| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Tularemi (Francisella tularensis) |
| ad-en | Tularemia |
| gen | Küçük, hareketsiz, katalaz-pozitif, gram-negatif kokobasil; dört alt tür |
| kalitim | — |
| insidans | ABD 2005-2015: yılda 93-315 vaka; 2015’te 50 yılın en yüksek sayısı |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-10-11 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları — Bölüm 233, Tablo 233.1-233.3, Şekil 233.1-233.2 |
💡 Tanım“Tularemi, gram-negatif bir bakteri olan FRANCISELLA TULARENSIS’İN NEDEN OLDUĞU BİR ZOONOZDUR. Tularemi esas olarak İNSAN İMMÜNİTESİ BASKILANMIŞ HASTALARDAN BİR HASTALIĞIDIR; İNSAN HASTALIĞI RASTLANTISALDIR VE GENELLİKLE KENE VEYA GEYİK SİNEĞİ ISIRIĞI YA DA ENFEKTE CANLI VEYA ÖLÜ YABANİ HAYVAN İLE TEMAS SONUCU GELİŞİR.” (Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları, Bölüm 233 — Kevin J. Downes)
“F. tularensis sebebi ile gelişen hastalık, BİRDEN FAZLA KLİNİK SENDROM ŞEKLİNDE KENDİNİ GÖSTERİR VE EN SIK BÖLGESEL Lenfadenopati VEYA LENFADENİTİN EŞLİK ETTİĞİ, İNOKÜLASYON BÖLGESİNDE ÜLSERATİF LEZYON ŞEKLİNDEDİR.”
“F. tularensis ayrıca OLASI BİR BİYOTERÖRİZM AJANIDIR.”
| Özellik | Nelson verisi |
|---|---|
| Morfoloji | KÜÇÜK, HAREKETLİ OLMAYAN, KATALAZ-POZİTİF, GRAM-NEGATİF BİR KOKOBASİLDİR |
| Alt tür sayısı | DÖRT TEMEL ALT TÜR ŞEKLİNDE SINIFLANDIRILIR |
| Alt türler | F. tularensis alt tür tularensis (TİP A) · F. tularensis alt tür holarctica (TİP B) · F. tularensis alt tür mediasiatica · F. tularensis alt tür novicida |
| Tip A genotipleri | A1a, A1b, A2a ve A2b olarak DÖRT AYRI GENOTİPE AYRILABİLİR |
| En virülan | A1b insanlarda DAHA ŞİDDETLİ HASTALIĞA NEDEN OLDUĞU görülmektedir |
| Virülans | Tüm F. tularensis alt türlerinin insanda enfeksiyonlara neden olabilmesine rağmen, TİP A VE B EN YAYGINLARIDIR VE TİP A EN VİRÜLANIDIR |
| Hedef hücreler | F. tularensis HÜCRE İÇİ BİR ORGANİZMADAN, MAKROFAJLAR, HEPATOSİTLER VE EPİTELYAL HÜCRELER DAHİL ÇEŞİTLİ KONAK HÜCRE TİPLERİNİ ENFEKTE EDEBİLİR |
| İnfektif doz | BİLİNEN EN VİRÜLAN BAKTERİYEL PATOJENLERDEN BİRİDİR; insan ve hayvanlarda 10 KADAR AZ SAYIDA MİKROORGANİZMA ENFEKSİYONA NEDEN OLUR |
ℹ️ Coğrafi dağılım“Tularemi, esas olarak KUZEY YARIMKÜREDE BULUNUR.TİP B KUZEY AMERİKA, AVRUPA VE ASYA DAHİL OLMAK ÜZERE KUZEY YARIMKÜRE BOYUNCA GÖRÜLÜRKEN, TİP A KUZEY AMERİKA’DA BASKIN GÖRÜLÜR.”
“Tip B’nin sebep olduğu insan enfeksiyonları, TİP A’YA KIYASLA GENELLİKLE DAHA HAFİF VE MORTALİTE ORANLARI DAHA DÜŞÜKTÜR.”
