Kategori: Alerji · Tür: hastalık

Özet

Hızlı başlangıçlı, ölümcül olabilen ciddi bir alerjik reaksiyondur; süt, yumurta, yer fıstığı, buğday ve kuruyemiş sık nedenlerdir. Kutanöz (ürtiker), solunum (solunum sıkıntısı), gastrointestinal (kusma) ve kardiyovasküler (hipotansiyon) tutulum görülebilir. Tanıda WAO 2020 anafilaksi rehberi esas alınır.

Bölümlerdeki özetler

• Hızlı başlangıçlı, ölümcül olabilen ciddi alerjik reaksiyon. Süt, yumurta, yer fıstığı, buğday, kuruyemiş sık nedenlerdir. (Alerji › Besin Allerjisi; s.1395)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Tanım ve sınıflama

• Besin alımından sonra gelişen herhangi reaksiyon ters besin reaksiyonudur; metabolik/toksik/farmakolojik immün olmayan reaksiyonlar besin intoleransıdır (büyük kısmı); besin alerjisi immünolojik reaksiyonu ifade eder (s.1391).
• Anafilaksi hızlı başlangıçlı, ölüme neden olabilen ciddi alerjik reaksiyondur (s.1395).

Epidemiyoloji

• Bildirilen sıklık ÇKPKBYT ile kanıtlanandan daima fazladır; prevalans ilk 2 yaşta (en yüksek 1 yaşta) yaklaşık %6-8, ancak %11’i BYT ile doğrulanır; sonra %3-4’e düşer. ABD’de 1-5 yaşta %4.2, 6-19 yaşta %3.8; Türkiye’de ilk yaşta %2.4, 6-9 yaşta %0.8 (s.1391).
• En sık besinler: inek sütü, yumurta, buğday, soya, yer fıstığı, kuru yemişler, balık, kabuklu deniz ürünleri; süt ve yumurta ilk 2 yılda, fıstık/kuruyemiş/balık/deniz ürünleri sonraki yaşlarda daha sık (s.1391).
• Türkiye’de <2 yaş anafilaksili çocukların %82.5’inde etken besindir; en sık süt, yumurta, yer fıstığı, buğday; çok merkezli çalışmada süt, yumurta, kabuklu kuruyemiş; süt anafilaksisi en sık ilk 2 yaşta, kuruyemiş anafilaksisi ilk yılda görülse de yaşla artar (s.1395).

Etiyoloji ve patogenez

• Tolerans mekanizmaları tam anlaşılmamıştır: genetik, antijenin formu-dozu, maruziyet yolu-yaşı, mikrobiyota, emzirme gibi epigenetik faktörler; sIgE düşüşü klinik toleransın en iyi göstergesidir ancak tek başına açıklamaz; IgG4 artışı, mukozal IgA ve regülatör T hücreleri rol oynayabilir (s.1391).
• IgE aracılı reaksiyonda önceden bağlı besin sIgE’nin mast hücre/bazofil yüksek afiniteli ve makrofaj, lenfosit, monosit, APC düşük afiniteli reseptörlerine bağlanması; histamin, PAF, lökotrienler vazodilatasyon, mukus artışı, düz kas kasılması yapar (s.1394).

Klinik bulgular ve seyir

• IgE aracılı besin alerjisi besin alımından dakikalar içinde (ilk 2 saat) gelişir; kutanöz, anafilaksi (egzersizle dahil) ve OAS; izole rinokonjonktivit veya Astım nadirdir; çok nadiren 2 saatten sonra (alfa-gal) (s.1393–1395).
• Solunum semptomları: burun tıkanıklığı/akıntısı, hapşırma, kaşıntı, öksürük, hırıltı; oral veya inhalasyonla (fırıncı astımı); kronik astımda besin alerjisi bronş hiperreaktivitesini tetikleyebilir; solunum yolu için en yaygın besinler yer fıstığı, kabuklu kuruyemiş, balık, kabuklu deniz ürünleri, yumurta, süt, tohumlar (s.1395).