Kokain, Amfetamin ve Uyarıcı Kötüye Kullanımı

Kokain (Bölüm 140.6)

“Güney Amerika Erythroxylum coca yapraklarından elde edilen bir alkaloid olan kokain, kristal formundaki hidroklorür tuzu olarak ticaret edilmektedir.” (Nelson - Bölüm 12 Ergen Sağlığı)

💡 TUS ipucu — uygulama yolu ve bağımlılık“Burundan çekilme (”snorting”) ile, nazal mukozadan hızla kan dolaşımına emilir, karaciğerde detoksifiye edilir ve idrarda benzoilekgonin olarak atılır.”“Kokain alkaloidini sigara şeklinde içmek (”freebasing”) pipo/tütün çubuğu (”pipe”) içerisindeki kokain dumanının solunması ya da tütün veya marihuana ile karıştırılmış sigaraları içermektedir.”“Kristalize taş formunda olan taş (”crack”) kokaini tüttüren kişi 10 saniyenin altında ”kafa olduğunu” hisseder. Bu yöntemle bağımlılık riski daha yüksektir ve kokainin burundan çekilmesine göre daha hızlı ilerler.”

• “Tolerans gelişmesi nedeniyle kullanıcı aynı etkiye ulaşabilmek için dozu artırmalı ya da uygulama yolunu değiştirmelidir.”
• “Etkisini devam ettirebilmek için, kokain kullanıcıları kokaini tıkınma (”binges”) olarak bilinen bir yöntemle kısa zaman aralıkları içerisinde defalarca kullanabilir.”
• “Madde satıcıları sıklıkla kokaini plastik torbalara ya da kondomlara koyarak bu poşetleri transport sırasında yutarlar. Poşetin yırtılması bir sempatomimetik krize yol açar (bkz. Tablo 140.6).”
• “Amerikan lise öğrencileri arasında kokain kullanımı son on yılda azalmıştır. MTF 2016 verilerine göre 12. sınıf öğrencilerinin %3.7’si maddeyi en az bir kez (herhangi bir yöntemle) denemiştir.”

Klinik bulgular

• “Kokain, gerialımını engelleyerek dopamin seviyelerini artıran güçlü bir SSS uyarandır. Kokain öfori, artmış motor aktivite, artmış yorulabilirlik ve zihinsel uyanıklık oluşturmaktadır.”
• “Sempatomimetik özellikleri pupil dilatasyonu, taşikardi, hipertermi ve hipertermi etkilerinden sorumludur.”
• [!warning] Kronik kullanımın bedeli “Kokaini kronik olarak burundan çekmek koku duyusunun kaybına, burun kanamalarına ve kronik burun akıntısına neden olmaktadır.”“Kokain enjeksiyonu HIV Enfeksiyonu ve AIDS enfeksiyonu riskini artırmaktadır. Kronik kötüye kullananlar anksiyete, iritabilite ve bazen paranoid psikoz deneyimlemektedir.”“Ölümcül etkiler, özellikle kokain, eroin gibi maddeler ile ”hızıtopu” (”speedball”) olarak bilinen enjekte edilebilir bir formda birlikte kullanıldığında olasıdır.”“Kokain alkol ile beraber alındığında karaciğerden metabolize olur ve öforiyi artıran ve kokainin tek başına kullanıma göre daha yüksek ani ölüm riski taşıyan kokaetilen üretilir.”“Kokain kullanan gebe ergenler fetüslerini prematür eylem, düşük doğum ağırlığının komplikasyonları ve olası gelişimsel bozukluklar açısından risk altına sokmaktadır.”

Tedavi

📝 Klinik bilgi — yalnızca eğitim amaçlı“Kokain bağımlılığı için FDA tarafından onaylanmış herhangi bir tedavi bulunmamaktadır. BDT’nin ek hizmetler ve sosyal destek ile birlikte verildiğinde etkili olduğu gösterilmiştir.”

Amfetaminler (Bölüm 140.7)

• “Metamfetamin, sık bilinen ismiyle buz (”ice”), bir sinir sistemi uyarıcısı ve yüksek kötüye kullanım potansiyeli olan bir sınıf II maddedir.”
• “Günümüzde kötüye kullanılan metamfetaminin çoğu yasa dışı laboratuvarlarda üretilmektedir. Etkinlik gücü ve emilim kolaylığı nedeniyle özellikle ergenler ve genç erişkinler arasında popüler olan beyaz, kokusuz, tadı keskin bir tozdur. Oral olarak alınabilir, tüttürülebilir, iğne ile enjekte edilebilir ya da mukozal membranlardan emilebilir.”
• [!tip] TUS ipucu — indirekt katekolamin agonisti “Amfetaminlerin nörotransmiter salınımı ve indirekt katekolamin agonistliği gibi çoklu SSS etkileri vardır.”“Metamfetamin dopaminin, güçlü bir ”iyi hissetme” nörotransmitteri, salınımını hızla artırmakta ve gerialımını engellemektedir (Tablo 140.17).”
• “Son yıllarda lise öğrencileri arasında metamfetamin kullanımında genel bir düşüş olmuştur. 2012 MTF çalışmasına göre 12. sınıf öğrencilerinin %1.1’inin en az bir kez metamfetamin kullandığını bildirmiş olması kullanımda istikrarlı bir düşüş göstermektedir.”