Eşanlamlılar: İntihar Dışı Kendine Zarar Verme, Non-Suisidal Self Injury
Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık
Özet
Bilinçli ölme niyeti olmaksızın vücuda kasıtlı zarar verme (kesme, delme, yakma) davranışıdır; genellikle duygu düzenleme amaçlıdır, ani ve plansızdır, borderline kişilik bozukluğu ile ilişkilidir ve İntihar Davranışı riskini 4 kat artırır. Davranış öncesinde öfke, yalnızlık ve kendinden nefret gibi olumsuz duygulanım, sonrasında rahatlama, suçluluk ve utanç görülür. KZVD’li adolesanların %70’inde yaşam boyu intihar girişimi öyküsü vardır; erken çocuklukta kötü muamele öyküsü sıktır. DSM-5’te klinik ilgi odağı olabilecek durumlar arasında yer alır. Tedavide DDT, zihinselleştirme temelli terapi ve BDT kullanılır; spesifik ilaç yoktur. Ayırıcı tanıda borderline kişilik bozukluğu ve intihar girişimi bulunur.
Bölümlerdeki özetler
- Bilinçli ölme niyeti olmaksızın vücuda kasıtlı zarar verme (kesme, delme, yakma); genellikle duygu düzenleme amaçlıdır, ani ve plansızdır, borderline kişilik bozukluğu ile ilişkilidir ve intihar riskini 4 kat artırır. Tedavide DDT, zihinselleştirme temelli terapi, BDT; spesifik ilaç yoktur. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › İntıhar Ve Kendıne Zarar Verme Davranışı; s.4371, s.4372, s.4373, s.4374)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- KZVD: bilinçli ölme niyeti olmaksızın vücudun bir kısmına kasıtlı zarar verme; en çok kesme, delme, yakma; intihardan farklı davranıştır ama kimi zaman intiharın öncülü olabilir (s.4371)
- KZVD genellikle acıyla ilişkilidir, davranış sonrası stresi azaltır, bazı hastalar intihar düşüncelerini azaltmak için yapar; çoğunlukla ani ve plansızdır (s.4371)
- DSM-5’te ‘klinik ilgi odağı olabilecek diğer durumlar’ altında ‘kendine zarar verme öyküsü’ şeklinde yeni tanı kategorisi olarak yer alır; BKB DSM-5 kriterlerinde KZVD bulunan tek patolojidir (s.4371, s.4373)
Epidemiyoloji
- Adolesanlarda prevalans %7.5-46.5 gibi çok geniş aralıktadır (s.4372)
Etiyoloji ve patogenez
- Risk faktörleri intiharla ortaktır: sosyokültürel, nörobiyolojik, kişisel etmenler, psikiyatrik bozukluklar; HPA aksı ve opiyat sistemi farklılıkları rol alabilir; depresif belirtiler yatkınlığı artırır (s.4372, s.4373)
- Olumsuz duygulanım sonrası ortaya çıkar (öfke, depresyon, yalnızlık, hayal kırıklığı); bu duygular azalır, suçluluk-utanç-nefret artar, rahatlama gibi olumlu duygular da artar; en sık motivasyon duygu düzenlemesidir (s.4373)
- Öncüller: depresyon, anksiyete/stres, kendinden nefret ve öfke, kendini cezalandırma, yalnızlık/yabancılaşma, sorunlardan uzaklaşma; erkek adolesanlar çoğunlukla başkalarını etkilemek/iletişim, kızlar umutsuzluk, kendini cezalandırma, depresyon, yalnızlık, depersonalizasyon belirtir (s.4373)
- Maladaptif duygu düzenleme stratejileri yaygındır; erken çocuklukta kötü muamele, duygusal istismar ve ihmal sık; akran zorbalığında zorba, kurban ve zorba-kurbanların hepsinde risk artar (s.4373)
Tedavi