| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Koronavirus Enfeksiyonları |
| ad-en | Coronavirus infections |
| gen | — |
| kalitim | — |
| insidans | Soğuk algınlığının %15 kadarından sorumlu; 229E ve OC43 için erişkin dönemde seropozitiflik %90-100 |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-14 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları |
Koronaviruslar ÖNEMLİ İNSAN PATOJENLERİ OLARAK GİDEREK DAHA FAZLA TANINMAKTADIR; SOĞUK ALGINLIĞININ %15 KADARINDAN SORUMLUDUR ve KRUP, ASTIM ATAKLARI, BRONŞİOLİT ve PNÖMONİ GİBİ CİDDİ HASTALIKLARA DA NEDEN OLMAKTADIR (Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları, Bölüm 291).
ℹ️ Dört endemik + iki ciddi4 KORONAVİRUS İNSANLARDA ENDEMİKTİR: İNSAN KORONAVİRUSU (HCoV) 229E, OC43, NL63 ve HKU1.
Ek olarak daha önceden bilinmeyen İKİ KORONAVİRUSUN EPİDEMİSİ ENFEKTE OLAN KİŞİLER ARASINDA CİDDİ SOLUNUM SIKINTISINA ve MORTALİTEYE NEDEN OLMUŞTUR: AĞIR Akut Solunum Yetmezliği SENDROMUNA NEDEN OLAN SARS İLİŞKİLİ KORONAVİRUS (SARS-CoV) ve ORTA DOĞU SOLUNUM SENDROMU KORONAVİRUSU (MERS-CoV).
Bu keşif, koronavirusların YARASALAR ve DEVELER GİBİ HAYVANLARDAN ORTAYA ÇIKARAK ÖNEMLİ İNSAN PATOJENLERİ OLMA POTANSİYELİNİ DESTEKLER.
| Konu | İçerik |
|---|---|
| Boyut | Koronaviruslar ORTA İLA BÜYÜK BOY (80-220 nm) ARASINDA ZARFLI VİRUSLARDIR |
| Genom | BİLİNEN EN BÜYÜK POZİTİF POLARİTELİ, TEK ZİNCİRLİ RNA GENOMUNA SAHİPTİRLER |
| Proofreading | Bu viruslar BİLİNEN İLK RNA DÜZELTİCİ (PROOFREADING) ENZİMİ OLAN ve MUHTEMELEN BÜYÜK ve KARMAŞIK KORONAVİRUS GENOMUNUN OLUŞUMUNDAN SORUMLU OLAN nsp14-ExoN PROTEİNİNİ KODLAR |
| Adı | Koronaviruslar ELEKTRON MİKROSKOBUNDA KARAKTERİSTİK DİKENSİ YÜZEY PROTEİNLERİNİN OLUŞTURDUĞU TAÇ YA DA GÜNEŞ HALESİ GİBİ GÖRÜNÜMLERİ ve İSİMLERİNİ BU YAPIDAN ALIRLAR |
| Taksonomi | Koronaviruslar GENOMİK ve FİLOGENETİK İLİŞKİLERİ TEMEL ALINARAK TAKSONOMİK OLARAK DÖRT ALT GRUBA AYRILIR |
| Alfa | HCoV-229E ve HCoV-NL63 ALFA KORONAVİRUSLARDIR |
| Beta | Beta koronavirusların DÖRT TANE İNSAN PATOJENİ İÇERİR: HCoV-OC43 ve HCoV-HKU1 ALT GRUP A; SARS-CoV ALT GRUP B OLARAK SINIFLANIR; ALT GRUP C ve D, ALT GRUP C İLE UYUMLU OLAN MERS-CoV TANIMLANANA DEK YALNIZCA YARASA KORONAVİRUSLARINDAN OLUŞMAKTAYDI |
| Gama ve delta | GAMA ve DELTA KORONAVİRUSLARI HALEN YALNIZCA İNSAN DIŞI PATOJENLERİ İÇERMEKTEDİR |
