| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Santral erken puberte |
| ad-en | Central precocious puberty (CPP) |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem |
Bölüm 578.1 (Luigi R. Garibaldi ve Wassim Chemaitilly) (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Tanım | HİPOTALAMİK-HİPOFİZER-GONADAL AKSIN ERKEN AKTİVASYONUNA BAĞLI OLARAK KIZLARDA SEKİZ YAŞINDAN ÖNCE MEME GELİŞİMİNİN BAŞLAMASI ve ERKEKLERDE DOKUZ YAŞINDAN ÖNCE TESTİS GELİŞİMİNİN (HACİM ≥4 ml) BAŞLAMASI |
| > [!warning] Cinsiyet farkı — EN ÖNEMLİ KURAL | KIZLARDA ERKEKLERE GÖRE BEŞ İLE ON KAT DAHA SIK GÖRÜLÜR ve GENELLİKLE SPORADİKTİR. Başlangıçta en az %90’INDA İDİYOPATİK FORM OLMASINA RAĞMEN ERKEK SEP HASTALARININ %25-75’İNDE BİR YAPISAL SANTRAL SİNİR SİSTEMİ (SSS) ANOMALİSİ GÖRÜLEBİLİR |
| Genetik | MKRN3 GENİNİN MUTASYONUNUN BABADAN AKTARILAN TİPİ GİBİ SEP’İN GENETİK ŞEKİLLERİ YAKIN GEÇMİŞTE TANIMLANMIŞTIR |
| > [!tip] Evlat edinme ve çevre | Gelişmekte olan ülkelerden birkaç ay veya yıl geçtikten sonra EVLAT EDİNİLEN KIZLARDA BÜYÜK OLASILIKLA TANIMLANMAMIŞ BESLENME veya ÇEVRESEL ETMENLERLE İLİŞKİLİ OLAN YÜKSEK SEP PREVALANSI BİLDİRİLMİŞTİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Sıra | Cinsel gelişim her yaşta başlayabilir ve genellikle NORMAL PUBERTE İLE GÖZLENEN SIRAYI İZLER |
| > [!tip] Erken menstrüel döngü | Kızlarda, erken menstrüel döngü NORMAL PUBERTEDEKİ DÖNGÜYE GÖRE DÜZENSİZ OLABİLİR. Başlangıçtaki döngüler genellikle ANOVULATUARDIR; yalnız 5.5 YAŞ KADAR ERKEN BİR DÖNEMDE GEBELİK BİLDİRİLMİŞTİR |
| > [!tip] Erkeklerde testis biyopsisi | Testisin TÜM ELEMANLARININ UYARILDIĞINI göstermiştir ve SPERMATOGENEZİN BEŞ YAŞ GİBİ ERKEN DÖNEMDE VAR OLDUĞU GÖZLENMİŞTİR |
| Büyüme | Etkilenen kızlarda ve erkeklerde BOY, AĞIRLIK ve UZANMA HIZI ARTMIŞTIR |
| > [!warning] Nihai boy paradoksu | KEMİK OLGUNLAŞMASI HIZINDA ARTIŞ, ÖZELLİKLE PUBERTE ÇOK ERKEN YAŞTA BAŞLARSA EPİFİZLERİN ERKEN KAPANMASINA ve ÖZELLİKLE YETİŞKİN BOYUN BEŞİCİ AZALMASINA NEDEN OLUR. TARİHSEL OLARAK TEDAVİ EDİLMEYEN KIZLARIN YAKLAŞIK %30’UNDA ve ERKEKLERDE DAHA YÜKSEK BİR YÜZDE DE YETİŞKİN BOYU ÜÇÜNCÜ PERSANTİLİN ALTINDA KALMIŞTIR |
| > [!tip] Zihinsel ve duygusal | ZİHİNSEL GELİŞİM GENELLİKLE KRONOLOJİK YAŞLA UYUMLUDUR. DUYGUSAL DAVRANIŞ ve RUH HALİNDE ANİ DEĞİŞİKLİKLER SIKTIR YALNIZ CİDDİ PSİKOLOJİK SORUNLAR SEYREKTİR |
| Şablon | Özellik |
|---|---|
| > [!tip] Hızlı ilerleyen | KIZLARIN ÇOĞUNDA (özellikle ALTI YAŞIN ALTINDA BAŞLAYANLARDA) erken puberte ve osseöz olgunlaşma DAHA BÜYÜK BİR HIZLA İLERLER ve BOY POTANSİYELİNDE KAYBA NEDEN OLUR |
| Yavaş ilerleyen | Kızlar arasında görülme oranı artan (yaklaşık ERKEKLER ARASINDA SEYREK GÖRÜLEN) osseöz olgunlaşma ile LİNEER BÜYÜMENİN PARALEL SEYRETTİĞİ ve BOY POTANSİYELİNİN KORUNDUĞU YAVAŞ İLERLEYEN BİR VARYANTI VARDIR |
| > [!warning] Gerileyen | ÇOK SEYREK OLARAK SANTRAL PUBERTE KENDİLİĞİNDEN GERİLEYEBİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Cinsiyet hormonları | Her iki cinsiyette de genellikle PUBERTE İÇİN YETERLİ DÜZEYDEDİR (Tablo 578.2) |
