Özellik	Değer
tags	karşılaştırma
ad-tr	β-Laktam antibiyotiklere direnç mekanizmaları
ad-en	Mechanisms of resistance to β-lactam antibiotics
tus-onceligi	çok yüksek
guncelleme	2026-10-10
kaynaklar	Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları — Tablo 207.1

Beta-Laktam Antibiyotiklere Direnç Mekanizmaları

Tablo 207.1’in tam aktarımı (Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları). Üç ana başlık: HEDEFİ DEĞİŞTİR · ANTİBİYOTİĞİ YOK ET · ANTİBİYOTİĞİ İÇERİ ALMA.

I. HEDEF BÖLGEYİ DEĞİŞTİR (PBP)

PBP = PENİSİLİN BAĞLAYICI PROTEİN

A. PBP’nin β-laktam antibiyotiğe afinitesini azalt

Alt yol	Mekanizma ve örnek
1. VAR OLAN PBP’Yİ DEĞİŞTİR
a. MOZAİK PBP OLUŞTUR	(1) KOMŞU BAKTERİLERDEN ALINAN NÜKLEOTİDLERİ YERLEŞTİR — örn. PENİSİLİNE DİRENÇLİ STREPTOCOCCUS PNEUMONIAE
	(2) PBP’LERİN YAPISAL GENİNDE MUTASYON OLUŞTUR — örn. AMPİSİLİNE DİRENÇLİ β-LAKTAMAZ-NEGATİF ‣
2. DIŞARIDAN YENİ PBP AL	örn. METİSİLİNE DİRENÇLİ STAPHYLOCOCCUS AUREUS’TA mecA

II. β-LAKTAM ANTİBİYOTİĞİ YOK ET

A. β-Laktamazların veya karbapenemazların üretimini artır

Alt yol	Mekanizma ve örnek
1. DAHA ETKİN BİR PROMOTOR EDİN	a. MEVCUT PROMOTORU MUTASYONA UĞRAT · b. DIŞARIDAN YENİ BİR PROMOTOR AL
2. β-LAKTAMAZ ÜRETİMİ ÜZERİNDEKİ REGÜLASYONU BOZ	a. REGÜLATÖR GENLERİ MUTASYONA UĞRAT — örn. **ENTEROBACTER CLOACAE’DEKİ ampD (“STABLY DEREPRESSED**” fenotip)

B. Mevcut β-laktamazın yapısını değiştir

Alt yol	Mekanizma ve örnek
1. YAPISAL GENİ MUTASYONA UĞRAT	*örn. KLEBSIELLA PNEUMONIAE’DEKİ* ESBL’LER

C. Etkinlik spektrumu farklı olan yeni β-laktamaz(lar) dışarıdan al

III. HÜCRE İÇİNDEKİ β-LAKTAM ANTİBİYOTİK DERİŞİMİNİ AZALT

Alt yol	Mekanizma
A. İÇERİ GİRİŞİNİ KISITLA	PORİNLERİN KAYBI
B. DIŞARI POMPALA	DIŞARI ATIM MEKANİZMALARI (EFLUKS)

ESBL, Geniş spektrumlu β-laktamaz; PBP, Penisilin bağlayıcı protein.Opal SM, Pop-Vicas A: Molecular mechanism of antibiotic resistance in bacteria’dan uyarlanmıştır. In editors: Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ. Mandell, Douglas ve Bennett’s principles and practice of infectious diseases, ed 8, Philadelphia, 2015, Elsevier (Tablo 18-4).

💡 Üç başlığın pratik karşılığı | Başlık | Klinik yansıması | |—|—| | I. HEDEFİ DEĞİŞTİR | β-laktamaz inhibitörü EKLEMEK İŞE YARAMAZ — penisiline dirençli pnömokok ve MRSA bu kategoridedir | | II. ANTİBİYOTİĞİ YOK ET | β-laktamaz inhibitörü (klavulanat, sulbaktam, tazobaktam) EKLEMEK İŞE YARAYABİLİR — ama ESBL ve karbapenemazlarda sınırlıdır | | III. İÇERİ ALMA/DIŞARI AT | Çoklu ilaç direncine yol açar — P. aeruginosa’nın sitoplazma veya periplazma kaynaklı efluks pompaları |

⚠️ İki klasik “β-laktamazsız” dirençPENİSİLİNE DİRENÇLİ S. PNEUMONIAE ve AMPİSİLİNE DİRENÇLİ β-LAKTAMAZ-NEGATİF H. INFLUENZAE — her ikisi de PBP değişimine dayanır. Bu yüzden amoksisilin-klavulanat eklemek bu suşlarda çözüm değildir; metinde belirtildiği gibi yüksek dozda penisiline toleran/dirençli S. pneumoniae’ya karşı etkinlik sağlanabilir.

Tedavi bilgisi eğitim amaçlıdır.

💡 TUS ipucu — β-laktam direnci

MRSA = mecA geniyle DIŞARIDAN ALINAN yeni PBP (PBP2a). Enzim değil, hedef değişimi.

Penisiline dirençli pnömokok = MOZAİK PBP — komşu bakterilerden alınan nükleotidler.

β-laktamaz-negatif ampisiline dirençli H. influenzae (BLNAR) = PBP yapısal gen mutasyonu.

Enterobacter cloacae ampD mutasyonu → “stably derepressed” AmpC — tedavi sırasında direnç gelişiminin klasik örneği.

Klebsiella pneumoniae ESBL = mevcut β-laktamazın yapısal gen mutasyonu.

Porin kaybı = içeri girişi kısıtlama; efluks = dışarı pompalama.

Direncin yeri (hedef mi, enzim mi, geçirgenlik mi) inhibitör eklemenin işe yarayıp yaramayacağını belirler.