| Yarasa rezervuarı | 30 ÜLKEDE 800’DEN FAZLA ÖLÜM OLAN SARS SALGINI SÜRESİNCE KORONAVİRUSLAR ULUSLARARASI BÜYÜK İLGİ GÖRMÜŞTÜR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| Seroprevalans | 229E ve OC43’e karşı antikorların ERKEN ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE HIZLICA ARTTIĞI ve BU NEDENLE ERİŞKİN DÖNEMİNE GELİNDİĞİNDE KİŞİLERİN %90-100’ÜNÜN SEROPOZİTİF OLDUĞU GÖSTERİLMİŞTİR |
| HKU1 ve NL63 | HKU1 ve NL63 için ELİMİZDE DAHA AZ BİLGİ OLMASINA RAĞMEN YAPILAN ÇALIŞMALAR ERKEN ÇOCUKLUK ÇAĞINDA BENZER SEROKONVERSİYON DAĞILIMLARI GÖSTERMEKTEDİR |
| Tekrarlayan | Geçirilmiş enfeksiyon BİR MİKTAR TÜRE ÖZGÜN KORUMA SUNSA BİLE YENİDEN ENFEKSİYONLAR ANTİKOR VARLIĞINA RAĞMEN GÖRÜLÜR |
| Mevsim | Enfeksiyonlar YIL BOYUNCA GERÇEKLEŞSE BİLE HER BİR HCoV İÇİN KIŞ ve ERKEN BAHAR AYLARINDA ZİRVE GÖRÜLÜR |
| Salgın paterni | ABD’de OC43 ve 229E salgınları 2 İLA 3 YIL İÇİNDE DÖNÜŞÜMLÜ OLARAK ORTAYA ÇIKMIŞTIR |
| Dünya çapında | Aynı dönemdeki ama FARKLI ÜLKELERDEKİ ALT ve ÜST SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARININ VİRAL ETİYOLOJİLERİ İLE İLGİLİ BAĞIMSIZ ÇALIŞMALAR, BÜTÜN BİLİNEN HCoV’LARIN DÜNYA ÇAPINDA DAĞILIMININ OLDUĞUNU DOĞRULAMAKTADIR |
| Koenfeksiyon | Viral kültür ve çoklu PCR testlerinin kullanıldığı çalışmalarda KORONAVİRUSLARIN RSV, ADENOVİRUS, RİNOVİRUS GİBİ SOLUNUM YOLU VİRUSLARI İLE KOENFEKSİYON YAPTIĞI GÖRÜLÜR |
| Aerosol | Gönüllü çalışmalarda AEROSOL İLE BULAŞ OLABİLECEĞİ GÖSTERİLMİŞTİR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| Durum | 2004 YILINDAN BERİ DOĞAL VEYA LABORATUVARDAN KAZANILMIŞ SARS-CoV VAKASI TANIMLANMAMIŞTIR |
| Köken | Çin’in güneyindeki GUANGDONG EYALETİNDE CANLI HAYVAN PAZARINDA SARS-BENZERİ KORONAVİRUS SAPTANMASI ile birlikte AYNI PAZARDAKİ CANLI HAYVAN PAZARINDA YEMEK PERSONELİNDE MARUZİYETİN SEROLOJİK OLARAK KANITLANMIŞ OLMASI, MARKETLERİN SARS-CoV’UN HAYVAN REZERVUARLARDAN İNSANLARA YAYILMASINI KOLAYLAŞTIRDIĞI ÖNE SÜRÜLMÜŞTÜR |
| Yarasa | Daha sonraki çalışmalarda ASEMPTOMATİK ÇİN ATNALI YARASALARININ DIŞKI ÖRNEKLERİNDE SARS-CoV İLE ÇOK BENZEYEN, AMA ÖNCÜL OLMAYAN ve İNSAN HÜCRELERİNİ ENFEKTE ETME KABİLİYETİ OLAN SARS-BENZERİ KORONAVİRUSLAR SAPTANMIŞTIR |
| Bulaş | SARS-CoV bulaşı, en başta MÜKÖZ MEMBRANLARIN ENFEKSİYÖZ DAMLACIK veya CANSIZ NESNELERLE DİREKT veya İNDİREKT TEMASI İLE OLUR |
| Aerosol üreten işlemler | Aerosol bulaşı DAHA AZ YAYGINDIR ve ÖNCELİKLE ENDOTRAKEAL ENTÜBASYON, BRONKOSKOPİ veya İNHALER İLAÇ TEDAVİLERİ SIRASINDA OLUR |
| Fekal-oral | FEKAL ORAL YOL İLE BULAŞ ETKİN BİR BULAŞ YOLU OLARAK GÖRÜLMEZ fakat BAZI HASTALARDA GÖRÜLEN BOL MİKTARDA İSHAL NEDENİ İLE BULAŞ OLABİLİR |
