Eşanlamlılar: Böbrek Taşı, Nefrolitiyazis, Ürolitiyazis
Kategori: Nefroloji · Tür: hastalık
Özet
Metabolik, anatomik ve enfeksiyöz faktörlerle oluşur (olguların %40’ında metabolik, %25’inde anatomik, %10’unda enfeksiyon nedeni); çocuklarda sıklığı giderek artmaktadır. Risk faktörleri diyet, düşük sıvı alımı, ilaç, enfeksiyon, UP darlığı gibi konjenital anomali ve prematüritedir; en sık metabolik neden hiperkalsiüridir. En sık yakınmalar ağrı ve hematüridir: küçük çocuk ve infantta nonspesifik karın ağrısı, huzursuzluk ve kusma, büyük çocuk ve adolesanda şiddetli kolik tarzı yan ağrısı; üreter alt ucu taşında dizüri ve ani idrar sıkışması, mesane boynu veya üretra taşında damla damla işeme ve retansiyon görülür. Kostovertebral açı hassasiyeti, Tekrarlayan İdrar Yolu Enfeksiyonu, hidronefroz ve kristalüri saptanabilir. Tanıda USG ilk tercihtir (hiperekojen kalkül, posterior gölgelenme; duyarlılık böbrekte %90, üreterde %38; renkli Doppler’de twinkling artefaktı); saptanamazsa kontrastsız BT (duyarlılık %97, özgüllük %96) yapılır. DÜSG’de kalsiyum ve oksalat taşları radyoopaktır, ürik asit ve ksantin taşları görülmez. Metabolik değerlendirme için kan ve 24 saatlik veya spot idrar solüt/kreatinin oranları bakılır. Tedavide sıvı artırımı, medikal tedavi ve cerrahi (ESWL, URS, RIRC, PNL) kullanılır.
Bölümlerdeki özetler
- Metabolik, anatomik ve enfeksiyöz faktörlerin etkisiyle oluşan taş hastalığıdır; olguların %40’ında metabolik, %25’inde anatomik neden, %10’unda enfeksiyon vardır. Tanıda USG, BT, DÜSG ve metabolik değerlendirme; tedavide sıvı artırımı, medikal tedavi ve cerrahi (ESWL, URS, RIRC, PNL) kullanılır. (Nefroloji › Üriner Sistem Taş Hastalığı; s.3393, s.3396)
- Çocuklarda giderek artan sıklık; risk faktörleri diyet, sıvı alımı, ilaç, enfeksiyon, konjenital anomali (UP darlığı), prematürite; en sık metabolik neden hiperkalsüri; USG ilk tercih. (Radyoloji › Pediatrik Genitoüriner Radyoloji Ürıner Sıstemın Radyolojık; s.4653)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Çocuklarda görülme sıklığı giderek artan önemli sağlık sorunu; artış nedenleri: tanı olanakları, farkındalık, sedanter yaşam, karbonhidrat ve tuz ağırlıklı beslenme, uygunsuz D vitamini desteği (s.3393).
- Ülkemizde çocukluk çağı KBY’nin %8’inden üriner taşlar sorumludur (s.3393).
Epidemiyoloji
- Türkiye ‘taş kuşağı’ (Balkanlar, Pakistan, İran, kuzey Hindistan) endemik ülkeleri arasındadır; çocuklarda insidans son 20 yılda yıllık %4’ten %10’a çıkmıştır (s.3393).
- Görülme yaşı kızlarda ~7, erkeklerde ~5; taşların ~%90’ı böbrek ve üreterdedir; küçük çocukta böbrek, büyüdükçe üreter yerleşimi artar; taşların %3-10’u radyolüsendir; hastaların %12-68’inde ailede taş öyküsü vardır (s.3393).
- Erişkinde çocuğa göre 10 kat fazladır, çocuklarda sıklığı artmaktadır; erkeklerde kızlardan sık görülür; prematürelerde sıklık artmıştır (s.4653).
Etiyoloji ve patogenez
- Patofizyoloji 3 kategori: (1) kristallerin çözünürlüğe göre süpersatürasyonu, (2) promoterler (Ca, oksalat, fosfat, ürik asit, sistin) ile inhibitörler (sitrat, Mg, pirofosfat, makromoleküller, glikozaminoglikanlar) dengesizliği, (3) kristallerin tübül epiteline bağlanıp büyümesi (s.3393).
- Artmış solüt atılımı, sıvı alımı azlığı, böbrek dışı sıvı kaybı idrarı azaltıp süpersatürasyona yol açar; üriner anomaliler staz ve enfeksiyona zemin hazırlar; sitrat/Mg azlığı ve pH değişiklikleri önemlidir (s.3393).
- Asidik pH ürik asit ve sistin taşlarını, alkali pH kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat ve enfeksiyon taşlarını kolaylaştırır (s.3393, s.4653)