Özellik	Değer
tags	sendrom
ad-tr	Streptococcus pneumoniae (pnömokok) enfeksiyonları
ad-en	Streptococcus pneumoniae (pneumococcus) infections
gen	90’dan fazla serotip; kapsüler polisakkarit
kalitim	—
insidans	Yılda 1 milyondan fazla çocuk ölümü
tus-onceligi	çok yüksek
guncelleme	2026-10-10
kaynaklar	Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları — Bölüm 209, Tablo 209.1-209.4, Şekil 209.1

Pnömokok Enfeksiyonları

“Streptococcus pneumoniae (pnömokok) her yıl 1 MİLYONDAN FAZLA ÇOCUĞUN ÖLÜMÜNE NEDEN OLAN ÖNEMLİ BİR PATOJENDİR.” (Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları, Bölüm 209 —* Kacy A. Ramirez ve Timothy R. Peters*)

⚠️ Direnç ve aşı“Pnömokoklardaki antimikrobiyal direnç büyük bir halk sağlığı sorunudur ve dünya çapındaki izolatların %15-30’U ÇOKLU İLAÇ DİRENCİ (ÇİD: ÜÇTEN FAZLA ANTİBİYOTİK SINIFINA DİRENÇ) OLARAK SINIFLANDIRILIR.”

“Bebekler için geliştirilen PNÖMOKOKSİK POLİSAKKARİT-PROTEİN KONJUGE AŞILAR (PCV’LER) VİRULAN AŞI-SPESİFİK SEROTİPLERİN NEDEN OLDUĞU HASTALIKLARIN KONTROLÜNDE OLDUKÇA BAŞARILI OLMUŞTUR. Epidemiyolojik sürveyans kısa zamanda YÜKSEK DERECEDE VİRULANS KAZANAN ÇİD SEROTİPLERİ OLDUĞU DİNAMİK BİR ÇEVRE ORTAYA ÇIKARMIŞTIR.”

Etiyoloji

Özellik	Açıklama
Morfoloji	GRAM-POZİTİF, BİSTURİ ŞEKİLLİ, POLİSAKKARİT KAPSÜLLÜ BİR DİPLOKOKTUR; ZAMAN ZAMAN KISA ZİNCİRLERDE BULUNUR
Serotipler	TİPE ÖZGÜ KAPSÜLER POLİSAKKARİDE GÖRE 90’DAN FAZLA SEROTİP TANIMLANMIŞTIR
Çapraz reaktivite	BAZI PNÖMOKOKSİK POLİSAKKARİTLERE KARŞI ANTİSERUM DİĞER PNÖMOKOK TİPLERİ İLE ÇAPRAZ REAKSİYON GÖSTERİR (örn. 6A ve 6B)
Virulans	KAPSÜLLÜ SUŞLAR İNSANLARDA EN CİDDİ HASTALIĞA NEDEN OLUR. KAPSÜLER POLİSAKKARİTLER FAGOSİTOZA ENGEL OLUR. VİRULANS KISMEN KAPSÜL BÜYÜKLÜĞÜ İLE İLİŞKİLİDİR; ANCAK AYNI BÜYÜKLÜKTE OLAN KAPSÜLLÜ PNÖMOKOKSİK TİPLER VİRULANS AÇISINDAN BÜYÜK FARKLILIKLAR GÖSTEREBİLİR

Laboratuvar tanımlaması

Test	Sonuç
KATI BESİYERİ	PİGMENTSİZ, GÖBEK ŞEKLİNDE, ETRAFI TAM OLMAYAN (α) HEMOLİZ İLE ÇEVRİLİ KOLONİLER OLUŞTURUR
SAFRADA ÇÖZÜNÜR	örn. %10 DEOKSİKOLAT
OPTOKİNE DUYARLI	—
QUELLUNG REAKSİYONU	PNÖMOKOK KAPSÜLLERİ MİKROSKOBİK OLARAK GÖRÜLEBİLİR VE KENDİLERİNE ÖZGÜ KAPSÜL POLİSAKKARİDİNE BAĞLANARAK KAPSÜLÜ ŞİŞMİŞ HALE GETİREN TİPE ÖZGÜ ANTİSERUM İLE TANIMLANABİLİR

⚠️ S. mitis karışıklığı “S. pneumoniae pnömokoklarla sıklıkla FENOTİPİK OLARAK ÖRTÜŞEN STREPTOCOCCUS MITIS’İN VİRİDANS GRUPLARI İLE YAKINDAN İLİŞKİLİDİR. Pnömokokların konvansiyonel laboratuvar tanımlaması hâlâ SAFRA VE OPTOKİN DUYARLILIĞINA DAYANIR; ANCAK PNÖMOKOK VE α-HEMOLİTİK STREPTOKOKLARIN AYRIMINDA GÖZLE GÖRÜLÜR BİR KARIŞIKLIK VARDIR.”

ℹ️ İmmün koruma“Kapsüler polisakkaritlere özgü antikorlar OPSONİZASYON VE FAGOSİTOZU ARTIRARAK KONAKÇININ KORUNMASINI SAĞLAR. Ayrıca CD4⁺ T HÜCRELER PNÖMOKOKLARIN NAZOFARENGEAL KOLONİZASYONA KARŞI ANTİKOR BAĞIMSIZ BİR ROLE SAHİPTİR.”

Konjuge PCV ile polisakkarit PPSV23 arasındaki fark:“T-HÜCRE BAĞIŞIKLIĞINI UYARAN VE PNÖMOKOKSİK KOLONİZASYONA KARŞI KORUR” konjuge aşılar — PPSV23 nazofarengeal kolonizasyonu etkilemez.