| Mevsimsellik | SARS-CoV’un MEVSİMSEL DAĞILIMI BİLİNMEMEKTEDİR |
| Süper bulaştırıcı | SARS-CoV YÜKSEK DÜZEYDE ENFEKSİYÖZ DEĞİLDİR; genellikle TEK BİR ENFEKTE ERİŞKİNDEN DOLAYI SADECE 2 İLA 4 KİŞİ İKİNCİL VAKA GÖRÜLÜR; ancak SARS EPİDEMİSİ DÖNEMİNDE SADECE AZ SAYIDA ENFEKTE KİŞİ, “SÜPER BULAŞTIRICI”, ÇOK DAHA FAZLA SAYIDA KİŞİYE ENFEKSİYON YAYMIŞTIR |
| Çocuklarda | Buna karşın, 12 YAŞIN ALTINDAKİ ÇOCUKLAR GİBİ HAFİF HASTALIĞI OLAN KİŞİLER NADİREN BULAŞTIRICIDIR |
| Bulaşıcılık evresi | Bulaştırıcılık, HASTALIK EVRESİ İLE KORELEDİR; BULAŞ NEREDEYSE SADECE SEMPTOMATİK HASTALIK SIRASINDA OLMUŞTUR |
| Zaman | 2003 yılındaki salgın sırasında, SARS-CoV ENFEKSİYONU OLAN ÇOĞU KİŞİ SEMPTOM BAŞLANGICINDAN İTİBAREN 3-4 GÜN İÇERİSİNDE HASTANEYE YATIRILMIŞTIR; sonraki enfeksiyonların çoğu HASTANELERDE, SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA ya da HASTANEDE YATAN HASTALARDA ORTAYA ÇIKMIŞTIR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| İlk vaka | Bir diğer daha önceden tanımlanmamış yeni koronavirus türü olan MERS-CoV, İLK DEFA SUUDİ ARABİSTAN’DA AKUT PNÖMONİ ve BÖBREK YETMEZLİĞİ OLAN BİR HASTADAN İZOLE EDİLEN BİR VİRUSTUR |
| Sayılar | 1 MART 2017 İTİBARİ İLE DSÖ (WHO) TARAFINDAN YAKLAŞIK 2.000 DOĞRULANMIŞ MERS VAKASI ve DÜNYA ÇAPINDA YAKLAŞIK 700 ÖLÜM BİLDİRİLMİŞTİR (~%35 MORTALİTE ORANI) |
| Bulaşıcılık | MERS-CoV SARS’DAN, İNSANDAN İNSANA BULAŞ BİLDİRİLMİŞ OLMASINA RAĞMEN, DAHA AZ BULAŞICI GİBİ GÖRÜNMEKTEDİR |
| Reseptör | MERS-CoV DİPEPTİDİL PEPTİDAZ 4 ve KARSİNOEMBRİYONİK ANTİJEN İLİŞKİLİ HÜCRE ADEZYON MOLEKÜLÜ 5’İ SIRASIYLA HÜCRESEL ve KO-RESEPTÖR OLARAK KULLANIR; SARS-CoV ise ACE-2’Yİ KULLANIR |
| Reseptör özgüllüğü | Reseptör özgüllüğü ile MERS-CoV’nin İNSAN, DOMUZ ve YARASALAR DAHİL OLMAK ÜZERE BİRKAÇ HAYVAN CİNSİNİN HÜCRELERİNİ ENFEKTE EDEBİLİR; bu BİRÇOK TÜR ARASINDA GEÇİŞİN MÜMKÜN OLDUĞUNU AKLA GETİRİR |
| Deve | Hayvanlar ve insanlar arasında bulaş yolu tam olarak anlaşılamasa da İNSAN NÜFUSUNUN MERS-CoV’A, TEK HÖRGÜÇLÜ DEVELERİN SOLUNUM YOLU SEKRESYONLARI ve MUHTEMELEN ÇİĞ DEVE ÜRÜNLERİ (örn. PASTÖRİZE EDİLMEMİŞ SÜT) İLE TEMAS ARACILIĞI İLE DEFALARCA MARUZ KALDIĞI DA GÖRÜLMEKTEDİR |
| Yayılım alanı | Orta Doğu’nun her yanında, tek hörgüçlü develerin solunum yolu sekresyonları ve muhtemelen çiğ deve ürünleri ile MERS-CoV’a karşı bulunmaktadır; MERS-CoV İLE TAMAMIYLA AYNI SUŞLAR MISIR, UMMAN, KATAR ve SUUDİ ARABİSTAN’DAKİ DEVELERDE GÖSTERİLMİŞTİR |
