| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Hipopitüitarizm |
| ad-en | Hypopituitarism |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem |
Bölüm 573 (Briana C. Patterson ve Eric I. Felner) (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Tanım | BİR veya BİRDEN FAZLA HİPOFİZ HORMONUNUN NORMALDEN DAHA AZ ÜRETİLMESİ anlamına gelmektedir |
| > [!tip] Klinik ipucu | Etkilenen çocuklarda DOĞUM SONRASI ‣ ve HORMON YERİNE KONULMASIYLA TAMAMEN DÜZELTİLEBİLEN DİĞER ENDOKRİN EKSİKLİKLER GÖRÜLÜR |
| İnsidans | Doğuştan hipopitüitarizm insidansının 4.000 İLE 10.000 CANLI DOĞUMDA BİR OLDUĞU düşünülmektedir |
| > [!warning] Makat geliş | HİPOPİTÜİTARİZM İLE MAKAT GELİŞ ARASINDA EPİDEMİYOLOJİK BİR İLİŞKİ VARDIR ANCAK BU İLİŞKİNİN NEDENİ TAM OLARAK AÇIKLANAMAMIŞTIR |
| Genetik pay | Hipofizin gelişimi ve hormon üretimini yönlendiren GENLER ÜZERİNDE BELİRLENEBİLEN VAKALARIN ORANLARINDA ARTIŞ GÖRÜLMÜŞTÜR. İzole büyüme hormonu eksikliklerinin %13’ÜNDE ve çoklu hipofiz hormonu eksikliklerinin %20’SİNDE yedi aday gende mutasyon saptanmıştır |
| > [!warning] Mutasyonu bulunmayan çoğunluk | İHTİMALİ AKRABALIKLA ARTAR ve KIZ KARDEŞLER İLE NESİLLER BOYUNCA DEVAM EDER. BUNUNLA BİRLİKTE ÇOĞU İBHE ve ÇHHE VAKASINDA ÖZGÜN GENETİK NEDEN SAPTANAMAMAKTADIR |
ℹ️ Genel ilke Sırasıyla eksprese edilen TRANSKRİPSİYON AKTİVASYON FAKTÖRLERİ ön hipofiz hücrelerinin farklılaşmasını ve çoğalmasını yönlendirir. Bu genlerdeki mutasyonlar ÇHHE’nin FARKLI ŞEKİLLERİNE SEBEP OLUR.PROP1 ve POU1F1 GENLERİ HİPOFİZ GELİŞİMİNİN OLDUKÇA GEÇ EVRESİNDE SADECE ÖN HİPOFİZ HÜCRELERİNİN GELİŞİMİNİ EKSPRESE EDER ve BU GENLERDEKİ MUTASYONLAR DİĞER ORGANLARDA ANOMALİLER OLMAKSIZIN SADECE HİPOPİTÜİTARİZM İLE SONUÇLANIR.BU GENLERDEKİ MUTASYONLAR HİPOPİTÜİTARİZM HARİCİNDE DİĞER ORGANLAR ANOMALİLERİNİ DE İÇEREN FENOTİPLERİ YAPMA EĞİLİMİNDEDİR; hipopitüitarizmin derecesi genellikle farklılık gösterir (gelişimin erken evrelerinde eksprese edilen HESX1, LHX3, LHX4, OTX2, SOX3 ve PITX2 için).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] En sık genetik neden | PROP1 (prophet of PIT1), SOMATOTROP, LAKTOTROP ve TİROTROPLARIN ÇEKİRDEKLERİNDE BULUNMUŞTUR. PROP1, POU1F1*’İN EKSPRESYONU ve* HESX1* “DOWNREGÜLASYONU” EKSPRESYONUNDA GÖREV ALIR** |
| Sıklık | ÇOĞU ÇHHE HASTASINDA GENETİK BİR MUTASYON TESPİT EDİLEMEMESİNE KARŞIN PROP1 MUTASYONLARI EN SIK TANIMLANAN RESESİF ÇHHE’DİR ve DİĞER HİPOFİZ TRANSKRİPSİYON FAKTÖR GENLERİNDEKİ MUTASYONLARIN TAMAMININ TOPLAMINDAN 10 KAT DAHA SIKLIKLA GÖRÜLÜR |
