Eşanlamlılar: TKP, Toplumda Gelişen Pnömoni
Kategori: Pediatrik Göğüs Hastalıkları · Tür: hastalık
Özet
Önceden sağlıklı, son 14 günde hastane yatışı olmayan çocukta toplumda gelişen pnömonidir ve 1 ay-5 yaş ölümlerinin en sık nedenidir. Ateş (küçüklerde tek bulgu olabilir), öksürük (küçüklerde başlangıçta olmayabilir), İştahsızlık, huzursuzluk, kusma, ishal ve letarji görülür; büyük çocuk ve adolesanda Plörit, alt lob tutulumunda karın ağrısı, üst lobda ense sertliği olabilir. Temel bulgu takipnedir (DSÖ: 0-2 ay >60, 3-11 ay >50, 1-5 yaş >40, >5 yaş >20/dk); çekilme, burun kanadı solunumu, inleme, hipoksemi (SpO2 ≤%92), siyanoz, apne ve bilinç değişikliği ağırlığı gösterir. Muayenede solunum seslerinde azalma, bronşiyal solunum, vokal fremitus artışı, matite, krepitan ral ve plevral efüzyonda sürtünme sesi bulunabilir. İki aydan büyük çocukta takipne ile solunum güçlüğü bulguları tanıyı koydurur, tek bulgu yeterli değildir; ağırlık Pnömoni, ağır pnömoni (çekilme, oral alım azalması) ve çok ağır pnömoni (letarji, siyanoz, beslenememe) olarak sınıflanır. Lökositoz (BK >15000-20000/mm3) ve lober konsolidasyon veya yuvarlak pnömoni bakteriyel, hışıltı ve difüz interstisyel infiltrat viral ve atipik etkenleri düşündürür. Tanı öykü ve fizik muayeneye dayanır; ampirik ilk seçenek oral amoksisilindir ve yanıt 48 saatte değerlendirilir. Ayırıcı tanıda Astım, bronşiyolit, Yabancı Cisim Aspirasyonu ve Yutulması ve aspirasyon, tüberküloz, kistik fibrozis, primer siliyer diskinezi, kalp yetmezliği ve Vasküler Halka yer alır.
Bölümlerdeki özetler
- Önceden sağlıklı, son 14 günde hastane yatışı olmayan çocukta toplumda gelişen pnömoni; 1 ay-5 yaş ölümlerinin en sık nedeni. Tanı öykü ve fizik muayeneye dayanır; ampirik ilk seçenek oral amoksisilindir, yanıt 48 saatte değerlendirilir. (Göğüs Hastalıkları › Toplumsal Kökenli Pnömoni; s.2943, s.2946, s.2947)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- TKP: önceden sağlıklı, yakınma başlangıcından önceki 14 günde hastane yatışı olmayan çocukta toplumda gelişen Pnömoni (s.2943).
- Klinik ve radyolojik özelliklere göre tipik ve atipik Pnömoni olarak ikiye ayrılır (s.2943).
- Radyolojik tanımlar: lober Pnömoni (bir veya birden fazla lobun tutulması; küçük periferal infiltrasyondan tüm lobun konsolidasyonuna); yuvarlak (round) pnömoni (küçük çocukta alveoller arası porlar/kanallar gelişmediğinden enfeksiyonun sınırlı alanda kalması; en sık S. pneumoniae, ayrıca diğer streptokoklar, H. influenzae, S. aureus, M. pneumoniae, K. pneumoniae, M. tuberculosis, C. burnetii, C. psittaci, koronavirüs); interstisyel pnömoni (çoğunlukla viral, diffüz retikülonodüler infiltrasyon veya buzlu cam; bebekte interstisyel süreçle hiperinflasyon tipik olarak C. trachomatis’in ateşli bebeklik pnömonisi özelliğidir) (s.2947, 2948).
Epidemiyoloji
- DSÖ: 5 yaş altında yılda 156 milyon Pnömoni vakası, 20 milyonu hastane yatışı gerektirecek ağır; gelişmiş ülkelerde yıllık insidans 0-5 yaşta 33/10000, 0-16 yaşta 14.5/10000; gelişmekte olan ülkelerde daha sık ve ağır; 1 ay-5 yaş arası çocuk ölümlerinin en sık nedeni (s.2943).
- Risk faktörleri (Tablo 1): konak - <1 yaş, düşük doğum ağırlığı, erken doğum, Malnütrisyon, altta yatan hastalık (doğumsal kalp hastalığı, diyabet), D vitamini eksikliği; sosyal/çevresel - anne sütü alamama, düşük sosyoekonomik düzey, kalabalık yaşam (kreş), sağlık hizmetine ulaşamama, anne yaşı/eğitimi, sigara ve hava kirliliği, yetersiz bağışıklama, kış mevsimi (s.2943).
Etiyoloji ve patogenez
- Etken ancak olguların %24-85’inde belirlenebilir (nazofaringeal kültür, kan kültürü, seroloji, PCR gibi dolaylı yöntemler yetersiz) (s.2943).
- <5 yaşta virüsler en yaygın neden (küçük çocuk vakalarının ~%50’si), yaşla azalır; karma enfeksiyon %16-34 (S. pneumoniae+virüs, S. pneumoniae+M. pneumoniae/C. pneumoniae, RSV+influenza); ağır vakalarda birden fazla mikroorganizma olabilir (s.2943).
- Tablo 2 (yaşa göre): 0-3 hafta - grup B streptokok, gram negatif (E. coli), Listeria, S. aureus, CMV, HSV; 3 hafta-3 ay - S. pneumoniae, H. influenzae, C. trachomatis, B. pertussis, M. catarrhalis, S. aureus, adenovirüs, influenza, RSV; 4 ay-5 yaş - respiratuvar virüsler, S. pneumoniae, H. influenzae, C. pneumoniae, M. pneumoniae, S. aureus, S. pyogenes, M. tuberculosis; 5-9 yaş - S. pneumoniae, M. pneumoniae, C. pneumoniae, virüsler, M. tuberculosis; ≥10 yaş - M. pneumoniae, C. pneumoniae, S. pneumoniae, virüsler, M. tuberculosis (s.2943).
- Yenidoğan dışında en sık bakteriyel etken pnömokoktur; yaşla bakteriyel sıklık artar; atipik bakteri sıklığı %18-45, 5-15 yaşta ana patojen, 2-5 yaşta vakaların %30’u (s.2943).