| > [!warning] Kızlarda östradiol yanıltıcı | Çok duyarlı testler (SIVI KROMATOGRAFİSİ/TANDEM KÜTLE SPEKTROMETRESİ) bulunmasına karşın KIZLARDA ERKEN PUBERTENİN BAŞLANGIÇ EVRESİNDE SERUM ÖSTRADİOL DÜZEYLERİ NORMAL PUBERTEDE OLDUĞU GİBİ DÜŞÜK YA DA ÖLÇÜLEMEYECEK DÜZEYDEDİR |
| Erkeklerde testosteron | SABAH ERKEN KAN ÖRNEKLEMESİ YAPILMASI ŞARTIYLA SERUM TESTOSTERON DÜZEYLERİ GENELLİKLE ÖLÇÜLEBİLİR veya ARTMIŞ SAPTANIR |
| > [!tip] Bazal LH — ilk test | Son derece hassas immünoflorometrik ve kemiluminesan yöntemlerin kullanılmasıyla, SERUM LH DÜZEYLERİ PUBERTE ÖNCESİ ÇOCUKLARDA ÖLÇÜLEMEYECEK DÜZEYDE SAPTANIRKEN SEP’Lİ KIZLARIN %50-75’İNDE ve SEP’Lİ ERKEKLERDE DAHA YÜKSEK YÜZDEDE LH DÜZEYLERİ ÖLÇÜLEBİLİR DÜZEYE GELMİŞTİR |
| > [!warning] Laboratuvar tuzağı | Ne yazık ki bazı hastaneler TANIMIN HASSASİYETİNİ AZALTAN, LH İÇİN SADECE ORTA DUYARLI veya GENELLİKLE ÖSTRADİOL İLE TESTOSTERON İÇİN DUYARSIZ TESTLER KULLANIR |
| Uyku örneklemesi | Uyku sırasında elde edilen BİRBİRİNİ İZLEYEN ÖRNEKLERDE LH ÖLÇÜMÜNÜN TANISAL DEĞERİ TEK BİR RASTGELE ALINAN ÖRNEĞİN ÖLÇÜMÜNDEN ÇOK DAHA YÜKSEKTİR; çünkü LH’NİN PULSATİL SALINIMI EN İYİ ŞEKİLDE ORTAYA KONUR |
| > [!tip] GnRH uyarı testi | GnRH UYARI TESTİ (İNTRAVENÖZ YOLLA) veya GnRH AGONİSTLERİ (LÖPROLİD UYARICI TEST, DERİ ALTINA) uygulanmasıyla özellikle erkeklerde LH’NİN FSH’A KARŞI HAKİMİYETİNE EĞİLİMİN BAŞLANGIÇ DÖNEMİNDE PUBERTAL LH CEVABI (ZİRVE LH >5 IU/L) FAYDALI BİR TANISAL ARAÇTIR |
| > [!warning] Kızlarda düşük yanıt | Kızlarda, erken cinsel gelişimi olan kızlarda, GECE LH SALGISI ve GnRH veya GnRH AGONİSTLERİNE KARŞI LH CEVABI MEME EVRESİ EVRE II’DEN ERKEN EVRE İSE KADAR (ZİRVE LH <5 IU/L) OLDUKÇA DÜŞÜK OLABİLİR ve LH: FSH ORANI ORTA İLERLEMİŞ PUBERTEYE KADAR DÜŞÜK KALABİLİR |
| Çözüm | Bu gibi düşük LH cevabı olan kızlarda, erken cinsel gelişimin santral doğası gereği, LÖPROLİD İLE UYARILMADAN 20-24 SAAT SONRA PUBERTAL ÖSTRADİOL DÜZEYLERİ ÖLÇÜLEREK İSPATLANIR |
| > [!tip] Kemik yaşı | OSSEÖZ OLGUNLAŞMA DEĞİŞKEN DERECELERDEDİR ve SIKLIKLA İKİ İLE ÜÇ SD’NİN ÜZERİNDEDİR |
| Pelvik US | Kızlarda OVERLERİN ARTAN BÜYÜMESİNİ ve ARDINDAN FUNDUS İLE DAHA SONRASINDA BÜTÜN UTERUSUN PUBERTAL BÜYÜKLÜĞÜNE ERİŞMESİNİ ORTAYA KOYAR |
| > [!warning] MRG | MRG TARAMASI GENELLİKLE HİPOFİZ BEZİNİN NORMAL PUBERTEDE OLDUĞU GİBİ FİZYOLOJİK BÜYÜMESİNİ ORTAYA KOYARKEN BAZEN DE SSS PATOLOJİLERİNİN VARLIĞINI GÖSTEREBİLİR |
⚠️ MRG endikasyonu (tartışmalı alan)ERKEKLERDE ve HIZLI MEME GELİŞİMİ GÖRÜLEN, ÖSTRADİOLÜ 30 pg/ml’DEN YÜKSEK OLAN ve ALTI YAŞINDAN KÜÇÜK KIZLARDA SANTRAL ERKEN CİNSEL GELİŞİMİN ORGANİK SSS NEDENLERİNDEN KAYNAKLANMASI DAHA OLASIDIR. BU SINIFTAKİ TÜM ÇOCUKLARIN MRG TARAMASIYLA BEYİN ve HİPOFİZ BEZİ DEĞERLENDİRİLMELİDİR.ALTI YAŞINDAN BÜYÜK ÇOCUKLARDA BEYİN GÖRÜNTÜLEMESİ KRİTERLERİ TARTIŞMALI BİLE OLSA BAZI UZMANLAR SEP’İ OLAN BÜTÜN ÇOCUKLARA MRG TARAMASI ÖNERMEKTEDİR.
