Kalıtsal Trombofililer

“Tromboz için sayısız kalıtılmış risk etmenleri tanımlanmıştır, ancak bu risk etmenlerini taşıyan bireylerin çoğunda çocukluk çağı boyunca tromboz gelişmez.” (Nelson - Bölüm 20 Kan, Bölüm 505)

💡 TUS ipucu — taşıyıcılık ≠ hastalık Kalıtsal trombofili çocuklukta nadiren tek başına tromboz yapar; kazanılmış bir risk etmeni (santral venöz kateter, enfeksiyon, cerrahi, Hormonal Kontrasepsiyon) üzerine biner.

Genetik ve mekanizma

“En sık kalıtsal trombofililer ve bunların genel nüfustaki prevalansı Tablo 505.1’de listelenmiştir. Patojenik bağlantının en iyi anlaşıldığı kalıtsal bozukluklar arasında faktör V Leiden mutasyonu, protrombin gen mutasyonu ve protein C, protein S ve antitrombin III (AT III) eksiklikleri yer alır.”

• “Faktör VIII (FVIII) ve homosistein düzeylerinde artış tromboza ilişkilidir, ancak bu trombofililer iyi karakterize edilememiştir ve genetik olarak gösterilemeyebilir.”
• “Trombotik riskle ilişkili olan faktör IX ve XI konsantrasyonlarında artış, heparin kofaktör II eksikliği, artmış lipoprotein (a) ve disfibrinojeneminin oldugu pıhtılaşmada ek değişiklikler bulunmasına rağmen bunların hiçbiri çocukların kalıtsal trombofili için rutin testinde tromboza yaygın olarak kullanılmamaktadır.”
• Ortak patofizyoloji:“Genelde, bu bozukluklar tarafından verilen protrombotik eğilim ya prokoagülan etkilerin (protrombin gen mutasyonu, artmış FVIII, hiperhomosisteinemi) artması sonucunda ya da azalmış antikoagülan etkilerin (faktör V Leiden mutasyonu, protein C, protein S ya da ATIII eksikliği) sonucudur.”

Faktör V Leiden mutasyonu

“Faktör V geni içinde 1765. nükleotid içinde tek bir nükleotid değişikliğinin sonucudur. Bu mutasyon faktör Va’nın aktive protrombin C tarafından inaktivasyona dirençli hale gelmesine neden olur ve tromboz için en sık kalıtsal risk etmenidir.”

• Eş anlamlı: “Bu bozukluk ayrıca aktive protein C direnci olarak bilinir.”
• “ABD’deki beyaz nüfusun yaklaşık %5’i bu mutasyon için heterozigottur, diğer etnik gruplarda prevalansı daha düşüktür.”
• Risk:“Heterozigot olan bireylerde venöz tromboz riski 5-7 kat artarken homozigot olanlarda göreceli risk 80-100 kattır.”
• Üreme çağı:“Üreme çağındaki kadınlarda başlangıçta yıllık tromboz riski 12.500 kişide bir iken Ergende Kontrasepsiyon hapları kullananlarda 3500 kişide bire kadar çıkar. Faktör V Leiden mutasyonu için heterozigot olan ve oral kontraseptif kullanmakta olan genç kadınlarda başlangıçtaki yıllık risk 20-30 kat artarak (göreceli risk) yaklaşık 500 kadında bire çıkmıştır.”

Protrombin 20210 gen mutasyonu

“Protrombin geninin 3’ transle edilmemiş bölgesinde bir G-A transisyonudur ki bu protrombin mesajcı RNA düzeylerinde artışa sonuçlanır. Bu varyant ABD’deki beyazların yaklaşık %2’sinde vardır. Venöz tromboz için Faktör V Leiden’den daha düşük bir risk etmenidir ve göreceli risk 2-3’tür.”

Doğal antikoagülan eksiklikleri (protein C, protein S, AT III)

“Doğal antikoagülan proteinler olan protein C, protein S ve ATIII’te eksiklikler daha önce tanımlanmış olan sık genetik mutasyonlardan daha nadirdir ancak daha yüksek bir tromboz riski ile birliktedirler.”

• “Heterozigot eksiklikler sıklıkla çocuklukta olmamasına rağmen homozigot eksikler bebeklikte önemli belirtilere neden olabilir.”