Özellik	Değer
tags	sendrom, tek-gen
ad-tr	Tay-Sachs hastalığı ve GM2 gangliosidozlar (Sandhoff dahil)
ad-en	Tay-Sachs disease and GM2 gangliosidoses
omim	272800 (Tay-Sachs), 268800 (Sandhoff)
gen	HEXA (Tay-Sachs) · HEXB (Sandhoff)
lokus	15q23 (HEXA) · 5q13 (HEXB)
kalitim	Otozomal resesif
insidans	Aşkenazi Yahudilerinde taşıyıcılık ~1/25-1/30
tus-onceligi	çok yüksek
guncelleme	2026-09-15
kaynaklar	Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi, Nelson - Bölüm 28 Göz, Nelson - Bölüm 4 Öğrenme ve Gelişimsel Bozukluklar

Tay-Sachs Hastalığı

β-heksozaminidaz A eksikliğiyle nöronlarda GM2 gangliozid biriken, süt çocukluğunda abartılı irkilme (hiperakuzi), motor kayıp, Megalensefali ve Makrosefali ve maküler Retinitis Pigmentoza ile Giden Sendromlar leke ile giden otozomal resesif GM2 gangliosidoz. Visseral tutulum yoktur; aynı tablo + organomegali varsa Sandhoff düşünülür (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar, Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi).

Genetik

Enzim: β-heksozaminidaz iki izozimdir — heksozaminidaz A (bir α + bir β alt birim) ve heksozaminidaz B (iki β alt birim) (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)
- α alt birim (HEXA) mutasyonu → yalnız Hex A eksik → Tay-Sachs
- β alt birim (HEXB) mutasyonu → Hex A ve Hex B ikisi birden eksik → Sandhoff
Lokus: HEXA 15q23; HEXB 5q13 (Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi)
Kalıtım: her ikisi de otozomal resesif
Mutasyonlar:50’den fazla mutasyon tanımlanmıştır ve çoğu hastalığın süt çocuğu şekliyle ilişkilidir. Erişkin başlangıçlı şekille ilişkili bir alel dahil olmak üzere üç mutasyon, Aşkenazi Yahudi taşıyıcılarındaki mutant allellerin %98’inden fazlasını oluşturur. Subakut veya erişkin formlara neden olan mutasyonlar sınırlı bir aktivite sağlar; hastalığın ciddiyeti enzim aktivite düzeyiyle ilişkilidir (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)
Alt tipler: süt çocuğu, juvenil ve erişkin başlangıçlı (Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar)

⚠️ Çelişki — Aşkenazi taşıyıcılık sıklığı

Nelson - Bölüm 10 Metabolik Hastalıklar: Aşkenazi Yahudi toplumunda taşıyıcı sıklığı ~1/25

Nelson - Bölüm 26 Sinir Sistemi: Birleşik Devletler’de yaklaşık 30 Yahudiden birinde taşıyıcılık

Klinik Bulgular

İnfantil Tay-Sachs (klasik)

Etkilenen bebekler doğumdan hemen sonra fark edilebilen sese yönelik belirgin irkilme davranışı dışında yaklaşık altı aya kadar normal görünür
Göz temasında azalma ve sese abartılı irkilme yanıtı (hiperakuzi) 4-5 aya kadar görülür; gelişim basamakları normaldir
Sonra gelişim durur ve geriler; birinci yıl civarında ayakta durma, oturma ve ses çıkarma yeteneklerini kaybederler
Erken hipotoni ilerleyici spastisiteye dönüşür; konvülsiyonlar, körlük, sağırlık
Hemen hemen tüm hastalarda Kiraz Kırmızısı Makula leke
Makrosefali bir yaş civarında belirgin hale gelir; beyinde normal içeriğin 200-300 katı GM2 gangliozid birikir
Yaşamın ikinci yılında antikonvülsan tedaviye dirençli nöbetler
Hidrosefali ile ilişkisiz makrosefali gelişebilir