| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Büyüme plağı (fizis) yaralanmaları |
| ad-en | Growth plate injuries |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem |
Bölüm 707.1 (Aaron M. Karlin, Nicholas P. Goyeneche ve Kevin P. Murphy) (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Oran — TUS | ACİL SERVİSLERDE GÖRÜLEN ÇOCUKLUK ÇAĞI SPOR YARALANMALARININ %20’Sİ KIRIKLAR** ve bu kırıkların da %25’İNİ EPİFİZEL BÜYÜME PLAĞI ve FİZİS HATTININ DAHİL OLDUĞU KIRIKLAR OLUŞTURUR (bkz. Salter-Harris Sınıflaması)** |
| > [!tip] Üç büyüme alanı | UZUN KEMİKLERİN BÜYÜMESİ 3 ALANDA GERÇEKLEŞİR ve bu alanlar YARALANMADAKİ DUYARLILIĞI GÖSTERİR: FİZİS (uzunlamasına büyümeden sorumlu), APOFİZ (tendonun tutunma yerinde kemik yapıda bir fazlalıktır — TRAKSİYON FİZİSİDİR) ve EPİFİZ (uzun kemiklerin sonunda, proksimalinde veya distalinde bulunan eklemde EKLEM KIKIRDAĞINI İÇEREN YAPIDIR) |
| İmmatür kemik | YARALANMA ya FİZİSTE (örn. Salter-Harris Sınıflaması, bkz. Bölüm 703.2), EKLEM YÜZEYİNDE (örn. OSTEOKONDRİTİS DİSSEKANS) veya APOFİZDE (örn. KOPMA KIRIKLARI veya APOFİZİT) UĞRAYABİLİR |
| > [!warning] Zirve risk yaşı — TUS | ERKEKLERDE FİZİS HATTI KIRIKLARI NEREDEYSE KADINLARIN 2 KATI SIKLIĞINDA GÖRÜLÜR; EN YÜKSEK KIRIK İNSİDANSI, EN YÜKSEK UZUNLUK HIZININ OLDUĞU SIRADADIR (KADIN: 12 ± 2,5 YAŞ; ERKEK: 14 ± 2 YAŞ) |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] En sık yer | EN ÇOK BÜYÜYEN ÇOCUK ve ERGENDE ÜST EKSTREMİTEDE EN SIK DİSTAL RADİUSTA GÖRÜLÜR; bu da ÜST EKSTREMİTEYE UYGULANAN AŞIRI KUVVETTEN KAYNAKLANIR |
| Risk sporları | BU TÜR YARALANMALAR JİMNASTİK, AMİGOLUK, BUZ PATENİ, HOKEY ve HALTER SPORUNA KATILANLARIN DAHİL OLDUĞU SPORCULARDA GÖRÜLÜR |
| Mekanizma | YARALANMA MEKANİZMASI, UZANMIŞ BİR ELE DÜŞME veya DİSTAL RADİUSTA TEKRARLAYAN DORSİFLEKSİYON ve AKSİYEL YÜKLEMEYİ İÇERİR |
| > [!tip] Jimnastikçi bileği | KRONİK BİLEK AĞRISI GENÇ JİMNASTİKÇİLERİN %79’UNDA GÖRÜLEBİLİR; bunlar özellikle 12 İLE 14 YAŞ ARASINDAKİ KADIN JİMNASTİKÇİLERDE ve yaygın olarak Jimnastikçi Bileği olarak adlandırılır |
| > [!warning] Patogenez | TEKRARLAYAN AKSİYEL YÜKLENME ile GEÇİCİ METAFİZ İSKEMİSİ OLUŞABİLİR; bu durum KIKIRDAK KALSİFİKASYONUNU ÖNLER ve FİZİSİN GENİŞLEMESİNE NEDEN OLUR. DİSTAL RADİUSTA FİZİSİN GENİŞLEMESİ İLE MİKRO KIRIKLAR GELİŞEBİLİR |
| Klinik | PASİF VE AKTİF HİPEREKSTANSİYON AKTİVİTELERİ İLE DORSAL RADİUSTA HAFİF AĞRI; AKTİVİTENİN ASKIYA ALINMASIYLA HAFİFLETİLEBİLİR. DİSTAL RADİUSUN ÇEVRESİNDEKİ HASSASİYET veya FOKAL AĞRI SIKLIKLA MEVCUT DEĞİLDİR |
| > [!tip] Ayırıcı tanı | DİSTAL METAKARPAL KIRIKLAR, SKAFOİD KIRIĞI veya DAHA BÜYÜK ÇOCUK ya da ERGENLERDE de QUERVAIN TENOSİNOVİTİ yer alır. JUVENİL İDİYOPATİK ARTRİT, AĞRILI ŞİŞMİŞ BİLEĞİ OLAN BİR ÇOCUKTA HER ZAMAN DÜŞÜNÜLMESİ GEREKİR; MALİGNİTE ve ENFEKSİYÖZ SÜREÇLER DE GÖZ ARDI EDİLMEMELİDİR |
