Eşanlamlılar: Somatik Semptom Bozukluğu, Somatizasyon, Somatoform Bozukluk
Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık
Özet
Somatik belirti bozukluğu (DSM-5, 2013), bedensel belirtilerle ilgili aşırı düşünce, duygu ve davranışların eşlik ettiği, önemli işlev kaybına yol açan ruhsal bir bozukluktur; belirtiler bilinç dışı oluşur. Genel popülasyonda %4-6 görülür, ergenlikte kızlarda sıktır; anksiyete ve depresyon sık eşlik eder. Çocuk ve ergende en sık ağrı yakınmaları (karın, baş, sırt, eklem, göğüs ağrısı) görülür; bulantı, kusma, şişkinlik, ishal, baş dönmesi, senkop, yorgunluk, bulanık görme, nefes darlığı, çarpıntı, dizüri, hareket bozukluğu ve duyu kaybı da olabilir. DSM-5 kriterleri: sıkıntı veren veya günlük yaşamı bozan bir veya daha fazla bedensel belirti; belirtilerle orantısız sürekli düşünceler, sürekli yüksek sağlık kaygısı veya aşırı zaman ve enerji harcama (en az biri); durumun 6 aydan uzun sürmesi; organik nedenler dışlanmalıdır. Tedavi semptomu ortadan kaldırmaktan çok başa çıkmayı hedefler: psikoeğitim, bilişsel-davranışçı terapi ve komorbidite varsa SSRI/antidepresan kullanılır. Anksiyete bozuklukları, Major Depresif Bozukluk, Hastalık Kaygısı Bozukluğu, Konversiyon Bozukluğu ve Munchausen Sendromu Vekaleten ayırıcı tanıdadır.
Bölümlerdeki özetler
- Bedensel belirtilerle ilgili aşırı düşünce, duygu ve davranışların eşlik ettiği, önemli işlev kaybına yol açan ruhsal bozukluk (DSM-5, 2013). Genel popülasyonda %4-6; anksiyete ve depresyon sık eşlik eder. Tedavi semptomu ortadan kaldırmaktan çok başa çıkmayı hedefler; bilişsel-davranışçı terapi ve gerektiğinde antidepresan kullanılır. (Ergen Sağlığı › Somatık (bedensel) Belırtı Bozukluğu; s.452, s.453, s.454)
- Sıkıntı veren, işlevi bozan somatik belirtiler ve bunlarla ilişkili işlevsiz düşünce, duygu ve davranışlarla giden bozukluk; belirtiler bilinç dışı oluşur, ergenlikte kızlarda sık, anksiyete ve depresyonla birlikte olabilir. Tedavide psikoeğitim, BDT ve komorbidite varsa SSRI kullanılır. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Somatik Belirti Ve İlişkili Bozukluklar; s.4307, s.4308)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- DSM-5 tanı kriterleri (Tablo 2): A) sıkıntı veren/günlük yaşamı kesintiye uğratan bir veya daha fazla bedensel belirti; B) belirtilere ya da sağlık kaygılarına ilişkin aşırı düşünce/duygu/davranış, en az biri: belirtilerin önemiyle orantısız sürekli düşünceler, sürekli yüksek sağlık/belirti kaygısı, aşırı zaman ve enerji harcama; C) belirti sürekli olmasa da belirti gösterme durumunun 6 aydan uzun sürmesi (s.453, s.4308)
Epidemiyoloji
- Veriler çoğunlukla somatoform bozukluğa dayanır, epidemiyolojik veriler net değildir; birinci basamakta sık görülür (s.452)
- Genel popülasyonda %4-6, birinci basamak hastalarında ~%17; IBS, fibromiyalji gibi fonksiyonel hastalıklarda DSM-5 ile yeniden değerlendirildiğinde %25-60 (s.452)
- Hastane/poliklinik başvuru sayısı diğer gruplara göre oldukça yüksektir (s.452)
- Risk faktörleri (Tablo 1): kadın cinsiyet, düşük eğitim, düşük sosyoekonomik düzey, çocuklukta kronik hastalık öyküsü, Cinsel İstismar/çocukluk çağı travması, eşzamanlı tıbbi bozukluk, yüksek sağlık kaygısı, eşlik eden psikiyatrik bozukluk (depresif/anksiyete), ailede kronik hastalık, güvensiz bağlanma, olumsuz duygular, aleksitimi, düşük ağrı eşiği (s.452)
- Ergenliğe dek cinsiyet farkı yok, ergenlikle kızlarda daha sık (kızların içselleştirme ve ruminatif baş etmesi riski artırır, erkeklerin dışsallaştırması azaltır); çocuklarda epidemiyolojik çalışma yetersiz (s.4308)
Etiyoloji ve patogenez
- Bireysel, genetik, ailesel, biyolojik, çevresel, kültürel faktörler; mizaç ve baş etme becerisi somatizasyonu öngörür; küçük çocuk ve kız cinsiyet, entelektüel/sosyal kapasite ve duygu ifade eksikliği riski artırır; ağrıyı algılama-düzenleme ile ilgili beyin yapılarında anormallik (s.4307)
- Ebeveynin belirtileri sıkça gündem yapması ve koruyucu-kollayıcı tutumu pekiştirir; ailede somatik belirtili hastalık hem genetik hem rol model etkisi yapar; sık tıbbi başvuru belirtiyi pekiştirir; okul, akran, öğretmen, akademik başarı stresörleri, olumsuz yaşam olayları ve çocukluk travmaları risk artırır (s.4307–4308)