Sözel dil resmi öğretim olmadan gelişen karmaşık bir süreçtir; buna karşılık yazılı dil edinimi (kelime okuma) ve ifade (yazım ve kompozisyon) eğitimi gerektirir (Nelson - Bölüm 4 Öğrenme ve Gelişimsel Bozukluklar).

Terminoloji

💡 TUS ipucu — disgrafi ↔︎ yazılı ifade yetersizliği“Yazılı dilin bozukluğuna şu anda Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5) içinde, yazılı ifadede yetersizlik olan özgül öğrenme bozukluğu olarak yer verilmektedir.”“Yazma eksikliği olan bireylerden bahsederken çeşitli terminoloji kullanılmıştır; bu alt bölüm”yazma bozukluğu” veya “yazılı ifade bozukluğu” yerine yazılı ifadede yetersizlik terimini kullanır.”“Disgrafi genellikle yazma problemi olan çocukları ifade etmektedir. Bazen yazılı ifadede yetersizlikle eşanlamlı olarak kullanılır; ancak ikisi birbiriyle ilişkili fakat farklı durumlardır. Disgrafi esasen motor çıktıda bir eksiklik olmasıdır (kağıt/kalem becerileri) ve yazılı ifadede yetersizlik yazılı olarak fikir geliştirme, düzenleme ve ayrıntılandırmada kavramsal bir zayıflıktır.”

⚠️ Disgrafi tanısında kılavuz yok“Yazılı ifade yetersizliği ve disgrafi tanıları büyük ölçüde temizil klinik bulgulara dayanmaktadır; imla, noktalama işaretleri, dilbilgisi, açıklık ve düzenleme yazılı ifade yetersizliği şüphesiyle dikkate alınması gereken etmenlerdir. Bununla birlikte, bu kararları yönlendirmek için açık ve yazma özelliklerinin yanı sıra, başka bir kılavuz önerilmemektedir.”“Klinik deneyime ve bozuk yazma becerilerine sahip çocukların yazı özellikleri üzerine yapılan araştırmalara dayanarak bu çocuklarda; çocuğun az miktarda içerik üretmesi için epey zaman harcamasına rağmen sınırlı çıktı, kötü düzenleme, içeriğin tekrarı, zayıf cümle yapısı ve yazımı beklenir. Eş zamanlı disgrafisi olanların, yazı ürünlerinin okunabilirliği de zayıf; bazen okunaksız olacaktır.”

Epidemiyoloji

💡 TUS ipucu — insidans ve cinsiyet“Yazılı ifade yetersizliği insidansı %6.9-14.7 olarak tahmin edilirken, bu hastalık için erkeklerde kızlardan 2-2.9 kat daha fazla risk vardır.”“Üç ABD coğrafi bölgesini kapsayan bir çalışmada Orta Batı ve Güneydoğu’da, Batı’dan çok daha yüksek yazılı ifade yetersizliği oranları bulunmuştur.”“Bazı seçili popülasyonlarda yazma problemleri riski çok daha fazladır; sözlü dil bozukluğu olan çocukların >%50’sinde yazılı ifade yetersizliği olduğu bildirilmektedir.”“Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve öğrenme bozuklukları arasındaki ilişki, DEHB’nin birleşik ve dikkat eksikliği alt tipleri için %60 aralığında yazılı ifade bozulma tahminleri ile dahil olmak üzere iyi belirlenmiştir.”

Tablo 51.3 — DSM-5 Yazılı Anlatımda Yetersizlik Olan Özgül Öğrenme Bozukluğu için Tanı Kriterleri

A. Bu güçlükleri hedef alan müdahalelere rağmen en az 6 ay devam eden akademik becerileri öğrenme ve kullanma güçlüğü. Yazılı anlatımla ilgili güçlükler (örn. cümleler içinde birden çok dilbilgisi veya noktalama hatası yapar; paragraf düzeni kötüdür; fikirlerin yazılı ifadesi net değildir)

B. Etkilenen akademik beceriler, bireyin kronolojik yaşı için beklenenin önemli ölçüde ve nicelikli olarak altındadır. Bireysel olarak uygulanan standart başarı ölçütleri ve kapsamlı klinik değerlendirmelerin gösterdiği şekilde akademik veya mesleki performansı veya günlük yaşam aktivitelerini önemli ölçüde etkiler. 17 yaş ve üstü bireyler için, standart değerlendirme yerine belgelenmiş öğrenme bozukluğu öyküsü kullanılabilirC. Öğrenme güçlükleri okul çağında başlar, ancak etkilenen akademik becerilere yönelik gereksinimler bireyin sınırlı kapasitesini aşana kadar tam olarak ortaya çıkmayabilir (örn. zamanlı testler, kısa bir sürede uzun ve karmaşık raporları okumak veya yazmak, aşırı derecede ağır akademik yükler)

D. Öğrenme bozukluklarının sebebi, Zihinsel Yetersizlik; düzeltilmemiş görsel veya işitsel keskinlik; diğer zihinsel veya nörolojik bozukluklar; psikososyal sıkıntı; akademik öğretim dilinde yeterlilik olmaması veya yetersiz eğitim öğretim ile daha iyi açıklanamaz315.2 (F81.81) Yazılı anlatımda bozukluk ile: Yazım doğruluğu · Dilbilgisi ve noktalama işaretleri · Yazılı anlatımın açıklığı veya düzeni