“F. tularensis alt tür NOVICIDA KUZEY AMERİKA, AVUSTRALYA VE GÜNEYDOĞU ASYA’DA İZOLE EDİLMEKTE İKEN F. TULARENSIS ALT TÜR MEDIASIATICA ASYA’NIN MERKEZİNE SINIRLANMIŞ GÖRÜNMEKTEDİR.”
| Veri | Değer |
|---|---|
| CDC bildirimi (2005-2015) | Yılda 93-315 arasında |
| 2015 | Son 50 yılın en yüksek sayısı |
| Coğrafi dağılım | Bildirilen vakaların çoğu merkez eyaletlerde görülmektedir (Şekil 233.1) |
| 2015 ulusal insidans | 100.000 ikamet edende 0,10 |
| En yüksek insidanslı eyaletler | WYOMING (3,58/100.000), GÜNEY DAKOTA (2,91/100.000), NEBRASKA (1,32/100.000), KANSAS (1,17/100.000), KOLORADO (0,95/100.000) |
| Mevsim | Vakaların çoğu YAZ AYLARINDA (MAYIS-AĞUSTOS) |
| Cinsiyet | ERKEKLERDE DAHA SIKTIR |
| Yaş dağılımı | BİMODAL: ÇOCUKLUKTA (5-9 YAŞ) ve GEÇ ERİŞKİNLİKTE (65-69 YAŞ) PİKLERİ (Şekil 233.2) |
⚠️ Vektörler ve rezervuarlar“Tüm zoonotik hastalıklar arasında tularemi, hastalığın FARKLI ŞEKİLLERDE BULAŞMASI NEDENİYLE ALIŞILMIŞIN DIŞINDADIR. Çok sayıda hayvan bu organizma için REZERVUAR GÖREVİ GÖRÜR.”
“Birleşik Devletler’de başlıca rezervuarlar, TAVŞANLAR VE KENELERDİR. Köpekler ARA VEKTÖR OLABİLİR.”
| Vektör | Türler |
|---|---|
| Keneler | AMBLYOMMA AMERICANUM (“LONE STAR” KENESİ), DERMACENTOR VARIABILIS (KÖPEK KENESİ), DERMACENTOR ANDERSONI (TAHTA KENESİ) |
| Geyik sinekleri | CHRYSOPS türleri — BİRLEŞİK DEVLETLER’İN BATISINDA BULUNMAKTADIRLAR |
| F. tularensis alt tür holarctica | SUCUL HABİTAT ile ilişkilidir ve temelde SUCUL KEMİRİCİLER (KUNDUZLAR, MİSK FARELERİ), YABAN TAVŞANLARI, TARLA FARELERİ, KENELER, TABANİD SİNEKLER ve KİRLENMİŞ SU ile bulaşır |
| F. tularensis alt tür tularensis | TAVŞANLAR, KENELER ve TABANİD SİNEKLER (örn. GEYİK SİNEKLERİ) ile bulaşır |
💡 Giriş yolları — ve yola göre doz“Organizma, BÜTÜNLÜĞÜ BOZULMAMIŞ DERİ VE MÜKÖZ MEMBRANLARDAN (GÖZLER, AĞIZ, Gİ KANAL VEYA AKCİĞERLER) GİREBİLİR.”
“Bulaş, ENFEKTE KENELERİN VEYA SİNEKLERİN ISIRMASI, ENFEKTE HAYVANLAR VEYA ONLARIN CESETLERİ İLE TEMAS, KİRLENMİŞ YİYECEK VEYA SU TÜKETİMİ YA DA BİR MAKİNE (ÖRN. BİÇME MAKİNESİ) ENFEKTE HAYVAN CESETLERİNİ ÇİĞNEDİĞİNDE VEYA LABORATUVAR ORTAMINDA GERÇEKLEŞEBİLECEK AEROSOLLERİN İNHALASYONU ile meydana gelebilir.”
“Bununla birlikte, bu organizma KİŞİDEN KİŞİYE BULAŞMAZ. İnsan enfeksiyonları için en sık giriş yolu CİLT VEYA MÜKÖZ MEMBRANLARDAN OLUR.”