| Deve rezervuarı | Bu suşlar develerde çok patojenik veya virülan gözükmemektedir ve MUHTEMELEN TEK HÖRGÜÇLÜ DEVELER ARASINDA >30 YIL DOLAŞMIŞTIR |
| Nozokomiyal | İyi belgelenmiş zoonotik bulaş haricinde çoğu bildirilmiş vaka, 2015 ve 2016’da ÜRDÜN, GÜNEY KORE ve SUUDİ ARABİSTAN SALGINLARI DAHİL OLMAK ÜZERE, SAĞLIK KURULUŞLARINDA İNSANDAN İNSANA BULAŞ İLE OLMUŞTUR |
| Risk faktörleri | Nozokomiyal MERS-CoV salgınları için risk faktörleri FAZLA KALABALIK ACİL SERVİSLER, TANIDA veya İZOLASYONDA GECİKME ve KÖTÜ ENFEKSİYON KONTROL UYGULAMALARINI İÇERİR |
| Kurum dışında | Bulaş daha çok respiratuar damlacıklar ile olur ve bu nedenle AEROSOL ÜRETEN İŞLEMLER SIRASINDA RİSK DAHA YÜKSEKTİR; sağlık kuruluşları dışında insandan insana bulaş sık değildir ve esas olarak EV İÇİ YAKIN TEMAS İLE İLİŞKİLİDİR |
| Uzun süreli | UZUN SÜRELİ İNSANDAN İNSANA BULAŞ HENÜZ BİLDİRİLMEMİŞTİR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| İmmünopatoloji | Ciddi SARS ve MERS hastalığı YÜKSEK İHTİMALLE DİREKT VİROLOJİK HASAR ve TAKİP EDEN İMMÜNOPATOLOJİ SONUCUDUR |
| SARS-CoV hedefi | İnsan hava yolu epitel hücre kültürlerinde SARS-CoV ile yapılan çalışmalar ENFEKSİYONUN ESAS HEDEFİNİN SİLYALI HÜCRELER OLDUĞUNU BELİRTİRKEN, MERS-CoV TERCİHEN BRONŞİAL EPİTEL HÜCRELERİNİ, TİP 1 ve 2 PNÖMOSİTLERİ ve VASKÜLER ENDOTEL HÜCRELERİNİ ENFEKTE EDER |
| Alt solunum | Alt solunum yollarında ve kanda azımsanmayacak düzeyde VİRAL YÜK HER İKİ VİRUS İÇİN DE TESPİT EDİLEBİLMEKTEDİR |
| Zamansal uyumsuzluk | Buna rağmen, ciddi hastalığa GEÇ PROGRESYONUN VİREMİNİN MİKTAR ve ZAMANLAMASINDAN BAĞIMSIZ OLDUĞU DÜŞÜNÜLMEKTEDİR |
| İmmün aracılık | Bu nedenle, BÜYÜK İHTİMALLE AŞIRI İMMÜN CEVAP ALT SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONU ve AKUT RESPİRATUAR DİSTRES SENDROMUNA İLERLEMEDE ÖNEMLİ ROL OYNAMAKTADIR |
| Sitokin fırtınası | CoV enfeksiyonları, MASİF ENFLAMATUAR SİTOKİN FIRTINASI ve ENFLAMATUAR HÜCRELERİN GÖÇÜ İLE OLUŞABİLİR |
| Lenfopeni | Enflamatuar hücrelerin rolü tartışmalı olmakla birlikte SİTOTOKSİK T HÜCRELERİ ve MAKROFAJLARIN, İMMÜN SAVUNMA ve İMMÜNOPATOLOJİ İLE İLİŞKİLİ OLDUĞU GÖSTERİLMİŞTİR |
| Model | MERS-CoV enfeksiyonu için HAYVAN MODELLERİNDE İNSAN KLİNİK ÖZELLİKLERİNİN OLUŞTURULMASI HALEN ZORDUR AMA ÜMİT VERİCİ YENİ MODELLER GELİŞTİRİLMEKTEDİR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| Asemptomatik | OC43 ve 229E kaynaklı solunum yolu enfeksiyonlarının %50’SİNİN ASEMPTOMATİK OLMASINA RAĞMEN KORONAVİRUS HALK SOĞUK ALGINLIKLARININ %15 KADARINDAN SORUMLUDUR veya ÖLÜMCÜL HASTALIĞA NEDEN OLABİLİR |
