.”“Ergenlerdeki zehirlenmeler öncelikle kasıtlıdır (intihar veya maddelerin kötüye kullanımı) ve bu nedenle genellikle daha ciddi zehirlenmeye neden olur.”

Maruziyet yolları

• “Çocuklarda toksik maruziyetin %90’ından fazlası tek bir maddeyi içerir.”
• “Maruziyet yollarının büyük çoğunluğunu yutma; daha az bir kısmını ise dermal, inhalasyon ve oftalmik yollar oluşturur.”
• “Vakaların yaklaşık %40’ı kozmetikler, kişisel bakım ürünleri, temizlik solüsyonları, bitkiler ve yabancı cisimler gibi ilaçsız maddeler içerir.”
• “Farmasötik preparatlar, maruziyetlerin geri kalanını oluşturur ve analjezikler, topikal preparatlar, vitaminler ve antihistaminikler en yaygın olarak bildirilen kategorilerdir.”

💡 Zehir Kontrol Merkezi“Altı yaşın altındaki çocuklarda zehirlenmelerin büyük bir kısmı, bölgesel zehir kontrol merkezine (PCC) çağrıyla, doğrudan tıbbi müdahale olmadan yönetilebilir.”“Bunun nedeni, söz konusu ürünün doğası gereği toksik olmaması veya ürün miktarının klinik olarak ilgili toksik etkileri üretmek için yeterli olmamasıdır.”“PCC’lere bağlı Birleşik Devletler ağı aracılığıyla, herkes istediği zaman 1-800-222-1222 numaralı ücretsiz numarayı arayarak bölgesel bir zehir merkezine başvurabilir.”“(Türkiye’de 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi)”“Anne-babalar bu numarayı büyükanne-büyükbaba, akraba, bebek bakıcısı ve diğer bakım verenlerle paylaşması teşvik edilmelidir.”

⚠️ Küçük dozda bile toksik olanlar“Bununla birlikte, bazı ilaçlar küçük dozlarda çocuklar için oldukça toksik olabilir” (Tablo 77.1). → Küçük Dozlarda Çocuklar İçin Toksik Olabilen Maddeler“2015 yılında, Karbonmonoksit Zehirlenmesi (CO), piller ve analjezikler (çoğunlukla opioidler) küçük çocuklarda (<6 yaş) zehirle ilgili ölümlerin başlıca nedenleriydi.”“Ek olarak, uyarıcılar/sokaklarda satılan uyuşturucular, kardiyovasküler ilaçlar ve alifatik hidrokarbonlar önemli mortalite nedenleriydi.”

Korunma

💡 1970 Zehirli Ambalaj Önleme Yasası“Küçük çocuklar arasında kasıtsız zehirlenmenin neden olduğu ölümler son yirmi yılda, özellikle 5 yaşından küçük çocuklar arasında önemli ölçüde azalmıştır.”“1970 yılında ABD’de Zehirli Ambalaj Önleme Yasası kabul edildiğinde 5 yaşından küçük çocuklarda 226 zehirlenme ölümü meydana gelmişti; buna kıyasla 2015’te sadece 24 ölüm görüldü.”“Zehirlenmenin önlenmesi; korunaklı saklama yöntemlerinin kullanımı ve her bir kap başına düşen dozun sınırlandırılması gibi pasif yöntemlerin etkinliğini yansıtır.”“Yetişkinler tarafından çocukların açamayacağı kaplar kullanmanın zorluğu, günümüzde küçük çocuklarda zehirlenmenin önemli bir nedenidir.”“5 yaşın altındaki çocuklarda açamayacağı şekilde tasarlanan kapaklar değiştirilmişti ve %18,5’inde, çocukların açamayacağı şekilde tasarlanan kapaklara/paketleme yönteminin %65’i uygun değildi.”“Yutma zehirlenmelerinin neredeyse %20’si çocukların açamayacağı geleneksel kapları kullanıp çeken ve genellikle ilaçlarını çocukların kolaylıkla ulaşabileceği bir yere düzenleyicilerine koyan büyükanne ve büyükbabalardan kaynaklanmaktadır.”

⚠️ Ergen zehirlenmeleri AZALMADI“Küçük çocuklarda zehirlenmenin önlenmesinde başarılı olunmasına rağmen, son 20 yılda ergenlerde zehirlenmeyle ilgili ölümlerde dikkate değer bir artış olmuştur.”“Bu, sağlık hizmeti sağlayıcıları tarafından yazılan antidepresan reçetelerinin artan oranında ve opioid ile ilişkili ölümlerdeki epidemik artışı yansıtmaktadır.”

Zehirlenen hastaya yaklaşım

İlk müdahale

⚠️ İlk adım stabilizasyon“Zehirlenmiş veya zehirlendiğinden şüphelenilen bir hastaya ilk yaklaşım diğer hasta çocuklardan farklı olmamalıdır; stabilizasyon ile başlanır ve hava yolunun, solunumun, dolaşımın (nabız, kan basıncı), Glasgow Koma Skalası skoru ve laringeal reflekslerin ve ayrıca zihinsel durumun hızlı bir şekilde değerlendirilmesi yapılır.”“Zihinsel durumunda değişiklik saptanan herhangi bir hastada önce serum glukoz düzeyi bakılmalı ve nalokson uygulaması düşünülmelidir.”“Hedefe yönelik bir öykü ve fizik muayene akılcı bir ayırıcı tanı yapmaya izin verir, daha sonra laboratuvar testleri ve diğer tanı çalışmaları ile ayırıcı tanılar daha da arıtılabilir.”

Öykü

💡 Öyküde aranacak özellikler“Sorun odaklı bir öykünün doğru şekilde elde edilmesi büyük önem taşımaktadır.”“Kasıtlı zehirlenmeler (intihar girişimleri, uyuşturucu istismarı/kötüye kullanımı) genellikle kasıtsız, keşif amaçlı yutmalardan daha şiddetlidir.”“Zehirlenmenin tanımı olmadığı hastalarda, çocuğun yaşı (yürümeye başlayan çocuk veya ergen), prodromsuz akut başlangıçlı bulgular, çoklu sistem organ işlev bozukluğu veya yüksek ve içi stres düzeyleri gibi öyküdeki bazı özellikler, olası bir zehirlenme tanısını düşündürmelidir.”“Zehirlenmenin tanımlı olduğu hastalarda, çocuğun neye maruz kaldığı ve zehirlenme koşullarının tam olarak belirlenmesi, tedaviyi doğrudan hızlı bir şekilde başlatmak için çok önemlidir.”“Ev ve işyeri ürünlerinde, isimler (marka, jenerik, kimyasal), düzeyler ve özellikli bileşenler genellikle etiketlerden elde edilebilir.”“Değerlendirme için hastaneye sevk edilirse, maruziyeti belirlemeye ve ölçmeye yardımcı olması için anne-babalardan ürünleri, hapları ve/veya kapları yanlarında getirmeleri istenmelidir.”“Eğer çocuk bilinmeyen bir hapla birlikte bulunursa, büyükanne-büyükbaba, anne-baba, kardeş, bakıcı veya ziyaretçilerin eve getirmiş olabileceği ilaçlar da dahil olmak üzere, çocuğun çevresindeki tüm ilaçların bir listesi elde edilmelidir.”“Bilinmeyen bir zehirlenme durumunda, çocuğun nerede bulunduğunu açıklığa kavuşturmak (örn. garaj, mutfak, çamaşır odası, banyo, arka bahçe, iş yeri) olası toksinlerin bir listesini oluşturmaya yardımcı olabilir.”