| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom, tek-gen, metabolik, iskelet-displazisi |
| ad-tr | Mukopolisakkaridozlar (MPS) |
| ad-en | Mucopolysaccharidoses |
| omim | 252800 (MPS I-H) · 309900 (MPS II) · 252900 (MPS IIIA) · 253000 (MPS IVA) · 253200 (MPS VI) · 253220 (MPS VII) |
| gen | IDUA, IDS, SGSH, NAGLU, HGSNAT, GNS, GALNS, GLB1, ARSB, GUSB, HYAL1 |
| lokus | heterojen |
| kalitim | Otozomal resesif — Hunter (MPS II) hariç, o X’e bağlı resesif |
| insidans | 100.000 doğumda 1,2 (ABD) ile 16,9 (Suudi Arabistan) arası; ABD’de en sık MPS III |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-09-14 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Nelson - Bölüm 7 Çocuklarda İlaç Tedavisi, Nelson - Bölüm 2 Büyüme Gelişme Davranış |
Glikozaminoglikanları (GAG) parçalayan lizozomal enzimlerin kalıtsal eksikliğine bağlı, kaba yüz + dizostozis multipleks + organomegali ortak paydasıyla giden ilerleyici depo hastalıkları grubu (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
ℹ️ Neden tek sayfa MPS’ler ayrı ayrı sendrom adları taşır (Hurler, Hunter, Sanfilippo, Morquio…), ama TUS’ta birbirinden ayırt etme üzerinden sorulur. Bu yüzden grup tek sayfada, bir karşılaştırma tablosu etrafında kurulmuştur.
💡 Hangi GAG birikirse o sistem bozulur — Nelson’ın genel kuralıHeparan sülfat yıkımı bozuk → zihinsel yetersizlik ağırlıklı. Dermatan, kondroitin ve keratan sülfat yıkımı bozuk → mezenkimal (iskelet, kalp kapağı, kornea) anormallikler ağırlıklı (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar). Bu tek kural, Sanfilippo’nun neden “beyin hastalığı”, Morquio’nun neden “iskelet hastalığı” olduğunu açıklar.
💡 Aynı gen, iki uç — allelik heterojeniteα-L-iduronidaz genindeki farklı allelik mutasyonlar bir uçta erken ölümle sonuçlanan ağır Hurler, diğer uçta yalnızca sınırlı eklem hareketliliği, hafif iskelet anormallikleri ve korneal opasitelerle giden hafif Scheie yapar. Nonsense mutasyonlar ağır, rezidüel enzim aktivitesini koruyan missense mutasyonlar hafif şekillerle ilişkilidir (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| KLİNİK BULGULAR | I-H | I-S | II | III | IV | VI | VII |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| > [!tip] Mental retardasyon | + | − | ± | + | − | − | + |
| Kaba yüz görünümü | + | (+) | + | ± | − | + | + |
| > [!tip] Korneal bulanıklaşma | + | + | − | − | (+) | + | ± |
| Visseromegali | + | (±) | + | (+) | − | + | + |
| Boy kısalığı | + | (±) | + | − | + | + | + |
| Eklem kontraktürleri | + | + | + | − | − | + | + |
| > [!tip] Dizostozis multipleks | + | (±) | + | (+) | + | + | + |
| Lökosit inklüzyonu | + | (−) | + | + | − | + | + |
| Mukopolisakkaridüri | + | + | + | + | + | + | + |
I-H, Hurler sendromu; I-S, Scheie sendromu; II, Hunter sendromu; III, Sanfilippo sendromu; IV, Morquio sendromu; VI, Maroteaux-Lamy sendromu; VII, Sly sendromu. +, belirti var; −, belirti yok; ±, muhtemelen belirti var; (−), hafif belirti.
💡 TUS ipucu — paternlerin özetiZİHİNSEL YETERSİZLİK VAR + KORNEA BERRAK → HUNTER (MPS II, X’e bağlı) · ZEKÂ NORMAL + KORNEA BULANIK + EKLEM SERTLİĞİ → SCHEIE (I-S) · ZEKÂ NORMAL + KISA GÖVDELİ CÜCELİK + EKLEM GEVŞEKLİĞİ (sertlik değil!) → MORQUIO (IV) · DAVRANIŞ BOZUKLUĞU ÖN PLANDA + SOMATİK BULGULAR HAFİF → SANFILIPPO (III) · FETAL HİDROPS → SLY (VII)
| Tip | Ad | Kalıtım | Gen / lokus | Eksik enzim | Temel klinik |
|---|---|---|---|---|---|
| I-H | Hurler (Pfaundler-Hurler) | OR | IDUA 4p16.3 | α-L-iduronidaz | Ciddi Hurler fenotipi, mental gerilik, korneal bulanıklaşma, erken ölüm |
| I-S | Scheie | OR | IDUA | α-L-iduronidaz | Eklem sertliği, korneal bulanıklaşma, aort kapak hastalığı, NORMAL zekâ, erişkin yaşa kadar hayatta kalabilir |
| I-HS | Hurler-Scheie | OR | IDUA | α-L-iduronidaz | I-H ile I-S arası |
| II | Hunter | XR | IDS Xq27.3-28 | İduronat sülfat sülfataz | Ağır: I-H’ye benzer ama BERRAK KORNEA. Hafif: erişkinliğe kadar yaşar, zekâ etkilenmeyebilir |
| IIIA-D | Sanfilippo | OR | SGSH 17q25.3 · NAGLU 17q21 · HGSNAT 8p11.21 · GNS 12q14 | Heparan sülfat yıkım enzimleri (4 ayrı) | Davranış sorunları, uyku bozuklukları, agresyon, progresif demans, hafif dismorfizm, kaba saç, berrak kornea |
| IVA | Morquio A | OR | GALNS 16q24.3 | N-asetilgalaktozamin-6-sülfat sülfataz | Kısa gövde, cücelik, ‣, karakteristik kemik displazisi; yetişkin boy ≤125 cm |
| IVB | Morquio B | OR | GLB1 3p21.33 | β-galaktosidaz | IV-A ile aynı ama daha hafif; yetişkin boy >120 cm |
| VI | Maroteaux-Lamy | OR | ARSB 5q11-q13 | Arilsülfataz B | Korneal bulanıklaşma ile Hurler fenotipi ama NORMAL zekâ |
| VII | Sly | OR | GUSB 7q21.11 | β-glukuronidaz | Fetal hidropstan hafif dismorfizme kadar değişken; granülositlerde yoğun inklüzyonlar |
| IX | Hiyalüronidaz eksikliği | OR | HYAL1 3p21.3 | Hiyalüronidaz-1 | Periartiküler kitleler, Hurler fenotipi yok |
| MPSPS | MPS plus sendromu | OR | VPS33A | Lizozomal enzim eksikliği YOK | Hafif Hurler fenotipi + bilişsel yetersizlik + organomegali + ‣ + renal yetmezlik + ‣, erken ölüm |
(Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)
⚠️ Kaynak içi tutarsızlık — Hurler’de ölüm yaşı Nelson’ın metni Hurler sendromunu “genellikle de 10 yaşına kadar erken ölümle sonuçlanan” diye tanımlıyor; Tablo 107.2 ise “14 yaştan önce ölüm” yazıyor. İkisi farklı. Sınavda “ilk on yıl içinde / 10 yaş civarı” ifadesi güvenli seçimdir.