Yeni başlayan asistanlar için pratik referans

⚠️ Buradaki değerler kabaca genel referans aralıklarıdır, laboratuvar bazlı ve cihaz bazlı farklılık gösterebilir. Her zaman çalışılan laboratuvarın kendi referans aralığına ve hastanın klinik tablosuna göre yorum yapılmalı. Bu doküman çoğunlukla tanı koydurmaz, sadece "nereye bakmalı, ne düşünmeli" yaklaşımı kazandırmayı amaçlar.

1. HEMOGRAM (TAM KAN SAYIMI) OKUMA

1.1 Altın Kural: Yaşa Göre Referans Değişir

Pediatride en sık yapılan hata, erişkin referans aralığını çocuğa uygulamak. Yenidoğan, süt çocuğu, okul öncesi ve adolesan döneminin kendi normal aralıkları vardır. Hemogram istemi olan her hastada önce yaşa bak, sonra değerlere bak.

1.2 Eritrosit Serisi (Hb, Hct, MCV, RDW, Retikülosit)

Pratik noktalar:

• Yenidoğanda Hb yüksektir (intrauterin hipoksik ortam → yüksek eritropoetin). 2–3. ayda fizyolojik olarak düşer ("fizyolojik anemi") bu patolojik değildir, transfüzyon gerektirmez.
• MCV yaşla artar: yenidoğanda MCV yüksektir (~100–110 fL), yaş büyüdükçe küçülür, adolesanda erişkin değerlere ulaşır (~80–96 fL). Bir bebekte "düşük" görünen MCV, aslında normal olabilir; mutlaka yaşa göre tabloya bak ya da şu formülü bil! (10 yaş altındaki çocuklar için alt sınırı belirlemek için 70+yaş (yıl) formülü kullanılırken; üst sınır için de 84+[0.6 x yaş (yıl)] kullanılarak hesaplama yap!)
• Anemi geldiğinde ilk yapılacak ilk iş retikülosite bakmak olmalıdır. (MCV’ye değil!) Retikülosit normal aralığı %0.5-2 ancak yenidoğanda %5’e kadar normal kabul edilir.
• Özellikle anemik olgularda düzeltilmiş retikülosit hesaplanmalıdır. Düzelmiş retikülosit (%) = Retikülosit (%) x hasta Htc /normal Htc
• Retikülosit >2 ise hemoliz ve ya kanama akla gelmeli
• Retikülosit <2 ise ayrım için MCV'ye bakabiliriz artık.
• Mikrositer (MCV düşük) → demir eksikliği anemisi (en sık), talasemi taşıyıcılığı/hastalığı, kronik hastalık anemisi (bazen)
• Normositer → akut kan kaybı, hemolitik süreçler (erken dönem), kronik hastalık anemisi, aplastik süreçler
• Makrositer (MCV yüksek) → B12/folat eksikliği, hemolitik anemi (retikülositoz nedeniyle), hipotiroidi, kemik iliği yetmezliği sendromları, bazı ilaçlar
• RDW yüksekse (eritrosit boyut değişkenliği fazla) → demir eksikliğini talasemiden ayırmada yardımcı (demir eksikliğinde RDW genelde yüksek, talasemi taşıyıcılığında genelde normal). RDW normal aralığı genelde 12-14 olarak kabul görse de; lab referans değeri bizim için önemli!
• Mentzer indeksi —> mcv/eritrosit sayısı. Eğer bu değer >13 ise demir eksikliği anemisi lehine düşünebiliriz. Eğer <13 ise talasemi taşıyıcılığı lehine düşünebiliriz.