(DSM-5, 2013, American Psychiatric Association, pp 66-67)

Bozuk yazmaya neden olan beceri eksiklikleri

💡 TUS ipucu — yazma mekaniği otomatikleşmezse yük artar“Yazılı dil, tıpkı okumaya benzer şekilde, çocukların sürecin bir sonraki adımı için kritik becerilere hakim olması gibi kusursuz silindirsel yörünge boyunca ortaya çıkar. Bir çocuğun harf ve harf dizileri üretmesine izin veren motor kontrol ustalığı, sözcükleri becerikli hale getirmek ve sonunda sözcükleri cümle, paragraf ve karmaşık içeriğe bağlamak için gereken bilişsel enerjiyi serbest bırakır.”“Ancak düşük seviyeli motor çıktı (harf, hecleme, noktalama işaretleri ve büyük harf kullanımı [yazma mekaniği] veya yazma kuralları olarak adlandırılır) gitgide otomatik hale gelir ve giderek daha az zihinsel çaba gerektirir. Bu çaba daha sonra planlama, düzenleme, bilginin uygulanması ve çeşitli kelime dağarcığının kullanımı gibi daha üst düzey becerilere odaklanabilir.”“Yazma yetersizliği olan çocuklarda bir aşamada, birkaç aşamada veya her aşamada kopukluk olabilir.”

Yazıya dönüştürme

• [!tip] TUS ipucu — harf üretimi okuma güçlüğünü de öngörür “Okul öncesi ve ilkokul çocukları arasında, harf üretimi ve hecelemeyle ilgili”gelişimsel olarak uygun” olarak kabul edilen geniş bir aralık vardır.”“Bununla birlikte, kanıtlar daha sonraki sınıflarda kötü yazarların okul öncesi ve anaokulunda harf üretme ve isimlerini yazma konusunda yavaş olduklarını göstermektedir. Zayıf erken yazım ve okuma becerileri (harf tanımlama ve fonolojik farkındalık; bkz. Bölüm 50) ve zayıf sözel dilin, sonraki ilkokul sınıflarındaki zayıf yazma becerilerini öngördüğü bulunmuştur.”“Erken yazıya dönüştürme becerilerine hakim olmakta güçlük çeken çocuklar yavaş yazma eğilimindedir veya kabul edilebilir hızda başarabilirlerse yazılarının okunabilirliği azdır. Miktar ve çeşitlilik açısından çıktı sınırlıdır ve zayıf hecelerindelerle kelime dağarcığı kullanımı genellikle hecelenebilirkleri kelimelerle sınırlıdır.”“Çocuklar ilkokul ve ilerisine geçtikçe yeni bir takım güçlükler ortaya çıkar. Artık daha düşük seviyeli olan yazıya dönüştürme becerilerinde ustalaşma ve odak noktalarının bu becerilerin daha karmaşık metin üretiminde kullanılmasına dönmesi beklenmektedir.”

Sözel dil

• [!warning] Özgül dil bozukluğu yazma eksikliğini öngörür “Dil, konuşma olmamasına rağmen, yazma becerileri ile ilişkili bulunmuştur. Yazma güçlükleri, sözlü dilin hem de kavranmasındaki eksikliklerle ilişkilidir. Özgül dil bozukluğu olan çocukların yazma eksiklikleri, okul deneyiminin başlarında diğer yaşıtlarından farklı olabilir ve lise boyunca devam edebilir.”“Okul öncesi ve anaokulunda, dil bozukluğu olan çocuklar harf üretimi ve adlarını yazma yeteneği gösterir. Kötü heceleme ve zayıf kelime bilgisi de zayıf yazma becerilerine katkıda bulunur.”“Ayrıca ilkokul boyunca, özgül dil bozukluğu olan çocukların yazılı anlatımları”kötü düzenlenmiş veya daha düşük kalitede” ve kelime dağarcığı kullanımı zayıf olarak değerlendirilmeye eğilimlidir.”
• [!tip] TUS ipucu — pragmatik ve üst düzey dil “Pragmatik dil, dilin sosyal kullanımını ifade eder, tebrik etmek ve istekte bulunmakla sınırlı değildir; bir durumun veya dinleyicinin ihtiyacına göre dile uygun değişiklik yapmayı; konuşma kurallarının sözel ve sözel olmayan uygulamalarını içerir.”“Üst düzey dil, temel kelime dağarcığını, kelime biçimini ve dilbilgisi becerilerinin ötesine geçer ve çıkarımlar yapmayı, mecazi dili anlayarak uygun şekilde kullanmayı ve sebep-sonuç yargısını yapmayı içerir.”“Temel dili sağlam olan ya da olmayan öğrencilerde bu alanlardaki zayıflıklar, yazma getirilen tüm akademik alanlarda güçlükler yaratabilir. Örn. ister çözümlemeli ister anlatısal bir parça üretilsin, yazarın okuyucunun arka plan bilgisinin kapsamını anlaması ve hangi bilgileri dahil edip hangilerini çıkaracağının bilmesi; sebep-sonuç ilişkisi için bir tartışma yapması ve içeriğe özgü kelime dağarcığı veya zengin kelime dağarcığı olan tasvirler veya mecazi yorumlama kullanılması gereklidir.”