Özellik	Değer
tags	sendrom, tek-gen
ad-tr	Hartnup hastalığı
ad-en	Hartnup disorder
omim	234500
gen	SLC6A19 (B⁰AT1)
lokus	5p15.33
kalitim	Otozomal resesif
insidans	1/20.000 - 1/55.000 canlı doğum
tus-onceligi	orta
guncelleme	2026-09-20
kaynaklar	Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar

Hartnup Hastalığı

Nötr amino asitlerin (triptofan dahil) bağırsak ve böbrek tübülü taşınma bozukluğu; triptofan kaybı niasin sentezini azaltarak Nütrisyonel Dermatozlar benzeri tabloya yol açar (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Bölüm 103.5).

Genetik

“Etkilenen ilk ailenin adı ile anılan, otozomal resesif Hartnup hastalığında triptofan dahil monoamino-monokarboksilik amino asitlerin (nötr amino asitler) bağırsak mukozası ve böbrek tübüllerinde taşınmasında sorun vardır.”
“Bu amino asitlerin taşıyıcı proteini (B⁰AT1) SLC6A19 geninde (kromozom 5p15.33 bölgesinde bulunur) kodlanır.”
“Hartnup hastalığının prevalansının 20.000 ile 55.000 canlı doğumda bir olduğu tahmin edilmektedir.”

ℹ️ Triptofan neden önemli“Triptofan esansiyel bir amino asit ve nikotinik asit (niasin) ve serotonin için öncüldür” (Şekil 103.5).

Klinik Bulgular

“Hartnup hastalıklı çoğu çocuk asemptomatik gider.”“Yenidoğan taraması ile Hartnup hastalığı tanısı alan çoğu çocuk asemptomatik kalmaktadır. Bu, klinik durumun patogenezinde diğer etmenlerin de rol aldığını göstermektedir.”
“Hastaların geliş klinikleri muhtemelen beslenme etmenleri, çevre ve genetik heterojenite (Örnek 2 protein, TMEM27 ve ACE2, B0 AT1 ile etkileşime girer) ile ilişkili olarak önemli değişkenlik gösterebilir.”
“Triptofanın azalmış bağırsak emilimi ile birlikte artmış renal kayıp niasin sentezi için kullanılabilir triptofanın azalmasına neden olmaktadır. Triptofan eksikliği Çölyak Hastalığı gibi malabsorpsiyon durumlarında belirgin olabilir.”

Sistem	Nelson’ın ifadesi
Deri	“Seyrek semptomatik hastalarda ana klinik bulgu cildin ışık hassasiyetidir. Cilt orta düzeyde güneşe maruz kaldığında sert ve kırmızı olur; maruz kalma arttıkça pellagra benzeri döküntü gelişebilir. Döküntü kaşıntılı olabilir. Kronik egzema gelişebilir. Etkilenen bebeklerde 10 günlük gibi erken bir yaşta bile cilt değişiklikleri bildirilmiştir.”
Nörolojik	“Bazı hastalarda geniş tabanlı, aralıklı ataksi olabilir. Bu ataksi birkaç günde sonlanır ve niasin takviyesine yanıt verebilir.”“Bilişsel gelişim genellikle normaldir.”
Psikiyatrik	“Sinirlilik, duygusal dengesizlik, depresyon ve intihar eğilimleri gibi epizodik psikiyatrik belirtiler gözlenmektedir. Bu değişiklikler genellikle ataksi nöbetleri ile ilişkilidir.”
Diğer	“Bazı hastalarda kısa boy ve atrofik glossit görülür.”

Laboratuvar

“Başlıca laboratuvar bulgusu nötral amino asitler (alanin, serin, treonin, valin, lösin, izolösin, fenilalanin, tirozin, triptofan, histidin) ile sınırlı aminoasidüridir. Prolin, hidroksiprolin ve argininin idrar atılımı normal sınırlardadır.”
“Bu bulgular Hartnup hastalığını Fanconi sendromu gibi yaygın aminoasidürinin görüldüğü diğer nedenlerden ayırt etmeye yardım eder.”
“Nötral amino asitlerin plazma düzeyleri normaldir veya hafifçe azalmıştır. Bu beklenmedik bulgu amino asitlerin transportunda” kompansatuar mekanizmaların olduğunu göstermektedir.
“Bağırsakta emilmeyen triptofanın bakteriler tarafından parçalanması sonucu oluşan indol türevleri (özellikle indikan) bazı hastalarda büyük miktarlarda bulunabilir.”

TUS İpuçları

💡 Klasik vakaGüneşe maruz kalan bölgelerde pellagra benzeri döküntü + epizodik serebellar ataksi + psikiyatrik belirti + zekâ normal + idrarda yalnız nötr amino asitler → Hartnup. Ataksi ve döküntü niasine yanıt verir.