Eşanlamlılar: APAP Zehirlenmesi, Asetaminofen Zehirlenmesi
Kategori: Toksikoloji · Tür: hastalık
Özet
Toksik metabolit NAPQI’nin glutatyon depoları tükenince hepatosellüler hasar yapmasıyla gelişir ve dört evrede seyreder. Akut alımda toksik doz 6 yaş altında 200 mg/kg, 6 yaş üstünde 150 mg/kg veya 10 g’dır. Evre 1’de bulantı (en sık), kusma, İştahsızlık, halsizlik, güçsüzlük, uykuya eğilim ve solukluk; evre 2’de sağ üst kadran ağrısı, transaminaz yüksekliği (ciddi olguda AST-ALT >1000 IU/L), hiperbilirubinemi (ağır olguda total bilirubin >4 mg/dl) ve PT uzaması; evre 3’te (72-96 saat) sarılık, kusmanın yeniden belirginleşmesi, Hipoglisemi, koagülopati, hiperamonemi, Laktik Asidoz, karaciğer yetmezliği, akut tübüler nekroz (hematüri, proteinüri, azotemi) ve Hepatik Ensefalopati görülür; evre 3-4’te ensefalopati kötü prognozu gösterir. Evre 4’te (4-14 gün) tam iyileşme olur. Tanı öykü ve 4. saatteki serum düzeyinin Rumack-Matthew nomogramına oturtulmasıyla konur; antidot N-asetilsisteindir, ağır olguda karaciğer transplantasyonu gerekebilir. Trisiklik antidepresan zehirlenmesi ayırıcı tanıdadır.
Bölümlerdeki özetler
- Toksik metabolit NAPQI’nin glutatyon depoları tükenince hepatosellüler hasar yapması; 4 evrede seyreder. Tanı öykü ve 4. saat serum düzeyi (Rumack-Matthew nomogramı), antidot N-asetilsisteindir; ağır olguda karaciğer transplantasyonu gerekebilir. (Çocuk Acil › Çocuklarda Sık Karşılaşılan Zehirlenmeler Parasetamol Zehirlenmesi; s.742, s.743, s.744)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Parasetamol (asetaminofen, APAP) çocuklarda en sık kullanılan analjezik-antipiretiktir; kazara ve intihar amaçlı zehirlenme sıktır (s.742)
Epidemiyoloji
- Parasetamol içeren bazı şurupların tat ve kokusu hoş olduğundan küçük çocuklarda kaza ile alım sık görülür (s.732).
- Küçük çocuk ve süt çocuklarında tekrarlayan supraterapötik dozlarda parasetamol kronik zehirlenme yapabilir (s.732).
- İntravenöz parasetamol aşırı dozu çoğunlukla mg yerine mL olarak doz belirtilmesinden; daha seyrek cihaz arızası veya yanlış hesaplamadan kaynaklanır (s.745)
- Yenidoğanlar hepatik hasara diğer yaşlara göre daha duyarlıdır (s.745)
Etiyoloji ve patogenez
- Hızla ve tam emilir; karaciğerde glukuroniltransferaz (glukuronik asit) ve sülfotransferaz (sülfat) ile konjüge edilip idrarla atılır (s.742)
- %2-4’ü CYP450 ile N-hidroksilasyonla NAPQI’ye dönüşür; NAPQI asıl toksik metabolittir ve glutatyonla bağlanarak detoksifiye edilir (s.742)
- Glutatyon deposu %30’a düşünce NAPQI bağlanamaz, serbest radikal, sülfidril grubuyla reaksiyon, protein deformasyonu, mitokondri hasarı, ATP üretimi inhibisyonu, hepatoselüler hücre ölümü olur (s.742)
- Hasar şiddeti alınan doz, P450 sistemi, glutatyon deposu ve glukuronidasyona bağlıdır (s.742)