Variegate Porfiri

Protoporfirinojen oksidaz (PPOX) eksikliğine bağlı, otozomal dominant, hem akut ataklar hem kutanöz fotosensitivite yapan hepatik porfiri (Porfiriler; Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Bölüm 110).

Genetik ve epidemiyoloji

• “Bu hepatik porfiri, otozomal dominant kalıtım gösteren, protoporfirinojen oksidaz eksikliğinden (PPOX) kaynaklanır. Bu hastalık, nörolojik ve kutanöz belirtilerle veya her ikisiyle birden ortaya çıkabildiğinden kelime manası olarak variegate ‘değişik, farklı’ anlamına gelir.” Eş anlamlıları: porphyria variegata, protocoproporphyria ve Güney Afrika porfirisi.
• “Kromozom 1q22-q23’te bulunan insan PPOX geni”; “VP allellerinde birçok PPOX mutasyonu bildirilmiştir. Güney Afrika’da yaygın olan R59W mutasyonudur.”
• “VP, çoğu ülkede AİP’den daha az yaygındır. Güney Afrika beyazlarında R59W mutasyonu olduğu yaygındır (3/1000). Bu ‘genetik sürüklenme’ ya da kurucu (founder) etki örneği 1688’de Hollanda’dan Güney Afrika’ya göç eden bir adam veya eşinde izlenmiştir. Finlandiya’da prevalans 1.3/100.000 ile AİP kadar yaygındır.”
• “Homozigot VP vakaları çocukluk çağında semptomatiktir.”

Klinik Bulgular

• “Bazı heterozigot taşıyıcılarda, semptomlar ergenlikten sonra gelişir. Akut atak sırasında ortaya çıkan nörovisseral semptomlar AİP ile aynıdır, ancak genellikle daha hafiftir ve daha az ölümcüldür. AİP’de olduğu gibi nutrisyonel değişiklikler zararlıdır.”
• “Deri frajilitesi, veziküller, bül, hiperpigmentasyon ve güneşe maruz kalan bölgelerde hipertrikoz, HCP’den çok daha yaygın ve muhtemelen daha uzun süre devam ederler.”
• “Oral kontraseptifler, kutanöz belirtileri tetikleyebilir. Başlangıç bulgusu olarak akut değil, cilt bulgusu daha sık görülür. Bu durum daha erken tanı ve danışmanlıkların yapılmasına olanak sağlar. Hepatoselüler kanser riski artar.”
• “Homozigot VP belirtileri, bebeklik veya çocukluk çağında başlar. Bu çocuklarda genellikle, ciddi fotosensitivite, nörolojik semptomlar, nöbet, gelişimsel bozukluklar ve bazen de Büyüme Geriliği olur. Ancak akut ataklar görülmez.”

Laboratuvar ve tanı

• “İdrar ALA, PBG ve üroporfirin akut ataklar sırasında artar, ancak genellikle AİP’den daha az bir artış vardır ve remisyon sırasında normal olabilir veya sadece hafifçe artar. Atak aralarında, plazma porfirinleri, idrar koproporfirin III, fekal koproporfirin III ve protoporfirinlerinde daha kalıcı bir artış gözlenir.”
• “Homozigot VP’de eritrosit çinko koproporfirin düzeyleri büyük ölçüde artar. Heterozigot taşıyıcılarda hafifçe artabilir.”
• “VP, akut ataklarla ortaya çıkan ve PBG’nin arttığı AİP ve HCP’den biyokimyasal olarak kolayca ayrılır. Plazma porfirin düzeyine bakılması özellikle uygundur, çünkü nötral pH’de karakteristik bir floresan emisyon spektrumuna neden olan VP’de, plazma porfirinleri proteinlere sıkıca bağlanır. Dışkı porfirinlerinde, yaklaşık olarak eşit miktarlarda koproporfirin III ve protoporfirin IX’de artış görülür.”
• “Asemptomatik CP’de plazma porfirinlerinin florometrik saptanması düşük porfirin incelemesinden daha duyarlıdır.” Lenfositlerde PPOX testi teknik olarak zor; “Tanımlanmış vakada PPOX mutasyonunun bilinmesi, aynı mutasyonu taşıyan akrabaların tanınmasını sağlar.”

Tedavi ve prognoz

📝 Eğitim amaçlı“Akut ataklar AİP’deki gibi tedavi edilir.”“Hemin akut ataklar için çok faydalıdır fakat kutanöz semptomlar için değildir.”“Cilt belirtileri olan hastalarda: uzun kollu giysiler, eldivenler, geniş kenarlı şapka ve opak güneş koruyucu preparatlar ile ışık koruması önemlidir.”“Porfirinleri uyarmayan kısa dalga boylu UV ışığa maruz kalmak, deride pigmentasyonu arttırabilir ve biraz koruma sağlayabilir.”“Flebotomi ve klorokin etkili değildir.”“İlginç bir şekilde, oral aktif kömürün porfirin düzeylerini arttırdığı ve cilt belirtilerini kötüleştirdiği bildirilmiştir.”

“VP’li hastaların gidişatında iyileşmeler, erken tanı ve latent vakaların saptanmasına, tedavinin geliştirilmesine bağlanabilir. Kadınlarda sıklıkla görülen akut ataklar, AİP’de olduğu gibi, GnRH analogları ile önlenebilir.”