Özellik	Değer
tags	kavram
ad-tr	Kardiyak gelişim
ad-en	Cardiac development
gen	NKX2.5, TBX5, TBX1, GATA4, dHAND, eHAND, MEF2C, PITX2, NOTCH1, PTPN11
tus-onceligi	orta
guncelleme	2026-10-09
kaynaklar	Nelson - Bölüm 19 Kardiyoloji

Kardiyak Gelişim

Konjenital kalp hastalıklarını anlamak için kardiyak gelişimin hücresel ve moleküler mekanizmalarını bilmek gereklidir (Nelson - Bölüm 19 Kardiyoloji).

ℹ️ Bu sayfanın rolüKardiyak anomaliler, geleneksel olarak ortak morfolojik şekillerine göre gruplandırılmıştır: örneğin, çıkım yollarının anormallikleri (Fallot tetralojisi ve trunkus arteriyozus gibi konotrunkal lezyonlar) ve atriyoventriküler ayrılma anomalileri (primum Atriyal Septal Defekt, komplet atriyoventriküler kanal defekti). Konjenital kalp hastalığının genetik temelini anlama konusunda gelişmeler oldukça, bu morfolojik kategoriler gözden geçirilebilir veya sonunda yeni kategoriler yerini alabilir.

447.1 Erken kardiyak morfogenez

Erken presomit embriyosunda ilk tanımlanabilir kardiyak progenitör hücre kümeleri, embriyonik santral aksının her iki tarafında bulunan lateral mezoderm tabakalarının ön kısmında sıralanır; bu kümeler gebeliğin 18. günü ile çift halinde kalp tüpünü oluşturular.
Kardiyak progenitör bölge, kardiyak mezodermal hücreleri çevreleyen dokulardan türeyen pozitif ve negatif sinyallerin arasındaki dengelenmiş bir gradiyent ile şekillendirilir.

Sinyal yolakları

Sinyal	Etki
BMP (bone morphogenetic protein) ve FGF8 (fibroblast growth factor 8)	Ventral/lateral dokulardan etrafından gelen sinyaller; kardiyojenezi ilerletirken
Wnt/β-catenin yolağının üyeleri	Dorsal/mediyal yapılardan gelen sinyaller; kardiyojenezi inhibe eder
Kardiyojenik sinyaller	Kardiyak gen ekspresyonunu aktive etmek için kardiyak-spesifik transkripsiyon faktörlerinin (örn. Tbx, GATA, Nkx2.5) ekspresyonunu aktive eder

Kalp tüpünün oluşumu

Çift halindeki tüpler, 22. gün itibariyle primitif kalp tüpünü oluşturmak için embriyonun ventral yüzeyinin ortasında birleşir.
Bu düz yapıdaki kalp tüpü, dış tarafında miyokardiyal tabaka, iç tarafında endokardiyum ve ortasında da kardiyak jöle olarak bilinen ekstraselüler matrix (ESM) tabakasından oluşur.

İki kalp alanı

Alan	Köken	Katkısı
İlk kalp alanı	Nkx2.5 tarafından düzenlenir	Sol ventrikül için öncü hücreler sağlar
İkinci kalp alanı	Isl1 tarafından düzenlenir	Atriyum ve sağ ventrikül için öncüler sağlar

Epikardiyal hücreleri ve nöral krestten köken alan hücreler ise premiyokardiyal hücreler, kalp tüpü bölgesine göçlerine devam ederler.
Kardiyak morfogenezin bu erken fazının düzenlenmesi, genellikle bir hücre tipi ile eksprese edilen özgün sinyal molekülleri veya ligandarının, genellikle başka bir hücre tipi ile eksprese edilen özgün reseptörlerle etkileşimi ile kontrol edilir.
[!tip] Pozisyonla ilgili bilgi, özgün nükleer reseptörlere bağlanan ve gen transkripsiyonunu düzenleyen retinoidler (vitamin A izoformları) gibi faktörler ile gelişmekte olan kardiyak mezodermine iletilir. Epitel hücrelerinin gelişmekte olan kalp tüpüne doğru göçü, hücre yüzey reseptörleri (integrinler) ile etkileşen ESM proteinleri (örneğin fibronektin) tarafından yönetilir.
[!warning] Bu sinyal yollarının klinik önemi, retinoid benzeri ilaç olan izotretinoinin neden olduğu kardiyak teratojenik etki spektrumu ile ortaya çıkar (Nelson - Bölüm 19 Kardiyoloji).

447.2 Kardiyak kıvrımlaşma (looping)

Kalp tüpü, yaklaşık olarak 22-24. günlerde öne ve sağa doğru bükülmeye başlar.