| Radyoloji | BİLEĞİN RÖNTGENLERİ, özellikle KARŞI EKSTREMİTE İLE KARŞILAŞTIRILDIĞINDA YARDIMCIDIR. Radyografiler METAFİZEL KİSTİK DEĞİŞİKLİKLERLE BİRLİKTE FİZİS GENİŞLEMESİNİ, DİSTAL EPİFİZ KIRIĞINI ve DAHA BÜYÜK ÇOCUKLARDA POZİTİF ULNAR VARYANSI GÖSTEREBİLİR. STRES KIRIKLARI İÇİN KEMİK TARAMASININ YAPILMASI FAYDALI OLABİLİR |
| > [!tip] Tedavi | PRICE PRENSİPLERİ ve NARKOTİK OLMAYAN AĞRI KESİCİ ile ‣ YAPILIR. TİP 1 ve 2 SALTER-HARRİS KIRIKLARI KAPALI REDÜKSİYON ve İMMOBİLİZASYON İLE TEDAVİ EDİLEBİLİR. ULNAR KISALTMA OSTEOTOMİSİ, ÖNEMLİ ULNAR POZİTİF VARYANSI OLAN SPORCUDA GEREKLİ OLABİLİR |
| > [!warning] Dizde ve ayak bileğinde | DİZDEKİ FİZYOLOJİK YARALANMALAR (DİSTAL FEMUR, PROKSİMAL TİBİA) NADİRDİR; AYAK BİLEĞİNDEKİ (en sık distal fibula) YARALANMALAR DAHA SIK GÖRÜLÜR — tipik olarak İNVERSİYON YARALANMASI sonucunda ortaya çıkar — ve bu SALTER-HARRİS KIRIKLARI ile ilişkilidir |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!warning] Mekanizma | BÜYÜME PLAĞI YARALANMALARINI TAKİP EDEN BÜYÜME BOZUKLUĞU, FİZİS KIRIĞININ YERİNE ve PARÇASINA GÖRE GELİŞİM GÖSTERİR |
| > [!tip] Hangi fizisler riskli? | BU FAKTÖRLER, FİZİS HATTININ DURMA OLASILIĞINI ETKİLER: ÜST EKSTREMİTEDE, UZUNLAMASINA BÜYÜMEYE EN BÜYÜK KATKIYI YAPAN ALANLAR PROKSİMAL HUMERUS, DİSTAL RADİUS ve ULNA; ALT EKSTREMİTEDE, DİSTAL FEMUR, PROKSİMAL TİBİA ve FİBULADIR. BU ALANLARDAKİ YARALANMALARIN, BU UZUN KEMİKLERİN DİĞER ALANLARDAKİ FİZYOLOJİK YARALANMALARA KIYASLA BÜYÜME BOZUKLUĞUNA NEDEN OLMA OLASILIĞI DAHA YÜKSEKTİR |
| > [!tip] Evreye göre risk — TUS | BÜYÜME BOZUKLUĞU RİSKİNE GÖRE FİZİS KIRIĞI TİPİ SALTER-HARRİS SINIFLANDIRMA SİSTEMİ TARAFINDAN DERECELENDİRİLİR. EVRE 1 YARALANMA EN AZ BÜYÜME BOZUKLUĞU YAPARKEN, EVRE 5 YARALANMA EN FAZLA BÜYÜME BOZUKLUĞU YAPAR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Tanım | SUBKONDRAL KEMİĞİ ve KEMİĞİN ÜZERİNİ ÖRTEN EKLEM YÜZEYİNİ ETKİLER (bkz. Juvenil Osteokondritis Dissekans). SUBKONDRAL KEMİĞİN AVASKÜLER NEKROZU İLE EKLEM YÜZEYİ DÜZLEŞEBİLİR, YUMUŞAYABİLİR veya PARÇALANABİLİR |
| Etiyoloji | BİLİNMEMEKTEDİR; ancak bazı hastalarda TEKRARLAYAN STRES YARALANMALARI İLE İLİŞKİLENDİRİLMİŞTİR |
| > [!tip] Lokalizasyon — TUS | OKD HASTALARININ EN SIK ALT EKSTREMİTELERİNDE İZLENİR**; ÜST EKSTREMİTE TUTULUMLARININ** %70’İ FEMURUN MEDİAL KONDİLİNDE, %20’Sİ FEMURUN LATERAL KONDİLİNDE, %10’U PATELLADA** izlenir (Şekil 707.1)** |
| Üst ekstremite | ÜST EKSTREMİTEDE EN SIK DİRSEKTE GÖRÜLÜR — KAPİTELLUMUN SIKLIKLA TEKRARLAYAN KAFA ÜSTÜNDEN ATMA VEYA SALLANMA AKTİVİTELERİYLE (örn. BEYZBOL) İLİŞKİLİDİR |
| > [!tip] Yaş ve lezyon | OKD LEZYONLARININ GÖRÜLDÜĞÜ DİĞER YERLER AYAK BİLEĞİ (TALUS) ve RADİUS BAŞIDIR; OKD, KLASİK OLARAK SPORCULARIN 20’Lİ YAŞLARINDA ORTAYA ÇIKAR |
