Travma Sonrası Stres Bozukluğu

“Travma sonrası stres bozukluğu tipik olarak aşırı bir stres etkeni tarafından tetiklenir. TSSB, erken çocukluk döneminde, daha büyük çocuklarda ve ergenlerde travmanın uzun ve kısa dönem etkileri sonucunda gelişen, davranışsal ve fizyolojik sekellere neden olan bir bozukluktur (Tablo 38.8).” (Nelson - Bölüm 3 Davranışsal ve Psikiyatrik Bozukluklar, Bölüm 38)

💡 TUS ipucu — akut stres bozukluğu ↔︎ TSSB“Başka bir tanı kategorisi olan akut stres bozukluğu, travmatik olayları sıklıkla düzenlebilen ya da düzenlemeyen akut belirtilere neden olduğu gerçeğini yansıtır.”“Daha önceki bir travma maruziyeti, başka bir psikopatoloji öyküsü ve ebeveynsel TSSB belirtilerinin olması çocukluk çağı başlangıçlı TSSB için yordayıcıdır.”

Tablo 38.8 — DSM-5 tanı ölçütleri

“Not: Aşağıdaki tanı ölçütleri, erişkinler, ergenler ve altı yaşından büyük çocuklara uygulanır. Altı yaşındaki ve daha küçük çocuklar için aşağıda ayrı verilen tanı ölçütlerine bakın.”

A — Travmaya maruz kalma (dört yoldan biriyle)

“Aşağıdaki yollardan biriyle (ya da daha fazlasıyla), gerçek ya da göz korkutucu bir biçimde ölümle, ağır yaralanmayla karşılaşmış ya da cinsel saldırıya uğramış olma:”

1. “Doğrudan travmatik olay(lar) yaşama.”
2. “Başkalarının başına gelen olay(lar)a, doğrudan doğruya tanıklık etme.”
3. “Bir aile yakınının ya da yakın bir arkadaşının başına travmatik olay(lar) geldiğini öğrenme.” — “Aile bireyinin ya da arkadaşının gerçek ölümü ya da ölüm tehdidi ya da kaza sonucu olmuş olmalıdır.”
4. “Travmatik olay(lar)ın sevimsiz ayrıntılarıyla, tekrarlayan kez ya da aşırı düzeyde karşı karşıya kalma” (örn. insan kalıntılarını toplayan ilk kişiler; çocuk istismarının ayrıntılarıyla tekrar tekrar karşılaşan polis memurları) Not: “Böyle bir maruz kalma, işle ilgili olmadıkça, elektronik yayın ortamları, televizyon, sinema ya da görseller aracılığıyla olmuş ise A4 tanı ölçütü uygulanmaz.”

B — Yeniden yaşantılama (en az bir)

1. “Travmatik olay(lar)la ilgili yineleyici, istemsiz ve elde olmadan yaşanan, sıkıntı veren anılar.” Not: “Altı yaşından büyük çocuklarda, travmatik olay(lar)ın kapsamdığı konuların ya da bu olay(lar)ın birtakım yönlerinin dışa vurulduğu yineleyici oyunlar ortaya çıkabilir.”
2. “İçeriği ve/veya duygusu travmatik olay(lar)la ilişkili, yineleyici sıkıntı veren rüyalar.”
3. “Kişinin travmatik olay(lar)ı yeniden oluyormuş gibi hissettiği ya da davrandığı çözülme (dissosiyasyon) tepkileri” (örn. geçmişe dönüşler). “Bu tür tepkiler, bir süreklilik içinde ortaya çıkabilirler; en uç biçimi, o sırada çevresinde olup bitenlerin tam olarak ayırdında olmamadır.”
4. “Travmatik olay(lar)ı simgeleyen ya da çağrıştıran iç ya da dış uyaranlarla karşılaşma üzerine yoğun ya da uzun süreli bir ruhsal sıkıntı yaşama.”
5. “Travmatik olay(lar)ı simgeleyen ya da çağrıştıran iç ya da dış uyaranlara karşı belirgin fizyolojik tepkiler gösterme.”

C — Kaçınma (en az bir)

1. “Travmatik olay(lar)la ilgili ya da yakından ilişkili anılar, düşünceler ya da duygulardan kaçınma ya da bunlardan uzak durma çabaları.”