| Ayrımda düşünülecekler | Not |
|---|---|
| Kızlarda | OVER TÜMÖRLERİ, OTONOM OLARAK ÇALIŞAN OVER KİSTLERİ, FEMİNİZAN McCune-Albright Sendromu ve EKSOJEN ÖSTROJEN KAYNAKLARI |
| Erkeklerde | KONJENİTAL ADRENAL HİPERPLAZİ, ADRENAL TÜMÖRLER, LEYDİG HÜCRELİ TÜMÖR, hCG ÜRETEN TÜMÖRLER, EKSOJEN ANDROJEN MARUZİYETİ ve AİLEVİ ERKEK SINIRLI ERKEN PUBERTE |
Tedavi bilgisi eğitim amaçlıdır.
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Kimler aday? | ERKEN PUBERTEYE İLERLEYEN NEREDEYSE TÜM ERKEKLERİN ve KIZLARIN GENİŞ ALT GRUBU TEDAVİ ADAYLARIDIR |
| > [!warning] Yavaş ilerleyende faydasız | YAVAŞ İLERLEYEN SEP’İ OLAN KADINLAR, GnRH AGONİST TEDAVİSİNİN BOYUN PROGNOZUNA FAYDASI GÖSTERİLMEMİŞTİR |
| Küçük doğan bebekler | GEBELİK YAŞINA GÖRE KÜÇÜK DOĞAN BEBEKLERİN ERİŞKİN DÖNEMDE BOY KISALIĞI RİSKİ DAHA YÜKSEK OLABİLİR ve bu hastalarda erken puberteyle birlikte İNSAN BÜYÜME HORMONU (İBH) BİRLİKTE VERİLDİĞİ AGRESİF BİR TEDAVİ GEREKEBİLİR |
| > [!tip] Temel mekanizma | GnRH AGONİSTLERİNİN DOĞAL GnRH’YA GÖRE DAHA GÜÇLÜ OLMASI ve DAHA UZUN SÜRE ETKİN OLMASI DOLAYISIYLA HİPOFİZİN GONADOTROPİK HÜCRELERİNİ ENDOJEN GnRH’NIN UYARICI ETKİSİNE KARŞI DUYARSIZLAŞTIRIR ve SANTRAL ERKEN CİNSEL GELİŞİMİ ETKİLİ BİR ŞEKİLDE DURDURUR |
| Preparatlar | (a) LÖPROLİD ASETAT (Lupron Depot Ped) 0.2-0.3 mg/kg (7.5-15 mg) HER DÖRT HAFTADA BİR İM; (b) HER DOKSAN GÜNDE BİR ENJEKSİYONLAR (11.25 mg veya 30 mg İM); (c) HİSTRELİN (Supprelin LA) — ETKİLERİ EN AZ 12 AY DEVAM EDEN BİR DERİ ALTI 50 mg İMPLANTI; (d) TRİPTORELİN (Triptodur) HER 6 AYDA BİR 22.5 mg İM. GOSERELİN ASETAT (Zoladex) gibi diğer preparatlar, diğer ülkelerde erken puberte tedavisinde kullanım için onay almıştır |
| Yan etki | Enjeksiyon bölgelerinde tekrarlayan steril sıvı birikimleri depo-löprolid tedavisi görenlerde seyrek görülen yerel yan etkisidir ve %1-3 HASTADA GÖRÜNÜR. HİSTRELİN İMPLANTININ KIRILMASI ya da ARIZALANMASI ÇOK SEYREKTİR |
| > [!tip] İzlem hedefleri | Tedavi etkili ise, SERUM CİNSİYET HORMONU DÜZEYLERİ PUBERTE ÖNCESİ DÜZEYLERE DÖNER (TESTOSTERON ERKEKLERDE <10-20 ng/dl, ÖSTRADİOL KIZLARDA <5-10 pg/ml). GnRH UYARIMINA SERUM LH ve FSH DÜZEYLERİ ÇOĞU HASTADA 1 IU/L’NİN ALTINA DÜŞMEKLE BİRLİKTE LH NADİREN GERÇEK PUBERTE ÖNCESİ DÜZEYLERİNE GERİ DÖNER |