⚠️ Giriş yoluna göre infektif doz — 10⁸ kat fark“F. tularensis AĞIZ YOLU İLE ALINDIYSA, ENFEKSİYONA YOL AÇMASI İÇİN GENELLİKLE 10⁸’DEN FAZLA ORGANİZMA GEREKLİDİR, ANCAK SOLUNUM YOLUYLA VEYA DERİDE ENJEKSİYONLA (YANİ BÖCEK ISIRIĞI İLE) ALINDI İSE 10 KADAR AZ ORGANİZMA HASTALIĞA NEDEN OLABİLİR.” — en çarpıcı rakam.
💡 Virülans ve bağışıklık“F. tularensis enfeksiyonu, konağı, YAKIN ZAMANDA ANTİKORLAR ÜRETMEYE KARŞI İMMÜNİ ÖNEMLİ OLARAK KABUL EDİLEN ANTİKORLAR ÜRETMEK İÇİN UYARIR.”
“F. tularensis zarfı, VİRULANSTAN BÜYÜK ÖLÇÜDE SORUMLUDUR VE ORGANİZMANIN İMMÜN SİSTEMDEN KAÇMA YETENEĞİNDE, HÜCRELERE TUTUNMASINDA VE İNVAZE ETMESİNDE BÜYÜK ROL OYNAR ve ŞİDDETLİ HASTALIĞA NEDEN OLUR.”
“Vücutta F. tularensis’in kontrol altında tutulması ve yok edilmesi, EN ÇOK HÜCRE ARACILI İMMÜNİTEYE BAĞLIDIR. TULAREMİDEN SONRA GENELLİKLE SPESİFİK KORUMA GELİŞİR; BU NEDENLE KRONİK ENFEKSİYON VEYA TEKRAR ENFEKSİYON PEK MÜMKÜN DEĞİLDİR.”
💡 Kuluçka ve genel özellikler“Tularemi semptomları, BULAŞ ŞEKLİNE GÖRE DEĞİŞKENLİK GÖSTERİR. Enfeksiyonun başından klinik semptomlara kadar kuluçka dönemi ortalama ÜÇ GÜN SÜRER (1-21 GÜN ARALIĞINDA).”
“Enfeksiyonun erken semptomları genellikle özgül değildir: ATEŞ, TİTREME, MİYALJİ, ARTRALJİ, BAŞ AĞRISI VE YORGUNLUK. Bakteriyemi, enfeksiyonun erken aşamalarında sık olabilir.”
“ANİ BAŞLANGIÇLI ATEŞ SIKTIR VE NABIZ-ATEŞ UYUMSUZLUĞU OLABİLİR.”
| BULGU VEYA SEMPTOM | SIKLIK |
|---|---|
| Lenfadenopati | %96 |
| Ateş (>38,3 °C) | %87 |
| Ülser/eskar/papül | %45 |
| Farenjit | %43 |
| Miyalji/artralji | %39 |
| Bulantı/kusma | %35 |
| Karaciğer-dalak büyüklüğü | %35 |
| KLİNİK SENDROM | SENDROMUN ÖZELLİKLERİ | SIKLIK |
|---|---|---|
| Ülseroglandüler | DERİ ÜLSERİ/ESKAR, AĞRILI BÖLGESEL ADENOPATİ | %45 |
| Glandüler | SAPTANABİLİR DERİ ÜLSERİ OLMAKSIZIN BÖLGESEL ADENOPATİ | %25 |
| Pnömoni | KURU ÖKSÜRÜK, NEFES DARLIĞI, PLÖRİTİK ‣; AKCİĞER GRAFİSİNDE MULTİLOBER/DİFÜZ İNFİLTRATLAR >LOBER İNFİLTRATLAR | %14 |
| Orofaringeal | FARENJİT, MUKOZAL ÜLSERLER, SERVİKAL ADENOPATİ | %4 |
| Oküloglandüler | TEK TARAFLI, AĞRILI VE SIKLIKLA PÜRÜLAN KONJUNKTİVİT; KEMOZİS; KONJUNKTİVAL ÜLSERLER; PREAURİKÜLER ADENOPATİ | %2 |
| Tifoidal | ŞİDDETLİ SİSTEMİK HASTALIK (SEPSİS BENZERİ SENDROM): YÜKSEK ATEŞ, BAŞ AĞRISI, MİYALJİ, ARTRALJİ VE NÖROLOJİK SEMPTOMLAR | %2 |