| Ayırt edilemezlik | Koronavirusun neden olduğu ‣ semptomları RİNOVİRUS GİBİ DİĞER SOLUNUM YOLU VİRUSLARINDAN AYIRT EDİLEMEZ |
| Kuluçka | Ortalama inkübasyon süresi 2-4 GÜNDÜR ve SEMPTOMLAR TİPİK OLARAK 4-7 GÜN SÜRMEKTEDİR |
| Semptomlar | BURUN AKINTISI, BOĞAZ AĞRISI, BAŞ AĞRISI, HALSİZLİK ve BAŞ AĞRISI EN SIK GÖRÜLEN SEMPTOMLARDIR; VAKALARIN %60 KADARINDA ATEŞ VARDIR |
| NL63 ve krup | ÜÇ YAŞIN ALTINDAKİ ÇOCUKLARDA KORONAVİRUS NL63 KRUP NEDENİDİR |
| Sıklık | Rinovirus ve respiratuar sinsityal virus enfeksiyonlarına göre DAHA AZ SIKLIKTA ve ŞİDDETTE DE OLSA KORONAVİRUS ENFEKSİYONLARI ASTIMLI ÇOCUKLARDA HIŞILTI ATAKLARI İLE BAĞLANTILIDIR |
| İmmün yetmezlik | İmmün sistemi sağlam ve yetmezlikli çocuk ve erişkinlerde BRONŞİOLİT ve PNÖMONİ GİBİ ALT SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI BİLDİRİLMİŞTİR |
| ‣ | Respiratuar sinsityal virus ve rinovirus enfeksiyonlarında olduğu gibi, ÜST SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARINDA KORONAVİRUS SAPTANMASI SIKLIKLA AKUT OTİTİS MEDİA İLE İLİŞKİLİDİR ve ORTA KULAK SIVISINDAN İZOLE EDİLEBİLİR |
| Konu | İçerik |
|---|---|
| GİS | Özellikle küçük çocukların GASTROİNTESTİNAL HASTALIKLARINDA KORONAVİRUSUN ROLÜ OLDUĞU YÖNÜNDE BAZI KANITLAR VARDIR |
| Yenidoğan | NON-BAKTERİYEL GASTROENTERİT OLAN BEBEKLERİN ELEKTRON MİKROSKOPU İLE DIŞKI İNCELEMELERİNDE KORONAVİRUS BENZERİ PARÇACIKLAR TESPİT EDİLMİŞTİR |
| NEK | Buna ek olarak, YENİDOĞAN YOĞUN BAKIM ÜNİTELERİNDEKİ İSHAL, KANLI DIŞKILAMA, ABDOMİNAL DİSTANSİYON, SAFRALI MİDE İÇERİĞİ ve KLASİK ‣ İLE KARAKTERİZE BİRBİRİNDEN FARKLI GASTROİNTESTİNAL HASTALIK SALGINLARI DIŞKI İNCELEMELERİNDE KORONAVİRUS BENZERİ PARÇACIKLARIN VARLIĞI İLE İLİŞKİLENDİRİLMİŞTİR |
| Belirsizlik | Büyük çocuklar ve erişkinlerde, ASEMPTOMATİK veya SEMPTOMATİK BİREYLER ARASINDA KORONAVİRUS BENZERİ PARÇACIKLARI BENZER SIKLIKTA GÖRÜLMEKTEDİR; bu durum GASTROİNTESTİNAL SİSTEMDE VİRUSUN PATOJENİK OLUP OLMADIĞINI AYIRT ETMEYİ ZORLAŞTIRIR |
| MSS | Koronaviruslar HAYVANLAR ARASINDA DEMİYELİNİZAN ENSEFALİT DAHİL OLMAK ÜZERE NÖROLOJİK HASTALIKLARA NEDEN OLUR; ancak İNSAN NÖROLOJİK HASTALIK ETKENİ OLARAK ROLLERİ NET DEĞİLDİR |
| MS | Birkaç MULTİPL SKLEROZ HASTASININ BEYİN DOKUSUNDA KÜLTÜR, İN SİTU HİBRİDİZASYON ve RT-PCR YÖNTEMLERİ İLE SAPTANMIŞTIR |
| Akut ensefalomiyelit | AKUT ENSEFALOMİYELİT OLAN İKİ ÇOCUĞUN BEYİN-OMURİLİK SIVISI, NAZOFARENKS VEYA BEYİN BİYOPSİ ÖRNEKLERİNDE RT-PCR İLE HCoV-OC43 TESPİT EDİLMİŞTİR |
| --- | --- |