Eşanlamlılar: ABRS, Akut Bakteriyel Rinosinüzit, Akut Sinüzit
Kategori: Göğüs Hastalıkları · Tür: hastalık
Özet
Viral ÜSYE’lerin yaklaşık %5-10’unu (yaklaşık %2) komplike eden bakteriyel sinüs enfeksiyonudur; mukozal ödemle sinüs kanallarının tıkanması ve bakteri kolonizasyonu sonucu gelişir. En sık etkenler S. pneumoniae, H. influenzae ve M. catarrhalis’tir. Öksürük, burun akıntısı (pürülan, giderek şiddetlenen) ve tıkanıklık 10 günden uzun sürer veya viral enfeksiyondan 6-7 gün sonra kötüleşir; ağır formda ateş ≥39 °C ve 3 günden uzun pürülan akıntı bulunur. Baş ağrısı, yüz ağrısı, geniz akıntısı, horlama ve nadiren Halitozis, koku azalması ve periorbital ödem görülebilir; hasta görünüm, nazal mukoza hiperemisi ve ödemi, posterior faringeal sekresyon artışı saptanır. Tanı klinik olarak şu kriterlerden biriyle konur: 10 günden uzun persistan akıntı veya öksürük, kötüleşen semptomlar ya da ağır semptomlar; komplike olmayan olguda görüntüleme gerekmez (mukoza kalınlaşması, opasifikasyon, hava-sıvı seviyesi viral-bakteriyel ayrımı yapmaz), Lökositoz ve CRP özgün değildir. İlk seçenek yüksek doz amoksisilindir (riskli gruplarda ± klavulanat) ve nazal irrigasyon yapılır; tedavi semptomlar düzeldikten sonra 7 gün daha sürdürülür. Ayırıcı tanıda viral rinosinüzit, alerjik rinit, Adenoid Hipertrofisi, Nazal Yabancı Cisim, septal deviasyon, boğmaca ve Juvenil Nazofaringeal Anjiyofibrom yer alır.
Bölümlerdeki özetler
- Viral rinosinüzitten ayrılması gereken bakteriyel sinüzit; tanı klinik, komplike olmayan olguda görüntüleme gerekmez. İlk seçenek amoksisilin; riskli gruplarda amoksisilin-klavulanat; tedavi semptomlar düzeldikten sonra 7 gün daha sürdürülür. (Enfeksiyon › Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarında Akılcı Antibiyotik Kullanımı; s.1278, s.1279)
- ÜSYE’ye bağlı mukozal ödemle sinüs kanallarının tıkanması ve bakteri kolonizasyonu sonucu gelişen komplikasyon; ÜSYE bulgularının 10 günden uzun sürmesi, kötüleşmesi veya tekrarlaması ile düşünülür. Tanı genellikle klinik. (Göğüs Hastalıkları › Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları; s.2750, s.2752)
- ÜSYE sonrası ~%2 olguda gelişir; en sık etken S. pneumoniae, sonra H. influenzae ve M. catarrhalis. Tanı klinik; bulgular uzun sürer ve şiddetlenir. Antibiyotik (amoksisilin ilk tercih) şiddetli bulgularda ve komplikasyonu önlemek için verilir. (Göğüs Hastalıkları › Akut Sinüzit; s.2755, s.2756, s.2757)
- Viral ÜSYE’lerin %5-10’unu komplike eden bakteriyel sinüs enfeksiyonu; etkenler S. pneumoniae, H. influenzae, M. catarrhalis. Tanı klinik; tedavi yüksek doz amoksisilin (± klavulanat) ve nazal irrigasyon. (Kulak Burun Boğaz › Rinit Ve Rinosinüzitler; s.5023, s.5025)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Sinüslerin inflamasyonudur; süreye göre akut (30 gün içinde iyileşme, ≤1 ay), subakut (1-3 ay), kronik (>3 ay), tekrarlayan (aralarında >=10 gün bulgusuz dönemle 6 ayda >=3 veya 12 ayda >=4 akut atak; rekürren: yılda ≥4 akut bakteriyel sinüzit atağı ve aralarda tam iyileşme) (s.2755, 5023)
- Rinosinüzit paranazal ve nazal sinüs mukozasının iltihabıdır; genellikle rinit semptomlarıyla birlikte olduğu için sinüzitten daha doğru terimdir (s.5023). Sinüzit virüs veya bakteriye bağlı olabilir, antibiyotik her zaman başarı demek değildir (s.1278). ÜSYE’ye bağlı mukozal ödemin sinüs ostiumlarını tıkaması, sıvı birikmesi ve bakteri kolonizasyonuyla gelişen komplikasyondur (s.2752).
Epidemiyoloji
- Çocukluk ve adolesanda sık; sinüsler doğumda tam gelişmediği için süt çocuğunda nadir (s.2755). Akut rinosinüzit KRS’den daha az yaygındır (s.5023)
- ÜSYE’yi takiben %2 olguda akut bakteriyel sinüzit gelişir (s.2755); çocuklarda viral ÜSYE’lerin %5-10’u ABRS’ye ilerler, bir kısmı kronik rinosinüzite dönüşür (s.5023, 5024). Rhinovirüs kaynaklı ÜSYE’de ABRS gelişme riski daha yüksektir (s.5024)
- Gelişim: etmoid ve maksiller sinüs doğumda mevcut, doğum sonrası yalnızca etmoidde havalanma; maksiller >4 yaştan sonra havalanır, sfenoid >5 yaş radyolojik görülür, frontal 7-8 yaşta başlayıp adolesana dek sürer (s.2755)
- Anatomi: etmoid ve maksiller sinüsler gebeliğin 3. ayında gelişir, doğumda mevcuttur; sfenoid ilk 2 yılda gelişmeye başlar; frontal sinüs 6 yaştan itibaren radyografik olarak ayrılır; sinüsler 12 yaşına kadar yetişkine yakın boyuta ulaşır, gelişim 20 yaşa kadar sürebilir (s.5023). Maksiller sinüste ostium medial duvarda yüksektir, bu yüzden siliyer aktivite drenaj için önemlidir; mukus drenajı yerçekimiyle değil mukosiliyer taşımayla olur (s.5023, 5024)
- Kolaylaştırıcı: ÜSYE, okul/kreş, alerjik rinit, sigara dumanı; kronik/tekrarlayan sinüzit riskleri: immün yetmezlik, nazal polip, septum deviasyonu, yarık damak, GÖR, kistik fibrozis, siliyer diskinezi, reaktif havayolu hastalığı, burunda yabancı cisim (s.2755)