Eşanlamlılar: Hiperprolaktinemi, Prolaktinoma

Kategori: Adölesan Jinekolojisi · Tür: hastalık

Özet

Hipofizer amenorenin en sık nedeni olan, genellikle benign adenomlardır; en yaygını prolaktin salgılayan laktotrop adenomlardır (sekonder amenorenin %13’ü). 10 mm üzerindekiler makroadenom, altındakiler mikroadenom olarak adlandırılır. Hastalar amenore veya oligomenore, galaktore, baş ağrısı ve görme bozukluğu ile başvurur; hipofiz apopleksisi gelişebilir. Hiperprolaktinemili kadınların %50-60’ında tümör saptanır. Tanıda prolaktin iki kez ölçülür (50 ng/mL üzerinde MRG yapılır), önce TSH ile Hipotiroidi dışlanır ve ilaç öyküsü (metildopa, antipsikotik, fenotiyazin) sorgulanır; en iyi görüntüleme yöntemi MRG’dir. Tedavide dopamin agonistleri (bromokriptin, kabergolin) kullanılır; yetersiz kalırsa transsfenoidal cerrahi uygulanır.

Bölümlerdeki özetler

• Hipofizer amenorenin en sık nedeni olan, genellikle benign adenomlar; prolaktin salgılayan laktotrop adenomlar en yaygındır (sekonder amenorenin %13’ü). 10 mm üzeri makroadenom, altı mikroadenomdur; MRG en iyi görüntüleme yöntemidir. Tedavi dopamin agonistleri (bromokriptin, kabergolin), yetersizlikte transsfenoidal cerrahidir. (Jinekoloji › Amenore Normal Menstrüel Siklus; s.5343, s.5344)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Hipofizer amenorenin en sık nedeni, hemen daima benign; >10 mm makro, <10 mm mikroadenom; fonksiyonel veya nonfonksiyonel (s.5343).
• Fonksiyonel laktotrop adenomlar en yaygın: sekonder amenorenin %13’ü, hipofiz kaynaklı amenorenin %90’ı, klinik tanılı adenomların %40’ı (s.5343).

Etiyoloji ve patogenez

• Çoğu monoklonal; MEN1 geninde otozomal dominant mutasyon ve GNAS1 mutasyonu saptanmıştır; adenomlar kitle etkisi veya hipofiz sapı hasarıyla gonadotrop fonksiyonu ve prolaktin inhibisyonunu bozar (s.5343).

Klinik bulgular ve seyir

• Görme bozukluğu, baş ağrısı, hipofiz apopleksisi; hiperprolaktinemi sekonder amenorenin sık nedeni, primerde nadir; Hipotiroidi amenore, Hipertiroidi menoraji yapar (s.5343).

Tanı

• MRG en iyi yöntem; hipofiz fonksiyon testleri (TSH, PRL, FSH, sT4, IGF-1, sabah kortizol) (s.5343).
• PRL normal 15-20 ng/ml (bazı merkezlerde 20-27); stres, uyku, egzersiz, cinsel aktivite, yemekle geçici artar; iki kez doğrulanır, özellikle sınır değer 50 ng/ml üzerinde MRG; önce TSH ile Hipotiroidi dışlanır; dopamin blokajı yapan ilaçlar (metildopa, antipsikotik, fenotiyazin) ve bitkisel ürünler sorgulanır; hiperprolaktinemili kadınların %50-60’ında hipofiz tümörü vardır (s.5343–5344).

Tedavi

• Organik başka patoloji yoksa tümör olsun olmasın ilk basamak dopamin agonistleri: bromokriptin (düşük dozla başlanıp artırılır, maks 5 mg; hipotansiyon, bulantı, kusma, baş ağrısı, Kabızlık, baş dönmesi) ve kabergolin (uzun etkili selektif, daha az yan etki, maks günlük 1,5 mg); gebelik kategorisi B; PRL düşer, over fonksiyonu döner, tümör küçülür; yanıtsız/tekrarlayan/tolere edemeyende transsfenoidal cerrahi (s.5344).