Eşanlamlılar: ÇBŞ, Çocukluk Çağı Şizofrenisi, Çok Erken Başlangıçlı Şizofreni, EBŞ
Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık
Özet
Sanrı, halüsinasyon, dezorganize konuşma-davranış ve negatif belirtilerle giden, 13 yaş öncesi (çok erken) veya 18 yaş öncesi (erken) başlayan nöropsikiyatrik hastalıktır; erkeklerde 2 kat sıktır ve genetik-çevresel etkileşimle oluşur. Prodromal dönemde konsantrasyon ve hafıza sorunu, okul başarısında düşme, apati, bizar algısal deneyimler ve bir yıla kadar sürebilen sosyal geri çekilme görülür. Halüsinasyon (işitsel) sıktır ve çocukta hayali arkadaştan ayırmak güçtür; sanrılar erişkine göre daha az sık ve sistematize değildir; dezorganize konuşma, katatonik olabilen dezorganize davranış, akut epizodda ajitasyon ve duygulanımda donukluk, aloji, avolisyon, anhedoni gibi negatif belirtiler vardır. Kortikal gri madde hacminde azalma (ergenlikte parietalden frontale), %10’a kadar sitogenetik anormallik (küçük delesyon/duplikasyon) ve akut atakta IL-6 ile TNF-alfa yüksekliği bildirilmiştir. Tanı erişkin DSM-5 ölçütleriyle konur: bir ayın önemli bölümünde sanrı, halüsinasyon, dezorganize konuşma, belirgin dezorganize/katatonik davranış veya negatif belirtilerden en az ikisi (en az biri ilk üçten), işlev bozukluğu ve toplam en az 6 ay süre; şizoaffektif ve duygudurum bozukluğu, madde ve tıbbi durum dışlanır. Otizm varlığında en az bir ay sanrı-varsanı ile ek tanı konur. Tedavide atipik antipsikotikler kullanılır, dirençli olguda klozapin verilir. Ayırıcı tanıda deliryum, duygudurum bozuklukları, Epilepsi, gelişimsel dil bozuklukları, hayali arkadaş, madde kaynaklı psikoz, toksik ensefalopati, yas, yaygın gelişimsel bozukluk ve şizoaffektif bozukluk yer alır.
Bölümlerdeki özetler
- Sanrı, halüsinasyon, dezorganize konuşma-davranış ve negatif belirtilerle giden, 13 yaş öncesi (çok erken) veya 18 yaş öncesi (erken) başlayan nöropsikiyatrik hastalık; erkeklerde 2 kat sık, genetik-çevresel etkileşimle oluşur. Tanı erişkin DSM-5 ölçütleriyle, organik nedenler dışlanarak konur; tedavi atipik antipsikotiklerdir (klozapin dirençli olguda). (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Çocukluk Çağı Şizofreni Spektrum Bozuklukları; s.4283, s.4284, s.4285, s.4286)
Ayrıntılı bilgi
Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.
Tanım ve sınıflama
- Şizofreni: sanrı, halüsinasyon, dezorganize konuşma/davranış ve işlev bozukluğu yapan diğer semptomlarla karakterize, duygusal-davranışsal-bilişsel bozulmalı, heterojen, geç ergenlikte başlayan nöropsikiyatrik hastalık (s.4283)
- 13 yaşından önce başlarsa çok erken başlangıçlı şizofreni (ÇBŞ), 18 yaşından önce başlarsa erken başlangıçlı şizofreni (EBŞ) (s.4283)
- Tarihçe: Hipokrat ‘paranoia’ olarak tıbbi durum saydı; Kraepelin 1896’da ‘dementia praecox’ altında topladı; Bleuler 1911’de ‘şizofreni’ terimini kullandı ve 4A belirtisini tanımladı (autism, asosiyasyon bozukluğu, affekt bozukluğu, ambivalans); şizofreninin OSB’den ayrı bozukluk olduğu ilk kez 1970’lerde belirtildi; EBŞ erişkin DSM ölçütleriyle tanılanır (s.4283)
- Bebeklikte dil, motor, algı alanlarındaki yetersizlikler nörogelişimsel defekt olarak tanımlanmıştır (Benner, Kander ve diğerleri) (s.4283)
Epidemiyoloji
- EBŞ sıklığı 100.000 çocukta 1,6-1,9; 14 yaşından itibaren artar, en yüksek insidans 10’lu yaşların sonu ve 20’li yaşların başı; ÇBŞ ve EBŞ erkeklerde 2 kat fazla, yaşla oran azalır (s.4283)
Etiyoloji ve patogenez
- Nedenler tam anlaşılmamıştır; genetik, biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin karmaşık etkileşimi; strese hassasiyet modeli çocuk ve gençlere de uygulanabilir; stresli yaşam olayları ilk 6 ayda şizofreni riskini 2 kat artırır, ilk epizodu ve nüksü kolaylaştırır (s.4283)
- Şizofrenili ebeveynin çocuğunda risk artar (iki ebeveyn etkilenmişse çok artar, kötü bakım ortamı riski artırır); 1. derece akrabalarda yaşam boyu risk 5-20 kat; monozigot ikizlerde %40-60, dizigot ikiz ve kardeşlerde %5-15 (s.4283–4284)
- Tek ana gen yok; ergenlik öncesi başlangıçlı çocuklarda %10’a kadar sitogenetik anormallik (küçük yapısal delesyon/duplikasyon) saptanmıştır (s.4284)
- Çevresel: prenatal risk (doğum komplikasyonu, anne beslenme yetersizliği, folat eksikliği, maternal enfeksiyon ve stres, baba yaşı, hipoksi), Çocuk İstismarı/ihmali, kötü yetişme ortamı, kronik stres, şehir yaşamı, göç, esrar ve diğer madde kullanımı (s.4284)