| Özellik |
Değer |
| tags |
kavram |
| ad-tr |
Hematopoezin gelişimi |
| ad-en |
Development of the hematopoietic system |
| tus-onceligi |
orta |
| guncelleme |
2026-10-02 |
| kaynaklar |
Nelson - Bölüm 20 Kan |
Hematopoezin Gelişimi
Hematopoez, kanın hücresel elemanlarının oluştuğu süreçtir; insan embriyo ve fetusunda mezoblastik → hepatik → miyeloid olmak üzere üç anatomik evreye ayrılır (Nelson - Bölüm 20 Kan).
Anatomik evreler
| Evre |
Yer |
Zamanlama |
| Mezoblastik |
Ekstraembriyonik yapılar, özellikle yolk kesesi |
Gebelik 10-14. gün başlar; 6-8. haftada karaciğere geçer |
| Hepatik |
Karaciğer (ana organ), dalak katkı sağlar |
Gebelik 10-12. haftada ekstraembriyonik hematopoez durur; karaciğer gebeliğin geri kalanında, özellikle ikinci trimesterde baskın eritropoetik organ |
| Miyeloid |
Kemik iliği |
Gebelik 20-24. haftadan itibaren baskın |
- Plasenta, 6-8. haftadan sonra kısa süre hematopoeze katkıda bulunur.
- Her hematopoetik organ farklı hücre topluluklarına sahiptir: yolk kesesi ağırlıklı olarak eritrosit, megakaryosit ve makrofaj üretir; fetal karaciğer ve kemik iliği ise lökosit tipleri dahil multipotent hücreleri üretir.
- Fetal karaciğer, ilk eritropoetik organ iken kemik iliğinde eritrositer, megakaryositer ve lökositer üretim olur; kemik iliğindeki lökosit tipleri gebelik ilerledikçe farklılık gösterir.
Kök hücre hiyerarşisi
Klasik yolda, uzun süreli yeniden çoğalabilen hematopoetik kök hücreler (LTR-HSC) kendi kendini yenileme ve farklılaşma yeteneğine sahiptir (Nelson - Bölüm 20 Kan):
LTR-HSC → MPP (multipotent öncül) → CLP (ortak lenfoid öncül) / CMP (ortak miyeloid öncül)
CMP → MEP (megakaryosit-eritroid öncül) → BFU-E → CFU-E → eritrosit
→ CFU-Meg → trombosit
CMP → GMP → CFU-G / CFU-M / CFU-Eo / CFU-Bas → nötrofil, monosit, eozinofil, bazofil
CLP → Pre-B / Pre-NK / Pre-T → B hücresi, NK hücresi, T hücresi
- MPP (multipotent öncüller): kendi kendini yenileme kapasitesi azalır ve ortak lenfoid öncülere (CLP) veya ortak miyeloid öncülere (CMP) farklılaşır.
- Hematopoetik farklılaşmanın katı bir model olmadığı, soyuna özgü öncülere artan şekilde farklılaşmayı içeren alternatif yolların da olabileceği gösterilmiştir.
- Hematopoetik hücrelerin belirli hücrelere dönüşümü, sitokin uyarılması ve transkripsiyon faktörlerinin düzenlenmesi ile sağlanır (bkz. aşağıdaki şekil özeti).
Soy belirleyici transkripsiyon faktörleri
| Hücre/aşama |
Transkripsiyon faktörleri |
| LTR-HSC |
RUNX-1, SCL/TAL-1, LMO-2, MLL, GFI-1, TEL, BMI-1, GATA2 |
| CLP |
PU.1, Ikaros |
| B hücre yolu |
E2A, EBF, PAX-5, BCL11A |
| T hücre yolu |
Notch-1, TCF-1, GATA3 |
| CMP → MEP |
GATA1, GATA2, FOG-1 |
| BFU-E / eritroid |
GATA1, FOG-1, GFI-1b, EKLF |
| CFU-Meg |
GATA1, GFI-1b |
| CFU-G |
C/EBPα |
| CFU-Eo |
GATA1 |
| CFU-Bas |
C/EBPα, GATA1 |
Kök hücre büyüme faktörleri ve etki alanları
| Düzey |
Faktörler |
| Kök hücre büyüme faktörleri |
Wnt, Jagged, Anjiyopoetin benzeri 2/3, BMP, Osteopontin |
| Erken etkili hematopoetik büyüme faktörleri |
SCF, IL-3, GM-CSF, Flt3 ligandı, IL-11, IL-6, IL-1, Tpo |
| Soya özgül hematopoetik büyüme faktörleri |
Epo (eritrosit), Tpo (trombosit), G-CSF (polimorf nüveli lökosit), M-CSF (monosit/makrofaj), IL-5 (eozinofil) |
💡 TUS ipucu
Makrofajlar, endotel hücreleri ve retiküler fibroblastlar gibi kemik iliği mikroçevre hücreleri, uyarılma sonrası M-CSF, GM-CSF ve G-CSF üretir. Soyların ideal gelişimi için erken, geç ve etkili faktörlerin kombinasyonu gereklidir — tek faktör yeterli değildir.
Fetal granülositopoez