Epidemiyoloji

Ölçüt	Değer
TAŞIYICILIK	ÇOĞU SAĞLIKLI BİREY ÜST SOLUNUM YOLLARINDA ÇEŞİTLİ S. PNEUMONIAE SEROTİPLERİ TAŞIR; ALTI AY VE BEŞ YAŞ ARASI ÇOCUKLARIN %90’INDAN FAZLASI HERHANGİ BİR DÖNEMDE NAZOFARENKSLERİNDE S. PNEUMONIAE BARINDIRIR
SÜRE	TEK BİR SEROTİP GENELLİKLE UZUN SÜRE TAŞINIR (45 GÜNDEN ALTI AYA KADAR)
BAĞIŞIKLIK	TAŞIYICILIK, AYNI SEROTİPLE YENİDEN KARŞILAŞILDIĞINDA ALINMASINI ÖNLEYECEK KADAR YETERLİ SINIRLI YA DA SİSTEMİK BAĞIŞIKLIK SAĞLAR
YAŞ	TAŞIYICILIK SIKLIĞI YAŞAMIN BİRİNCİ VE İKİNCİ YILINDA ZİRVE YAPAR VE SONRASINDA GİTTİKÇE DÜŞER
MEVSİM	TAŞIYICILIK ORANLARI KURUMSAL ORTAMLARDA VE KIŞ AYLARINDA EN YÜKSEK, YAZ AYLARINDA İSE EN DÜŞÜKTÜR
KREŞ	EV DIŞINDA BAKIM GÖREN KÜÇÜK ÇOCUKLAR ARASINDA PNÖMOKOKLARIN NAZOFARİNKS TAŞIYICILIĞI YAYGINDIR, NOKTA PREVALANS ÇALIŞMALARINDA SIKLIĞI %21-59 OLARAK SAPTANMIŞTIR

PCV7 ve serotip değişimi

💡 Aşının iki etkisi“ABD’de 2000 yılında heptavalan konjuge pnömokok aşısı (PCV7) uygulanmadan önce 4, 6B, 9V, 14, 18C, 19F VE 23F SEROTİPLERİ EN İNVAZİF ÇOCUKLUK ÇAĞI PNÖMOKOK ENFEKSİYONLARINA NEDEN OLMUŞTUR. PCV7’LERİN UYGULANMAYA BAŞLAMASINDAN SONRA ÇOCUKLARDA İNVAZİV PNÖMOKOK ENFEKSİYONLARINDA (İPE) BELİRGİN BİR DÜŞÜŞ OLMUŞTUR.”

[!warning] Serotip değişimi “Yine de 2005’e kadar PCV-7 OLMAYAN SEROTİPLERDE, ÖZELLİKLE 19A SEROTİPİNDE, ARTIŞ OLMASI NEDENİ İLE İPE’LERDE YAVAŞ BİR ARTIŞ OLMUŞTUR. Serotiplerin yer değiştirmesi aşısı olmayan serotiplerin yayılmasından kaynaklanabileceği gibi AŞISI OLAN PNÖMOKOKLARIN AŞISI OLMAYAN BİR SEROTİPİN POLİSAKKARİT KAPSÜLÜNÜ EDİNMESİNDEN DE KAYNAKLANABİLİR (SEROTİP DEĞİŞİMİ).”

“ABD’de 2010’da PCV13’ün uygulanmaya başlamasından sonra 19A’YI DA İÇEREN YENİ AŞISI OLAN SEROTİPLERE BAĞLI İPE’LERDE DÜŞÜŞ OLMUŞTUR. Yine de 19A MENEJİTİN ÖNEMLİ NEDENLERİNDEN BİRİSİ OLMAYA DEVAM ETMEKTEDİR.”

💡 Toplu korunma (herd immunity)“PCV uygulanmaya başlandıktan sonra AŞISIZ İNSANLAR DOLAYLI YOLDAN KORUNMAYA BAŞLAMIŞTIR VE BU TOPLU KORUNMA MUHTEMELEN VİRULAN PNÖMOKOK AŞI SEROTİPLERİNİN NAZOFARENGEAL TAŞIYICILIĞININ AZALMASININ SONUCUDUR.”

Risk grupları

“Orak hücre hastalığı, aspleni, hümoral (B-hücre) ve kompleman aracılı bağışıklık yetersizliği, HIV Enfeksiyonu ve AIDS enfeksiyonu, bazı maligniteler (örn. lösemi, lenfoma), kronik kalp, akciğer ya da böbrek hastalığı (özellikle Nefrotik Sendrom), BOS kaçağı ve koklear implantı olan çocuklar pnömokoksik enfeksiyonlar açısından artmış risk altındadır.” → İnvazif Pnömokok Enfeksiyonu Riski Yüksek Olan Çocuklar

Grup	Risk
KIZILDERİLİ, YERLİ ALASKALI ve AFRİKALI AMERİKALI ÇOCUKLAR	DE ARTMIŞ RİSK ALTINDA OLABİLİRLER
EV DIŞINDA BAKIM GÖREN BEŞ YAŞINDAN KÜÇÜK ÇOCUKLAR	(YAKLAŞIK İKİ KAT) DİĞER ÇOCUKLARA GÖRE İPE’LERİN RİSKİ ARTMAKTADIR
ERKEK çocuklar	ETKİLENME SIKLIĞI ERKEKLERDE KADINLARA GÖRE DAHA FAZLADIR
BAĞIŞIKLIĞI YETERLİ OLAN AŞILI ÇOCUKLAR	İPE’NİN ATEŞ ATAKLARINDA (TAHMİNİ %20) İÇİN İMMÜNOLOJİK RİSK ETMENLERİ OLAN ENFEKTE ÇOCUKLARIN ORANI ARTMIŞTIR