İyonlaştırıcı radyasyonun çocuklar üzerindeki biyolojik etkileri; çocuklar yetişkinlerden, yenidoğanlar büyük çocuklardan daha duyarlıdır (Nelson - Bölüm 33 Çevre Sağlığı).

Temel ilkeler — doz birimleri

💡 TUS ipucu — absorbe edilen doz ↔︎ etkili doz“İnsanlarla radyasyon etkileşimi açısından, absorbe edilen doz, bir radyasyon kaynağından bir doku kütlesi içinde verilen (yani absorbe edilen) enerji olarak tanımlanır.”“Absorbe edilen doz, ışınlandığı dokunun zayıflatma özelliklerine göre hesaplanır (örn. elektron yoğunluğu ve kalsiyum içerisinin su eşdeğeri katı organlardan daha fazla olması nedeniyle kemik dokusunda zayıflatma daha fazladır).”“Uluslararası Radyasyon Birimleri Komisyonu tarafından tanımlanan absorbe edilen doz birimleri, Gray (Gy) ve radyasyon tarafından absorbe edilen dozdur (rad).“”Etkili doz, biyolojik zedelenmeye neden olan göreceli etkinliği tanımlamak için kullanılan bir terimdir.”“Etkili doz”Vücudun radyosensitif dokuları ve organları için ağırlıklı (organ ve doku ağırlık faktörlerini uygulayan) eşdeğer dozların toplamını temsil eden tek bir terimdir (Ulusal Radyasyondan Korunma ve Ölçümler Konseyi). ICRP tarafından tanımlanan nispi organ ve doku ağırlık faktörlerinin en son listesi Tablo 736.1’de verilmektedir. Eşdeğer doz ve etkili doz, Sievert (Sv) veya rem (eski birim) birimleri cinsinden ölçülür.”

Tablo 736.1 — Doku Radyosensitif Ağırlıklandırma Faktörleri (ICRP 103)

• Diğer dokular: adrenal bezler, ekstratorasik bölge, safra kesesi, kalp, böbrekler, lenf nodları, kas, oral mukoza, pankreas, prostat, ince bağırsak, dalak, timus, uterus/serviks.

Tablo 736.2 — Radyasyon Ölçümleri

Dönüşüm eşdeğerleri:

• 1 miliküri (mCi) = 37 megabekerel (Mbq)
• 100 rad = 1 Gy (1 rad = 1 cGy)
• 100 rem = 1 Sv (1 rem = 10 mSv)
• Arka plan radyasyon dozu yaklaşık 1 mili rad/gün (10 µGy/gün)

Radyasyon türleri ve kaynakları

• “Farklı radyasyon türleri vardır — örneğin, x-ışını, γ-ışını, α-parçacıkları (tüm elektronlardan sıyrılmış helyum çekirdeği), β-parçacıkları (bağlı olmayan elektronlar), nötronlar, protonlar vb.”
• [!tip] TUS ipucu — α-parçacıklar en zedeleyici “Tüm radyasyon belirli bir doku üzerinde aynı etkiye sahip değildir, yani β-parçacıkları oldukça yüzeyseldir, protonlar enerjilerinin çoğunu vücutta daha derinlere bırakır ve α-parçacıkları ve nötronlar x-ışınları veya γ-ışınlarından anlamlı derecede daha fazla zedelenmeye neden olur.”“Radyasyondan Korunma Komisyonu (ICRP) x-ışınları, γ-ışınları ve β-partikülleri için nispi ağırlık 1, α-partikülleri için 20 ağırlık verir.”
• [!tip] TUS ipucu — maruziyet kaynaklarının dağılımı “İyonlaştırıcı radyasyon maruziyeti hem doğal (%50) hem de insan yapımı (%50) kaynaklardan meydana gelir. Radon gazı doğal radyasyonun çoğunluğunu (%37) oluşturur.”“Tıbbi görüntülemenin toplam iyonlaştırıcı radyasyonla karşılaşmaya olan katkı yüzdesi, 1980’lerin ortalarında %15’ten 2006’da dramatik olarak %50’ye yükselmiştir; burada bilgisayarlı tomografi (BT) toplam radyasyonla karşılaşmanın %24’ünden ve tıbbi görüntüleme radyasyonunun neredeyse yarısından sorumludur (Şekil 736.1).”

Tablo 736.3 — Görüntüleme Yöntemleri