| > [!warning] Progresif eksiklik — ÇOK ÖNEMLİ | ÖN HİPOFİZ HORMON EKSİKLİKLERİ YENİDOĞAN DÖNEMİNDE SEYREK BULGU VERİR. BÜYÜME HORMONU EKSİKLİKLERİNİN ORTALAMA TANI ALMA YAŞI YAKLAŞIK 6 YILDIR. TİROİD STİMÜLE EDİCİ HORMON (TSH), LÜTEİNİZE EDİCİ HORMON (LH), FOLİKÜL STİMÜLE EDİCİ HORMON (FSH) ve ADRENOKORTİKOTROPİK HORMON (ACTH) EKSİKLİKLERİNİN TANISI BH EKSİKLİĞİ TANISINA GÖRECE GEÇ KONULUR |
| > [!tip] Hipofiz boyutu değişken | ÇOĞU HASTADA ÖN HİPOFİZ BOYUTU KÜÇÜKTÜR, GERİYE KALAN HASTALARDA DA HİPOFİZ BEZİ İLERLEYİCİ OLARAK BÜYÜR |
| Mutasyon tipi | En sık görülen 2’DEKİ TEK YA DA İKİ BAZ ÇİFTİNİN DELESYONU görülür ardından YANLIŞ ANLAMLI, ANLAMSIZ veya UÇ BİRLEŞTİRME BÖLGESİ MUTASYONLARI gelir |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| İşlev | POU1F1 (formerly PIT1), BH ve PROLAKTİNİN PROTEİNLERİNE BAĞLANAN BİR NÜKLEER PROTEİN OLARAK TANIMLANMIŞTIR. POU1F1 SOMATOTROP, LAKTOTROP ve TİROTROPLARIN GELİŞİMİNİN MEYDANA GELMESİ ve OLGUN İŞLEVLERİNİ GERÇEKLEŞTİRMESİ İÇİN MUTLAKA GEREKLİDİR |
| > [!tip] Fenotip | POU1F1’İN DOMİNANT ve RESESİF MUTASYONLARI DAİMA BH ile PROLAKTİN EKSİKLİĞİ YAPARKEN DEĞİŞKEN ORANDA TSH EKSİKLİĞİ YAPARLAR |
| > [!warning] Normal fetal büyüme | Etkilenen hastalarda NEREDEYSE NORMAL DÜZEYDE FETAL BÜYÜME GÖRÜLÜRKEN YAŞAMIN İLK YILINDA ise AĞIR BÜYÜME GERİLİĞİ GÖRÜLÜR. LH ve FSH ÜRETİMİ NORMAL OLDUĞU İÇİN PUBERTE OLAĞAN YAŞTAN DAHA GEÇ OLMAKLA BİRLİKTE KENDİLİĞİNDEN GELİŞİR. Bu hastalarda ACTH EKSİKLİĞİ GELİŞMEZ. ÖN HİPOFİZ BEZİ KÜÇÜK İLE NORMAL BOYUTLARI ARASINDADIR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| İşlev | HESX1 GENİ ÖN HİPOFİZİN BEŞ HÜCRE TÜRÜNÜN ÖNCÜLLERİNİN TAMAMININ ERKEN EMBRİYOLOJİK GELİŞİMİNDE EKSPRESE EDİLİR |
| > [!tip] Septo-optik displazi | MUTASYONLARI, OPTİK SİNİR ve HİPOFİZİN GELİŞİMSEL KUSURLARININ OLDUĞU HETEROJEN FENOTİPLERE SEBEP OLUR. ÖN HİPOFİZ HİPOPLASTİK veya APLASTİK, ARKA HİPOFİZ ORTOPİK veya EKTOPİK OLABİLİR. İBHE veya ÇHHE’Sİ OLAN HASTALARDA ‣ (SEPTUM PELLUSİDUMUN EKSİK GELİŞİMİ İLE BİRLİKTE OPTİK SİNİR HİPOPLAZİSİ ve HİPOFİZER YETMEZLİK) OLARAK DA ADLANDIRILAN OPTİK SİNİR HİPOPLAZİ SENDROMU EŞLİK EDEBİLİR |
| > [!warning] Ters ilişki | Bununla birlikte OPTİK SİNİR HİPOPLAZİSİ SENDROMU HASTALARININ BÜYÜK ÇOĞUNLUĞUNDA HESX1 MUTASYONU GÖRÜLMEZ |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] LHX3 | RESESİF FONKSİYON KAYBI MUTASYONLARININ NEDEN OLDUĞU FENOTİP PROP1 MUTASYONLARININ NEDEN OLDUĞU FENOTİPLERLE BENZERLİK GÖSTERİR: BH, PROLAKTİN, TSH, LH ve FSH EKSİKLİKLERİ GÖRÜLÜR; ACTH EKSİKLİĞİ GÖRÜLMEZ. Etkilenen bazı bireylerde ÖN HİPOFİZİN BÜYÜDÜĞÜ GÖRÜLMÜŞTÜR. HASTALIĞIN TANIMLANDIĞI İLK HASTALARDA KISA BOYUN ve SERT SERVİKAL OMURGA GİBİ ALIŞILDIK OLMAYAN BULGULAR SAPTANMIŞTIR |
| > [!tip] LHX4 | DOMİNANT KALITILAN YAPISAL OLARAK BENZER LHX4 MUTASYONLARI SÜREKLİ OLARAK BH EKSİKLİĞİ YAPARKEN DEĞİŞKEN ORANDA TSH ve ACTH EKSİKLİĞİ YAPAR. EK OLARAK ÇOK KÜÇÜK V-ŞEKİLLİ HİPOFİZ FOSSA, CHIARI I MALFORMASYONU ve EKTOPİK ARKA HİPOFİZ BULGULARI DA GÖRÜLEBİLİR |
| Gen veya konum | Fenotip | Kalıtım |
|---|---|---|
| POU1F1 (PIT1) | BH, PRL EKSİKLİĞİ, DEĞİŞKEN TSH EKSİKLİĞİ | R, D |
| PROP1 | BH, TSH, PRL, LH, FSH EKSİKLİKLERİ, DEĞİŞKEN ACTH EKSİKLİĞİ, DEĞİŞKEN ÖH | R |
| LHX3 | BH, TSH, PRL, LH, FSH EKSİKLİKLERİ, DEĞİŞKEN ÖH, ±KISA BOYUN, KISITLI BOYUN HAREKETLERİ, “SENSÖRİNÖRAL SAĞIRLIK” | R |
| LHX4 | BH, TSH, ACTH EKSİKLİKLERİ, KÜÇÜK ÖH, EAH, DEĞİŞKEN ARNOLD-CHIARI, SEREBELLAR ANOMALİLER | D |
| TPIT | ACTH, AĞIR YENİDOĞAN FORMU | R |
| HESX1 | BH EKSİKLİĞİ, DİĞERLERİ DEĞİŞKEN, KÜÇÜK ÖH, EAH, OPTİK SİNİR HİPOPLAZİSİ; SEPTO-OPTİK DİSPLAZİ | R, D |
| SOX2 | LH, FSH, DEĞİŞKEN BH, ANOFTALMİ, MİKROFTALMİ, ÖZOFAGUS ATREZİSİ, “SENSÖRİNÖRAL” İŞİTME KAYBI | D |
| SOX3 | DEĞİŞKEN YETMEZLİKLER, ±MR, EAH, KÜÇÜK HİPOFİZ ve HİPOFİZ SAPI, GELİŞİMSEL GECİKME | XL |
| PITX2 | AXENFELD-RIEGER SENDROMU | D |
| GLI2 | HİPOPİTÜİTARİZM, HOLOPROSENSEFALİ, ORTA HAT KUSURLARI, POLİDAKTİLİ | D |
| GLI3 | HALL-PALLISTER SENDROMU, HİPOPİTÜİTARİZM | D |
| SHH (Sonic Hedgehog) | BH EKSİKLİĞİYLE BİRLİKTE TEK MERKEZİ KESİCİ DİŞ | D |
| OTX12 | BH veya BİRLEŞİK YETMEZLİKLER | D |
| TBX19 | ANOFTALMİ, MİKROFTALMİ, KOLOBOM, GELİŞİMSEL GECİKME | R |
| TGIF, SHH, CDON, GPR161, PROKR2 | ACTH, YENİDOĞAN DÖNEMİNDE HİPOGLİSEMİ veya KOLESTATİK SARILIK | HOLOPROSENSEFALİ İLİŞKİLİ GEN KÜMESİ |
| > [!tip] Hipofiz sapı kesilme sendromu | İNCE HİPOFİZ SAPI ya da HİPOFİZ SAPI YOKLUĞU, ADENOHİPOFİZİN HİPOPLAZİSİ, EKTOPİK NÖROHİPOFİZ, YENİDOĞAN HİPOGLİSEMİSİ, KOLESTAZ, MİKROPENİS |
Kesin olmayan etiyoloji: HİPOFİZ BEZİNİN DOĞUŞTAN YOKLUĞU · OPTİK SİNİR HİPOPLAZİSİ SENDROMU/SEPTO-OPTİK DİSPLAZİ (optik sinir hipoplazisi, Nistagmus, septum pellusidumun yokluğu, hipofiz hipoplazisi)
ÖH, ön hipofiz; EAH, ektopik arka hipofiz; D, dominant; R, resesif; XL, X’e bağlı; MR, zeka geriliği.