| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Kene Kaynaklı Ensefalit |
| ad-en | Tick-borne encephalitis (TBE) |
| gen | — |
| kalitim | — |
| insidans | Çiftlik ve ormancılıkla uğraşanlarda seroprevalans %50’ye kadar |
| tus-onceligi | orta |
| guncelleme | 2026-10-14 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları |
Kene kaynaklı ensefalit (TBE), AVRUPA KITASI BOYUNCA GÖRÜLEN KENELER TARAFINDAN TAŞINAN NÖROTROPİK FLAVİVİRUS ENFEKSİYONLARINI TEMSİL EDER (Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları, Bölüm 294.11).
| Konu | İçerik |
|---|---|
| Adlandırma | UZAK DOĞU’DA BU HASTALIĞA RUS İLKBAHAR-YAZ ENSEFALİTİ DENİR; AVRUPA’DA DAHA HAFİF, GENELLİKLE BİFAZİK ŞEKLİNE KISACA TBE DENİR |
| Dağılım | TBE AVRUPA’NIN PORTEKİZ ve BENELÜKS HARİÇ TÜM ÜLKELERİNDE BULUNUR |
| Yüksek insidans | Özellikle AVUSTURYA, POLONYA, MACARİSTAN, ÇEK CUMHURİYETİ, SLOVAKYA, ESKİ YUGOSLAVYA ve RUSYA’DA İNSİDANS YÜKSEKTİR |
| Odaklanma | İnsidans BELLİ BİR BÖLGEDE OLMA EĞİLİMİNDEDİR |
| Meslek | ÇİFTLİK ve ORMANCILIK İLE UĞRAŞANLARDA SEROPREVALANS %50 KADAR YÜKSEKTİR |
| Yaş | Vakaların çoğunluğu ERİŞKİNLERDE GÖRÜLÜR, ama ORMANLIK ALAN YA DA PİKNİK VEYA KAMP GEZİLERİNDE OYNAYAN ÇOCUKLAR BİLE ENFEKTE OLABİLİR |
| Mevsim | Vakaların MEVSİMSEL DAĞILIMI, GÜNEY AVRUPA’DA YAZ ORTASI ve BERABERİNDE İSKANDİNAVYA ve RUSYA UZAK DOĞUSUNDA DAHA UZUN BİR SIR MEVSİME DAĞILIR |
| Süt yoluyla bulaş | TBE KEÇİ, KOYUN ve İNEKLERİN SÜTÜNDE ATILABİLİR; İKİNCİ DÜNYA SAVAŞINDAN ÖNCE PASTÖRİZE EDİLMEMİŞ SÜT TÜKETİLMEKTEYKEN, SÜT KAYNAKLI TBE VAKALARI YAYGINDI |
| Vektör | Viruslar esas olarak AVRUPA’DA IXODES RICINUS ve UZAK DOĞU’DA IXODES PERSULCATUS CİNSİ SERT KENELER TARAFINDAN TAŞINIR |
| Döngü | Viral sirkülasyon KENELERDEN KUŞLARA, KEMİRGENLERE ve DAHA BÜYÜK MEMELİLERE ve LARVADAN NİMF ve ERİŞKİN EVREYE TRANSTADİAL BULAŞIN KOMBİNASYONU ŞEKLİNDE SÜRDÜRÜLÜR |
| İlkbahar-yaz adı | Avrupa ve Rusya’nın bazı bölgelerinde KENELER İLKBAHAR ve ERKEN SONBAHARDA AKTİF OLARAK BESLENİRLER ve İLKBAHAR-YAZ ENSEFALİTİ İSMİ BURADAN DOĞAR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| Kuluçka | 7 İLE 14 GÜNLÜK İNKÜBASYON DÖNEMİNDEN SONRA |
| Avrupa şekli | AVRUPA ŞEKLİ AKUT ÖZGÜN OLMAYAN ATEŞLİ HASTALIK OLARAK BAŞLAR ve VAKALARIN %5-30’UNDA MENİNGOENSEFALİT TAKİP EDER |
| Uzak Doğu | UZAK DOĞU’DA GÖRÜLEN ÇEŞİDİ GENELLİKLE DAHA YÜKSEK VAKA MORTALİTE ve SEKEL ORANI İLE ENSEFALİTE SEBEP OLUR |
| İlk aşama | Hastalığın ilk aşaması 2-7 GÜN SÜREN ATEŞ, BAŞ AĞRISI, MİYALJİ, HALSİZLİK, BULANTI ve KUSMA ile karakterizedir |
| Bifazik | ATEŞ KAYBOLUR, ama 2-8 GÜN SONRA KUSMA, FOTOFOBİ ve ÇOCUKLARDA MENİNGEAL İRRİTASYON BULGULARI ve ERİŞKİNLERDE DAHA CİDDİ ENSEFALİT BULGULARI EŞLİĞİNDE GERİ DÖNER |
| İkinci aşama | Bu aşama NADİREN 1 HAFTADAN UZUN SÜRER |
TBE için özgün bir tedavi yoktur. Tedavi NÖBETLERİN KONTROLÜNÜ İÇEREN YOĞUN DESTEKLEYİCİ BAKIMDIR.
