Eşanlamlılar: Patolojik Yangın Çıkarma

Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık

Özet

Yangın çıkarma dürtüsünü engelleyememe, yangından büyülenme ve haz alma ile karakterize bir dürtü denetim bozukluğudur; erkeklerde daha sık görülür ve geç ergenlik-erken erişkinlikte başlar. DSM-5 kriterleri: birçok kez bilerek yangın çıkarma, eylemden önce gerginlik, yangına ve ilişkili gereçlere ilgi, yangın çıkarırken veya sonrasında haz/rahatlama; maddi kazanç, öfke, intikam, sanrı/varsanı gibi nedenlerle yapılmaması ve Davranım Bozukluğu, manik epizod veya antisosyal kişilik bozukluğu ile daha iyi açıklanamamasıdır. BOS 5-HIAA ve MHPG düşüklüğü ile sol inferior frontal perfüzyon defekti (tedavi ile ortadan kalkabilir) bildirilmiştir. Tedavide davranışçı tedavi, aile tedavisi ve yangın güvenliği eğitimi kullanılır; farmakoterapi verisi sınırlıdır. Ayırıcı tanıda antisosyal kişilik bozukluğu, davranım bozukluğu, madde intoksikasyonu, manik epizod, psikotik bozukluk ve zeka geriliği yer alır.

Bölümlerdeki özetler

• Yangın çıkarma dürtüsünü engelleyememe ve yangından büyülenme, haz alma ile karakterize dürtü denetim bozukluğudur; erkeklerde daha sık, geç ergenlik-erken erişkinlikte başlar. Tedavide davranışçı tedavi, aile tedavisi ve yangın güvenliği eğitimi kullanılır; farmakoterapi verisi sınırlıdır. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Yıkıcı Bozukluklar, Dürtü Denetımı Ve Davranım Bozuklukları; s.4224, s.4225)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Yangın çıkarma dürtüsünü engelleyememe, yangın ve sonuçlarından büyülenme, haz ve doyum alma; çocuklarda yangına ilgi normal gelişimin parçasıdır ama yangın davranışı ölüm/yaralanma/mal kaybı riski taşır (s.4224).

Epidemiyoloji

• Çocuk-ergen kliniklerinde yangın çıkarma insidansı ayaktan %2.3-15, yatanlarda %14.3-34.7; toplumda %3-45; erkeklerde daha sık, özellikle ilk/ortaokul çağı (s.4224); 3-8 yaşta bile risk (s.4224).

Etiyoloji ve patogenez

• BOS’ta 5-HIAA ve MHPG normalin altında; düşük beyin serotonin döngüsü dürtü kontrolünü azaltır; sol inferior frontal perfüzyon defekti, tedaviyle düzelir (s.4224).
• Sınırlı sosyal yetenek, düşük öğrenme kapasitesi, dürtüsellik, hiperaktivite, duygudurum düzensizliği, reaktif-saldırgan davranış; mülke zarar, hırsızlık, yalan, okuldan kaçma birlikteliği riski artırır (s.4224).
• Psikanalitik: 5-7 yaş dürtü gelişimi ile yangın ilgisi, üretral/fallik-üretral dönem; aşağılanmaya karşı biriken öfke (s.4224).

Klinik bulgular ve seyir

• Birçok kez yangın çıkarma, itfaiye araç-gerecine ilgi, yangının can-mal kaybına duyarsızlık veya keyif alma, ipucu bırakma (s.4224).

Tanı

• DSM-5 (Tablo 4): birçok kez bilerek yangın çıkarma; eylemden önce gerginlik/uyarılma; yangın ve gereçlerine büyülenme/ilgi; yangını çıkarırken/izlerken haz-doyum-rahatlama; maddi kazanç, siyasi görüş, suç kanıtını gizleme, öfke/intikam, yaşam koşullarını iyileştirme, sanrı/varsanı veya yargı bozukluğu nedeniyle olmamalı; Davranım Bozukluğu, manik epizod veya antisosyal KB ile açıklanmamalı (s.4225).