Özellik	Değer
tags	sendrom, tek-gen
ad-tr	Niemann-Pick hastalığı (tip A, B ve C)
ad-en	Niemann-Pick disease
omim	257200 (A), 607616 (B), 257220 (C1)
gen	SMPD1 (asit sfingomiyelinaz — tip A/B) · NPC1, NPC2 (tip C)
lokus	11p15.1-p15.4 (tip A/B)
kalitim	Otozomal resesif
insidans	kaynak gerekli
tus-onceligi	yüksek
guncelleme	2026-09-15
kaynaklar	Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi, Nelson - Bölüm 28 Göz, Nelson - Bölüm 4 Öğrenme ve Gelişimsel Bozukluklar

Niemann-Pick Hastalığı

Asit sfingomiyelinaz (ASM) eksikliğiyle monosit-makrofaj sisteminde sfingomiyelin biriken (tip A ve B) veya hücre içi kolesterol taşınması bozulan (tip C) otozomal resesif lizozomal hastalık. Tip A süt çocukluğunda Hepatosplenomegali + ilerleyici nörodejenerasyon ile 2-3 yaşa kadar ölümcül; tip B nöronopatik değildir; tip C ilerleyici nörolojik hastalıktır (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).

Genetik

Tip A ve B:11p15.1-p15.4 üzerindeki bir gen tarafından kodlanan lizozomal asit sfingomiyelinaz aktivitesindeki bozukluktan kaynaklanır. Enzim bozukluğu, esas patolojinin görüldüğü yer olan monosit-makrofaj sisteminde sfingomiyelin ve diğer lipidlerin birikimine yol açar (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)
- Tip A: SSS’de progresif birikim → nörodejenerasyon
- Tip B: nöronal doku dışındaki birikim → progresif akciğer hastalığı ve sistemik bulgular
- ASM geninde NPD A ve B tiplerine neden olan çeşitli mutasyonlar tanımlanmıştır
Tip C:kolesterol taşınması bozukluğu; hücre içi kolesterol transportunda anormallik, lizozomlarda sfingomiyelin ve kolesterol birikimi ve ASM aktivitesinde ikincil kısmi azalma; tanı NPC1 veya NPC2 geninde mutasyonla desteklenebilir (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)
Kalıtım: tüm alt tipler otozomal resesif (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)

Klinik Bulgular

Tip A — infantil nöronopatik

Doğumda normal görünümdedir; altı aydan itibaren belirgin hale gelen hepatosplenomegali, orta derecede Lenfadenopati ve psikomotor gerilik
Zamanla motor işlevler kaybolur ve zihinsel işlevlerde bozulma artar; Spastisite ve katılık gelişir
Ölüm iki veya üç yaş civarında

(Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)

Tablo 104.15: tip A — Hidrops Fetalis ile Giden Sendromlar (+), hepatosplenomegali (++) (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)
Tablo 617.1: <2 yaş, hepatomegali ile → Niemann-Pick infantil: gri cevher hastalığı, Büyüme Geriliği (Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi)

Tip B — nöronopatik olmayan

Kalıplaşmış tip A fenotipinin aksine klinik bulgular ve seyir daha değişkendir
Çoğu bebeklik veya çocukluk döneminde rutin fizik muayenede karaciğer ve/veya dalakta büyüme saptanır
Tanı sırasında akciğer grafisinde genellikle yaygın retiküler veya ince nodüler infiltrasyon olarak görülen hafif akciğer tutulumu; pulmoner semptomlar erişkinlerde de görülebilir
Çoğu hastada hepatosplenomegali çocuklukta belirgindir; boy uzaması ve kilo alımı gecikir; abdominal şişlik yaşla belirginleşir