| Klinik | EN SIK GÖRÜLEN BAŞVURU, KÖTÜ LOKALİZE MÜPHEM EKLEM AĞRISIDIR. NADİREN YAKIN ZAMANDA AKUT TRAVMA ÖYKÜSÜ VARDIR |
| > [!warning] Seyir | BAZI OKD LEZYONLARI ASEMPTOMATİKTİR ve “RUTİN” RADYOGRAFİLERDE TESPİT EDİLİRKEN; DİĞERLERİ EKLEM EFÜZYONU, AĞRI, AZALMIŞ EKLEM HAREKET MESAFESİ ve MEKANİK SEMPTOMLAR (örn. KİLİTLENME, SES GELMESİ veya TUTULMA) İLE KENDİNİ GÖSTERİR. AKTİVİTE GENELLİKLE AĞRIYI KÖTÜLEŞTİRİR |
| Muayene | ÖZELLİKLİ BİR BULGU GÖRÜLMEYEBİLİR; bazen DERİN PALPASYONLA İLGİLİ KONDİL ÜZERİNDE HASSASİYET ORTAYA ÇIKABİLİR. TANI GENELLİKLE RADYOGRAFİLERLE KONUR |
| > [!tip] Tünel pozisyonu | DİZDE OKD’DEN ŞÜPHELENİLDİĞİNDE, FEMORAL KONDİLİN ARKA ÜÇTE İKİSİNİ DAHA İYİ GÖRÜNTÜLEMEK İÇİN TÜNEL POZİSYONUNDA RADYOGRAFİ ÇEKİMİ YAPILIR |
| Tedavi | HÂLÂ TARTIŞMALIDIR. DOKU BÜTÜNLÜĞÜ KAYBOLMAMIŞ LEZYONLAR, AKTİVİTE MODİFİKASYONU, AZALTILMIŞ AĞIRLIK TAŞIMA, İMMOBİLİZASYON veya bunlar olmadan SEMPTOMATİK OLARAK TEDAVİ EDİLEBİLİR. SERBEST KIRIKLAR GENELLİKLE CERRAHİ OLARAK ÇIKARILMALIDIR |
| > [!tip] Delme teknikleri | DELME TEKNİKLERİ KULLANILABİLİR VE BU TEKNİK YENİ KEMİK OLUŞUMUNA, İYİLEŞME İLE HAREKETLİ PARÇALARIN ORJİNAL BÖLGELERİNE DÖNÜŞÜNÜN UYARILMASINA YARDIMCI OLUR |
| > [!warning] Prognoz | UZUN SÜRELİ SEKELLER, %25’E KADAR ATİPİK LEZYONLAR, İLERİ YAŞ, EFÜZYON ve BÜYÜK BOYUTLU LEZYONLARLA BİRLİKTE GÖRÜLEBİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Mekanizma | GÜÇLÜ BİR KAS KASILMASI, APOFİZİ KEMİKTEN AYIRDIĞINDA MEYDANA GELİR |
| > [!tip] En sık yer | EN SIK KALÇA ÇEVRESİNDE GÖRÜLÜRLER (SPİNA İLİAKA ANTERİOR SUPERİOR) (Şekil 707.2) ve CERRAHİ DIŞI YÖNTEMLERLE TEDAVİ EDİLİRLER |
| > [!warning] Diğer apofizler | DİĞER APOFİZLERDEKİ (YANİ DİZ VE DİRSEK) AKUT KOPMALAR, ACİL ORTOPEDİ KONSÜLTASYONU GEREKTİRİR |
| Apofizit | KAS APOFİZ BİLEŞKESİNDE KRONİK, ARTAN TRAKSİYON (ÇEKME), apofizde TEKRARLAYAN MİKROTRAVMALARA ve AĞRIYA NEDEN OLABİLİR |
| > [!tip] En sık tutulan alanlar — TUS | DİZ (Osgood-Schlatter Hastalığı ya da SINDING-LARSEN-JOHANSSON HASTALIĞI), AYAK BİLEĞİ (‣, Şekil 707.3) ve MEDİAL EPİKONDİLDİR (LITTLE-LEAGUER DİRSEĞİ) |
| Tedavi | GENELLİKLE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK KURULUŞUNDA TEDAVİ EDİLEBİLİR. TEDAVİNİN AMACI, AĞRI ve SAKATLIĞIN YÜKÜ ARTIRAN EGZERSİZLERİ EN AZA İNDİRMEKTİR |
| > [!tip] Pratik | KISMİ DİNLENME ile BUZ KULLANARAK, APOFİZE BAĞLI KASLARIN KUVVETİNİ, ESNEKLİĞİNİ ve DAYANIKLILIĞINI ARTIRAN EGZERSİZLER UYGUNDUR. BİR PATELLAR BANT KULLANILMASI, ETKİNLİK SIRASINDA TİBİAL APOFİZ ÜZERİNE UYGULANAN TRAKSİYONUN AZALTILMASINA YARDIMCI OLABİLİR |
| Seyir | SEMPTOMATİK TEDAVİ EDİLMEZSE 12-24 AY DEVAM EDEBİLİR. BÜYÜME YAVAŞLADIKÇA SEMPTOMLAR HAFİFLER |