Özellik	Değer
tags	sendrom, tek-gen, iskelet-displazisi
ad-tr	Akondroplazi
ad-en	Achondroplasia
omim	100800
gen	FGFR3 (fonksiyon kazanımı)
lokus	4p16.3
kalitim	Otozomal dominant (>%80 de novo)
insidans	~1/15.000-40.000 (Nelson: akondroplazi + hipokondroplazi birlikte)
tus-onceligi	yüksek
guncelleme	2026-09-15
kaynaklar	Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği, Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem, Nelson - Bölüm 7 Çocuklarda İlaç Tedavisi, Nelson - Bölüm 2 Büyüme Gelişme Davranış, Nelson - Bölüm 18 Solunum Sistemi

Akondroplazi

En sık orantısız (rizomelik) cücelik nedeni — Nelson’ın ifadesiyle kondrodisplazilerin prototipi ve en yaygın ölümcül olmayan kondrodisplazi (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem). FGFR3’ün fonksiyon kazanımı mutasyonuyla büyüme plağında endokondral kemikleşmenin baskılanmasından kaynaklanır. Zekâ normaldir.

Genetik

Gen:FGFR3 (fibroblast büyüme faktörü reseptörü 3), 4p16.3
Mekanizma: Fonksiyon KAZANIMI — reseptör ligand olmadan bile sürekli aktiftir. FGFR3 normalde kondrosit proliferasyonunu baskılar; aşırı aktivasyonu büyüme plağını durdurur (Nelson - Bölüm 9 İnsan Genetiği)
Mutasyon homojenliği olağanüstü: Nelson: tipik akondroplazili tüm hastalarda FGFR3 geninin 380. kodonunda mutasyon vardır — reseptörün transmembran bölgesinde; reseptör dimerlerini dayanıklılaştırarak sinyal iletimini artırır ve doğrusal kemik büyümesini inhibe eder (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem). Molekül düzeyinde: c.1138G>A veya G>C, p. Gly380Arg
Otozomal dominant, tam penetrans
Vakaların çoğu ortalama boylu anne-babalarda yeni mutasyondur (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem) — mutasyon neredeyse daima paternal allelde; ileri baba yaşı ile ilişkili (paternal köken: kaynak gerekli)
Homozigot form ÖLÜMCÜLDÜR. Nelson: kısa boylu iskelet displazileri arasında akondroplazinin yüksek sıklığı nedeniyle akondroplazili yetişkinler arasında evlilik nispeten yaygındır. İki heterozigot ebeveynin her çocuğu için akondroplazi riski %50, homozigot akondroplazi riski %25’tir. Homozigot akondroplazi, tanatoforik displazi ile heterozigot akondroplazi arasında şiddette bir tablodur ve genellikle yenidoğan döneminde ölümcüldür. Prenatal tanı ve preimplantasyon genetik testi ile çift dominant mutasyonlar tanımlanabilir (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem)

💡 Aynı gen, farklı şiddet — kodon numarası fenotipi söylerFGFR3 mutasyonları bir spektrum oluşturur ve mutasyonun yeri ile klinik fenotip arasında güçlü ilişki vardır (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem):

Kodon Fenotip

540 Hipokondroplazi (hafif)

380 Akondroplazi

650 lizin→metiyonin SADDAN (gelişme geriliği ve ‣ ile şiddetli akondroplazi)

650 lizin→glutamik asit Tanatoforik displazi tip II (perinatal ölümcül)

Ayrıntı → İskelet Displazileri

Kodon	Fenotip
540	Hipokondroplazi (hafif)
380	Akondroplazi
650 lizin→metiyonin	SADDAN (gelişme geriliği ve ‣ ile şiddetli akondroplazi)
650 lizin→glutamik asit	Tanatoforik displazi tip II (perinatal ölümcül)

Klinik Bulgular

İskelet

Rizomelik kısalık — kısalık proksimal segmentlerde belirgin (humerus ve femur; ön kol ve bacaktan daha kısa)
Gövde uzunluğu normale yakın → orantısızlık
Trident (üç çatallı) el — 3. ve 4. parmaklar arasında açıklık, kısa tıknaz parmaklar
Dirsekte sınırlı ekstansiyon, eklem laksitesi (dizlerde)
Genu Varum ve Genu Valgum (bacaklarda yay şeklinde eğrilik) — fibula rölatif olarak uzun
Süt çocuğunda torakolomber kifoz (gibbus) → yürümeye başlayınca belirgin lomber lordoza döner
Erişkin boyu: erkeklerde 118-145 cm, kadınlarda 112-136 cm (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem)