| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Glutatyon ve γ-glutamil döngüsü bozuklukları |
| ad-en | Disorders of glutathione and the γ-glutamyl cycle |
| tus-onceligi | orta |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar |
Bölüm 103.10 — Glutamik Asit (Oleg A. Shchelochkov ve Charles P. Venditti) (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Glutamat | GLUTAMİK ASİT ve AMİD TÜREVİ GLUTAMİN VÜCUTTA ÇOK ÇEŞİTLİ İŞLEVLERE SAHİPTİR. GLUTAMAT NÖROTRANSMİTTER; BİRÇOK TEMEL BİYOKİMYASAL REAKSİYONDA ARA BİLEŞİK ve İNHİBİTÖR NÖROTRANSMİTTER γ-AMİNOBÜTİRİK ASİT (GABA) ÖNCÜSÜ OLARAK ROL OYNAR |
| > [!tip] Glutatyon | BİR BAŞKA ÖNEMLİ GLUTAMAT ÜRÜNÜ GLUTATYON (γ-GLUTAMİLSİSTEİNİLGLİSİN)DUR. BU EN ÇOK BULUNAN TRİPEPTİT; VÜCUTTA ANA ANTİOKSİDAN OLARAK İŞLEV GÖRÜR; γ-GLUTAMİL DÖNGÜSÜ ADI VERİLEN KARMAŞIK BİR DÖNGÜ BOYUNCA SENTEZLENİR ve YIKILIR (Şekil 103.11) |
| Serbest sülfidril | SERBEST SÜLFİDRİL (-SH) GRUPLARI VE BUNLARIN HÜCRE İÇİNDE BOL MİKTARDA OLMALARINDAN DOLAYI GLUTATYON DİĞER SÜLFİDRİL İÇEREN BİLEŞİKLERİ (örn. ENZİMLER, KOENZİM A) OKSİDASYONDAN KORUR. Ayrıca HİDROJEN PEROKSİT DÂHİL PEROKSİTLERİN DETOKSİFİKASYONUNDA ve HÜCRE İÇİ ORTAMIN İNDİRGENMİŞ DURUMDA TUTULMASINDA ROL OYNAR |
| > [!tip] Amino asit taşıyıcılığı | GLUTATYON EK OLARAK HÜCRE ZARINDAN γ-GLUTAMİL DÖNGÜSÜNE AMİNO ASİT TRANSFERİNDE GÖREV ALIR |
⚠️ HAGMA sebebiBU DÖNGÜDEKİ KUSURLAR, İDRAR 5-OKSOPROLİN ATILIMINDA ARTIŞA, GENETİK ve GENETİK OLMAYAN NEDENLERİN HER İKİSİNDEN DE KAYNAKLANABİLİR. 5-OKSOPROLİNEMİ, YÜKSEK ANYON AÇIKLIKLI METABOLİK ASİDOZUN (HAGMA) AYIRICI TANISINDA RUTİN OLARAK DÜŞÜNÜLMELİDİR. Masif 5-oksoprolüri iki metabolik bozuklukta ortaya çıkabilir: GLUTATYON SENTETAZ EKSİKLİĞİ ve 5-OKSOPROLİNAZ EKSİKLİĞİ. GEÇİCİ ve İDRARDA HAFİF 5-OKSOPROLİN ATILIMI; ASETOMİNOFEN ALIMI, BAZI HİDROLİZE PROTEİN İÇEREN MAMALAR, ŞİDDETLİ YANIKLAR, Stevens-Johnson Sendromu, Homosistinüri, ÜRE DÖNGÜSÜ KUSURLARI ve Tirozinemi Tip 1 GİBİ ÇEŞİTLİ METABOLİK ve EDİNSEL DURUMLARDA GÖRÜLEBİLİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
💡 Enzimler(1) γ-GLUTAMİL TRANSPEPTİDAZ (GGT) · (2) γ-GLUTAMİL SİKLOTRANSFERAZ · (3) 5-OKSOPROLİNAZ · (4) γ-GLUTAMİL-SİSTEİN SENTETAZ · (5) GLUTATYON SENTETAZ · (6) GLUTAMAT DEKARBOKSİLAZ · (7) γ-AMİNOBÜTİRİK ASİT (GABA) TRANSAMİNAZ · (8) SÜKSİNAT-SEMİALDEHİT DEHİDROGENAZ · (9) GLUTAMİN SENTETAZ · (10) DİPEPTİDAZ (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!warning] Yenidoğan tablosu — TUS | BU SEYREK HASTALIKTAN ETKİLENEN YENİDOĞANLARDA GENELLİKLE YAŞAMIN İLK BİRKAÇ GÜNÜNDE AKUT ‣ SEMPTOMLARI, SARILIK ve ORTA-AĞIR DERECEDE HEMOLİTİK ANEMİ GELİŞİR. İYİLEŞTİKTEN SONRA KRONİK ASİDOZ DEVAM EDER |
| Enfeksiyon tetikler | ENFEKSİYON SIRASINDA (örn. GASTROENTERİT) veya CERRAHİ İŞLEM SONRASINDA HAYATI TEHDİT EDİCİ, BENZER ASİDOZ ATAKLARI GÖRÜLEBİLİR |
| > [!warning] Nörolojik seyir | YAŞLA İLERLEYİCİ NÖROLOJİK ZEDELENME GELİŞİR: ‣, SPASTİK TETRAPAREZİ, ATAKSİ, TREMOR, DİZARTRİ ve NÖBETLER İLE KENDİNİ GÖSTERİR. ENFEKSİYONLARA YATKINLIK MUHTEMEL GRANÜLOSİT FONKSİYON BOZUKLUĞUNDAN KAYNAKLANIR; BAZI HASTALARDA GÖZLENİR |
| > [!tip] Laboratuvar | METABOLİK ASİDOZ, HAFİF veya ORTA DERECEDE HEMOLİTİK ANEMİ ve 5-OKSOPROLİNÜRİ VARDIR. 5-OKSOPROLİNİN KANDA DA YÜKSEK DÜZEYLERDE BULUNUR. ERİTROSİTİN GLUTATYON İÇERİĞİ ÖNEMLİ ÖLÇÜDE AZALIR |
| Patogenez | BU HASTALIKTA 5-OKSOPROLİN SENTEZİNDEKİ ARTIŞIN γ-GLUTAMİL SİKLOTRANSFERAZ ENZİMİ İLE γ-GLUTAMİLSİSTEİNİN 5-OKSOPROLİNE DÖNÜŞÜMÜNDEN KAYNAKLANDIĞI DÜŞÜNÜLMEKTEDİR. γ-GLUTAMİLSİSTEİN ÜRETİMİ BÜYÜK ORANDA ARTAR; ÇÜNKÜ GLUTATYONUN γ-GLUTAMİLSİSTEİN SENTETAZ ENZİMİ ÜZERİNDEKİ NORMAL İNHİBİTÖR ETKİSİ ORTADAN KALKAR |
| > [!tip] Tedavi | AKUT ATAK TEDAVİSİ HİDRASYON, ASİDOZUN DÜZELTİLMESİ (SODYUM BİKARBONAT İNFÜZYONU), ANEMİ ve HİPERBİLİRUBİNEMİYİ DÜZELTECEK ÖNLEMLERDEN OLUŞUR. GENELLİKLE BİKARBONAT DESTEĞİNİN DEVAMLI UYGULANMASI GEREKİR. VİTAMİN C, VİTAMİN E ve SELENYUM DESTEĞİ ÖNERİLMEKTEDİR. HEMOLİZE NEDEN OLDUĞU BİLİNEN İLAÇLAR ve OKSİDANLARDAN, ASİDOZA YATKINLIK YARATAN DURUMLARDAN KAÇINILMALIDIR. GLUTATYON ANALOGLARININ AĞIZDAN UYGULANMASI ÇEŞİTLİ BAŞARILAR SAĞLAMIŞTIR |
| Prenatal tanı | AMNİYOTİK SIVIDA 5-OKSOPROLİN ÖLÇÜMÜ, AMNİYOSİT KÜLTÜRLERİNDE ve KORYON VİLLUS ÖRNEKLERİNDE ENZİM İNCELEMESİ İLE YAPILABİLİR |
💡 SADECE BİRKAÇ HASTADA RAPOR EDİLMİŞTİR. HAFİF İLE ORTA ŞİDDETTE HEMOLİTİK ANEMİ TEK KLİNİK BULGUDUR. BAZI HASTALARDA Splenomegali BİLDİRİLMİŞTİR. BİLİŞSEL GELİŞİM NORMALDİR. KRONİK METABOLİK ASİDOZ TİPİK OLARAK YOKTUR. BAZI HASTALARDA İDRAR 5-OKSOPROLİN DÜZEYİ ARTMIŞ OLABİLİR. Bu enzimin genindeki (GSS) PATOJENİK VARYANTLAR ENZİMİN YARI ÖMRÜNÜ AZALTIR; BU DA ENZİMİN KATALİTİK İŞLEVİNİ ETKİLEMEDEN PROTEİNİN SENTEZ ve YIKIM DÖNGÜSÜNDE ARTIŞ İLE SONUÇLANIR. GSS geni KROMOZOM 20q11.22 bölgesindedir (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
⚠️ 5-OKSOPROLİNAZ EKSİKLİĞİNİN NEDEN OLDUĞU 5-OKSOPROLİNÜRİSİ (4-10 g/GÜN) OLAN 20’DEN FAZLA HASTA BİLDİRİLMİŞTİR. ÖZGÜL KLİNİK TABLO HENÜZ ORTAYA KONMAMIŞTIR; TAMAMEN ASEMPTOMATİK ETKİLENEN BİREYLER DE TESPİT EDİLMİŞTİR. BU NEDENLE 5-OKSOPROLİNAZIN EKSİKLİĞİ HERHANGİ BİR KLİNİK SONUÇ İLE İLİŞKİLİ OLUP OLMADIĞI AÇIK DEĞİLDİR. ŞU ANA KADAR BİR TEDAVİ ÖNERİLMEMEKTEDİR. ENZİMİN GENİ (OPLAH) KROMOZOM 8q24.3’DEDİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
💡 BU ENZİM EKSİKLİĞİ OLAN SADECE BİRKAÇ HASTA RAPOR EDİLMİŞTİR. EN BELİRGİN KLİNİK BULGU HAFİF KRONİK HEMOLİTİK ANEMİDİR. AKUT HEMOLİZ ATAKLARI SÜLFONAMİDLERLE KARŞILAŞTIKTAN SONRA OLUŞUR. PERİFERAL NÖROPATİ ve İLERLEYİCİ SPİNOSEREBELLAR DEJENERASYON YETİŞKİN İKİ KARDEŞTE BİLDİRİLMİŞTİR. KRONİK HEMOLİTİK ANEMİNİN LABORATUVAR BULGULARI TÜM HASTALARDA VARDIR. YAYGIN AMİNOASİDÜRİ DE GÖRÜLÜR; ÇÜNKÜ γ-GLUTAMİL DÖNGÜSÜ HÜCRELERDE AMİNO ASİT TAŞINMASINDA ROL OYNAR. TEDAVİDE HEMOLİTİK ANEMİ ve HEMOLİZ SÜRECİNİ TETİKLEYEBİLECEK İLAÇLAR ve OKSİDANLARDAN KAÇINMAYA ODAKLANMALIDIR. OTOZOMAL RESESİF; GEN (GCLC) KROMOZOM 6p12.1’DEDİR (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| Yerleşim | γ-GLUTAMİL TRANSPEPTİDAZ, SALGILAMA veya EMİLİM İŞLEVİ OLAN HER HÜCREDE VARDIR. Özellikle BÖBREKLER, PANKREAS, BAĞIRSAK ve KARACİĞERDE BOL MİKTARDA BULUNUR. BU ENZİM AYRICA SAFRADA DA BULUNUR. KANDA GGT ÖLÇÜMÜ SIKLIKLA KARACİĞER ve SAFRA HASTALIKLARINI DEĞERLENDİRMEK İÇİN YAPILIR |
| > [!warning] Klinik | GGT EKSİKLİĞİ VÜCUT SIVILARINDA GLUTATYON DÜZEYİNİN ARTMASINA NEDEN OLUR, FAKAT HÜCRE DÜZEYLERİ NORMAL KALIR (Şekil 103.11). BİRKAÇ HASTA RAPOR EDİLDİĞİNDEN KLİNİK BELİRTİLERİN TAMAMI HENÜZ TANIMLANMAMIŞTIR. HAFİF İLE ORTA DERECEDE ZİHİNSEL YETERSİZLİK ve CİDDİ DAVRANIŞ PROBLEMLERİ ALTI HASTADA GÖZLENMİŞTİR |
| Laboratuvar | İDRAR GLUTATYON (1 gr/GÜNE KADAR), γ-GLUTAMİLSİSTEİN ve SİSTEİN DÜZEYLERİNDE BELİRGİN YÜKSEKLİKLER VARDIR. BU ENZİM EKSİKLİĞİNDE GÖRÜLMESİ BEKLENMESİNE RAĞMEN HİÇ BİR HASTADA YAYGIN AMİNOASİDÜRİ RAPOR EDİLMEMİŞTİR |
| > [!warning] Tedavi | TANI LÖKOSİT ve CİLT FİBROBLAST KÜLTÜRLERİNDE ENZİM AKTİVİTESİ ÖLÇÜMÜ İLE DOĞRULANABİLİR. ETKİLİ BİR TEDAVİ ÖNERİLMEMİŞTİR.** OTOZOMAL RESESİF; GEN (GGT1) EN AZ YEDİ GEN AİLESİ TARAFINDAN KODLANAN GENİŞ BİR ENZİM AİLESİNDE BULUNUR** |