Tedavi bilgisi eğitim amaçlıdır.
| Konu | İçerik |
|---|---|
| Mortalite | Ölümcül sonuç için esas risk faktörü İLERİ YAŞTIR; ERİŞKİNLERDE ÖLÜM ORANI YAKLAŞIK %1’DİR, ancak ÇOCUKLARDA SEKEL NADİRDİR |
| Paralizi | ÜST EKSTREMİTENİN GEÇİCİ TEK TARAFLI PARALİZİSİ ERİŞKİNLERDE YAYGINDIR |
| Sekeller | Sık görülen sekeller arasında KRONİK YORGUNLUK, BAŞ AĞRISI, UYKU BOZUKLUKLARI ve DUYGUSAL BOZUKLUKLAR yer alır |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| ABD | ABD’de lisans almış veya kullanılabilir TBE aşısı bulunmamaktadır |
| Avrupa | Avrupa’da erişkin ve çocuk formülasyonlarında İKİ HÜCRE KÜLTÜRÜ TEMELLİ İNAKTİF TBE AŞISI VARDIR: FSME-IMMUN (Baxter, Avusturya) ve ENCEPUR (Novartis, Almanya) |
| Rusya | TBE-MOSCOW (Chumakow Enstitüsü) ve ENCEVIR (Microgen) |
| Çapraz koruma | İmmünojenisite çalışmaları Avrupa ve Rusya aşılarının ÜÇ TBE ALT TÜRÜNÜN HEPSİNE KARŞI ÇAPRAZ KORUMA SAĞLAMASI GEREKTİĞİNİ ÖNE SÜRER |
| Şema | FSME-IMMUN ve ENCEPUR’un her ikisi için de İLK AŞILAMA SERİLERİ ÜÇ DOZDAN OLUŞUR |
| Pratik sorun | Rutin birincil aşılama serisinin tamamlanması için 6 AY veya DAHA UZUN SÜRE GEREKTİĞİ İÇİN, TBE-ENDEMİK BÖLGEYE SEYAHAT EDENLERİN ÇOĞU KENE ISIRIKLARINI ENGELLEMEYİ AŞILANMAKTAN DAHA PRATİK BULUR |
💡 TUS ipucu — Kene kaynaklı ensefalit
- FLAVIVIRUS; vektör IXODES RICINUS (Avrupa) ve IXODES PERSULCATUS (Uzak Doğu).
- UZAK DOĞU FORMU = “RUS İLKBAHAR-YAZ ENSEFALİTİ”, DAHA AĞIRDIR; AVRUPA FORMU DAHA HAFİF ve BİFAZİKTİR.
- PASTÖRİZE EDİLMEMİŞ KEÇİ/KOYUN/İNEK SÜTÜ İLE BULAŞABİLİR — arboviruslar arasında bu yol TBE’ye özgüdür.
- KULUÇKA 7-14 GÜN.AVRUPA FORMU: ateşli faz (2-7 gün) → ARASI 2-8 GÜN → ikinci faz (meningoensefalit, <1 hafta).
- Meningoensefalit vakaların %5-30’unda; Avrupa’da ÇOCUKTA MENİNGEAL İRRİTASYON, ERİŞKİNDE AĞIR ENSEFALİT.
- Erişkinde mortalite ~%1; ÇOCUKLARDA SEKEL NADİRDİR.
- ÜST EKSTREMİTENİN GEÇİCİ TEK TARAFLI PARALİZİSİ erişkinlerde yaygın.
- ABD’de aşı yoktur; Avrupa aşı serisi 6 AY+ sürer → seyahat edenler için KENE ISIRIĞINDAN KORUNMA daha pratiktir.