Eşanlamlılar: GDB, Özgül Dil Bozukluğu
Kategori: Dil ve Konuşma · Tür: hastalık
Özet
Gelişimsel dil bozukluğu (özgül dil bozukluğu), başka bir biyomedikal tanıya (işitme kaybı, zihinsel yetersizlik, otizm, nörolojik hastalık vb.) bağlı olmayan, dil becerilerinin kronolojik yaşın sürekli altında kaldığı ve okul çağında devam eden bir bozukluktur. Güçlü kalıtsal bileşen vardır (FOXP2, CNTNAP2) ve erkeklerde 1,5-3 kat sık görülür. Genellikle 0-3 yaştan sonra tanı konur. Erken çocuklukta konuşma gecikmesi, 12. ayda babıldama yokluğu ve herhangi bir yaşta dil gerilemesi kırmızı bayraktır. Okul öncesinde yönergeleri izleme ve anlama güçlüğü, kısa ve dilbilgisine uymayan cümleler, soru sormada ve sözcük bulmada güçlük, fonolojik farkındalık sorunu; ilkokulda çok adımlı yönergelerde, okuma, yazma ve matematikte güçlük; ergenlik ve yetişkinlikte karmaşık yazılı metni anlama ve yazılı anlatım güçlüğü görülür. İfade edici dil bozukluğu en belirgin sorundur; alıcı dil sorunu ayrıntılı değerlendirmeyle belirginleşir, ağır olgularda dil anlama ve sözel bellek yetersizliği eklenir. Çocukların yaklaşık %80’inde okuma bozukluğu gelişir. DSM-5 ölçütlerine göre dilin kavranması ve kullanılmasında (dağarcık azlığı, sınırlı cümle yapısı, söylev yetersizliği) yaşa göre belirgin ve işlevi bozan güçlük vardır, erken gelişim evresinde başlar ve başka bir durumla açıklanamaz. Tedavi dil terapisidir; erken başlanması ve 8 haftadan uzun sürmesi etkilidir, çok disiplinli değerlendirme gerekir. Ayırıcı tanıda Dizartri, Gelişimsel Dil Gecikmesi, Landau-Kleffner sendromu, otizm, zihinsel yetersizlik ve işitme kaybı yer alır.
Bölümlerdeki özetler
- Başka bir biyomedikal tanıya bağlı olmayan, dil becerilerinin sürekli kronolojik yaşın altında kaldığı ve okul çağında devam eden bozukluk. Genellikle 0-3 yaş sonrasında tanı konur; okuma-yazmayı etkiler. Dil-konuşma terapisi ve çok disiplinli değerlendirme gerekir. (Dil ve Konuşma › Dil Gelişimi Ve Çocukluk Çağı Dil Bozuklukları; s.648, s.649)
- Normal işitme ve zekaya rağmen dili anlama ve kullanmada yaşa göre belirgin yetersizlik; güçlü kalıtsal bileşen (FOXP2, CNTNAP2), erkeklerde 1,5-3 kat sık. Tedavi dil terapisidir; erken başlanması ve 8 haftadan uzun sürmesi etkilidir. Çocukların %80inde okuma bozukluğu gelişir. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › İletişim Bozuklukları; s.4240, s.4241, s.4242, s.4244)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Dil bozukluğu: konuşulan, yazılan veya başka sembol sistemini anlama ve/veya üretmede güçlük; biçim, içerik, kullanım bileşenlerinin birinde veya birkaçında görülür (s.647)
- Gelişimsel Dil Bozukluğu (GDB): dil becerilerinin kronolojik yaştan geride olduğu, gelişimin sürekli beklenen seviyenin altında kaldığı ve zorlukların okul çağı ve sonrasında sürdüğü durum (s.648)
- Dil bozukluğu (özgül dil bozukluğu): normal işitme ve zekaya rağmen konuşma, dil anlama, yazılı ifade, işaret dilinde aksaklık; gelişimsel tipte altta yatan hastalık yok, edinsel tip nörolojik/tıbbi hastalığa bağlı (s.4240)
- İletişim bozuklukları DSM-5 nörogelişimsel bozukluklarda: dil bozukluğu, ses söyleme bozukluğu, çocukluk çağı başlangıçlı konuşma akıcılığı (kekemelik) bozukluğu, toplumsal (pragmatik) iletişim bozukluğu (s.4237)
- Dil bileşenleri: form (fonoloji, morfoloji, sentaks), semantik, pragmatik (s.4237)
Epidemiyoloji
- Dil bozukluğu sıklığı %2-31; <3 yaşta %10-15 dil gelişiminde gecikme, anasınıfında %7; erkeklerde 1,5-3 kat (s.4240)
- Çocukların ~%16’sı dil öğrenmenin ilk aşamalarında gecikir, bunların yarısı kalıcı zorluk yaşar (s.4237, s.4240)
Etiyoloji ve patogenez
- Etiyoloji bilinmemektedir; çevresel ve biyolojik risk faktörleri Tablo 5’te (aile öyküsü, prenatal toksin, prematürite, düşük doğum ağırlığı, işitme kaybı, otizm, FASD, Down/Fragile X, inme, serebral palsi, yetersiz beslenme vb.) (s.647)