| > [!tip] Boy kazancı | TEDAVİYLE TAHMİNİ BOYDA ATIŞ GÖRÜLMESİNE KARŞIN HASTALARIN EPİFİZLERİ KAPANDIKTAN SONRA TARİHSEL OLARAK GERÇEK YETİŞKİN BOYLARI ANNE-BABALARININ ORTALAMA BOYLARINDAN YAKLAŞIK 1 SD DAHA AZ OLDUĞU GÖRÜLMÜŞTÜR |
| Geri dönüş | Kızlarda meme boyutu TANNER EVRE II-III GELİŞİMİ OLANLARDA AZALABİLİR, ancak EVRE III-V GELİŞİM OLANLARDA DEĞİŞMEDEN KALMA EĞİLİMİNDEDİR. Pubik kıllanma kızlarda genellikle sabit kalır veya tedavi sırasında ADRENAL ANDROJENLERİN KADEMELİ ARTIŞIYLA YAVAŞÇA İLERLEYEBİLİR. MENS, EĞER VARSA, DURUR. Pelvik sonografide OVERİN ve UTERUSUN BOYUTUNDA AZALMA GÖRÜLÜR. Erkeklerde TESTİS BÜYÜKLÜĞÜ AZALIR, PUBİK KILLANMA GERİLEME DEĞİŞKENDİR ve EREKSİYON SIKLIĞI AZALIR |
| > [!warning] Kemik yoğunluğu | Kemik yoğunluğunda da dönüşümlü olan bir azalma (KLİNİK ÖNEMİ BELİRSİZ) dışında erken cinsel gelişim tedavisinde kullanılan GnRH analoglarının CİDDİ BİR YAN ETKİSİ BİLDİRİLMEMİŞTİR |
| > [!tip] Ne zaman kesilir? | TEDAVİ SIKLIKLA PUBERTAL KRONOLOJİK YAŞINA GELDİĞİNDE KESİLİR ve ARDINDAN PUBERTE ZAMANINDA DEVAM EDER. KADINLARDA MENARŞ GENELLİKLE İNTRAMÜSKÜLER TEDAVİSİ KESİLDİKTEN ORTALAMA 18 AY (6-24 AY) veya HİSTRELİN İMPLANTI ÇIKARILMASIYLA DA BİRAZ DAHA ERKEN BAŞLAR |
💡 TUS ipucuTANIM: KIZDA <8 YAŞ MEME GELİŞİMİ, ERKEKTE <9 YAŞ TESTİS HACMİ ≥4 ml.EN KRİTİK AYRIM: KIZDA %90’DAN FAZLASI İDİYOPATİK; ERKEKTE %25-75’İNDE YAPISAL SSS ANOMALİSİ VAR → ERKEKTE MUTLAKA MRG.Kızlarda 5-10 kat daha sık.MRG kesin endikasyonları: TÜM ERKEKLER · ALTI YAŞ ALTI KIZLAR · HIZLI MEME GELİŞİMİ ve ÖSTRADİOL >30 pg/ml.TANIDA EN İYİ TEK TEST: BAZAL (tercihen uykuda seri) LH. Kesin test: GnRH/löprolid uyarısıyla ZİRVE LH >5 IU/L.KIZDA ERKEN EVREDE LH YANITI DÜŞÜK OLABİLİR → LÖPROLİD SONRASI 20-24. SAATTE ÖSTRADİOL ÖLÇÜLEREK İSPATLANIR.TEDAVİ EDİLMEYEN KIZLARIN %30’U ERİŞKİN BOYU 3. PERSANTİLİN ALTINDA KALIR.ZİHİNSEL GELİŞİM KRONOLOJİK YAŞLA UYUMLUDUR.TEDAVİ: DEPO GnRH AGONİSTİ (löprolid 4 haftada bir / histrelin implant 12 ay / triptorelin 6 ayda bir). YAVAŞ İLERLEYEN SEP’TE BOY FAYDASI GÖSTERİLMEMİŞTİR.TEDAVİ KESİLDİKTEN ORTALAMA 18 AY SONRA MENARŞ BAŞLAR.
📝 Klinik bilgi — yalnızca eğitim amaçlı