Glomerüler Anatomi ve Filtrasyon

(Nelson - Bölüm 22 Nefroloji, Bölüm 535 · Edward J. Nehus)

💡 TUS ipucu — nefron sayısı doğumda sabitlenir“Nefronların oluşumu gebeliğin 34-36. haftalarında tamamlanır, ancak tübüler büyüme ve uzama ile olan işlevsel olgunlaşma yaşamın ilk on yılında devam eder. Doğumdan sonra yeni nefronlar oluşmadığından, ilerleyici nefron kaybı ile sonuçlanan herhangi bir hastalık böbrek yetmezliğine neden olabilir.”

“Düşük doğum ağırlığı, prematürite ve/veya bilinmeyen genetik veya çevresel faktörlere bağlı olarak azalmış nefron sayısı, erişkin dönemde primer hipertansiyon ve ilerleyici böbrek işlev bozukluğu gelişimi için önemli bir risk faktörü olarak gösterilmiştir.”

Anatomi (Şekil 535.1-535.4)

• “Böbrekler, göbek seviyesinin biraz üzerinde retroperitoneal boşlukta bulunur. Zamanında doğan bebekte uzunluğu ve ağırlığı sırasıyla yaklaşık 6 cm ve 24 gr ve bir yetişkinde ise ≥12 cm ve 150 gr’dır.”
• “Böbrek, glomerülleri, proksimal ve distal kıvrımlı tübülleri ve toplayıcı kanalları içeren korteks adı verilen bir dış katman ile, tübüllerin düz kısmı, Henle kulpu, vasa rekta ve terminal toplayıcı kanalları içeren medulla adı verilen bir iç katmana sahiptir.”
• Jukstaglomerüler aparat:“Afferent arteriyol duvarındaki özel kas hücreleri ve glomerüle bitişik özel distal tübüler hücreler (makula densa), renin salgılanmasını kontrol eden jukstaglomerüler aparatı oluşturur.”
• “Her böbrek, her biri bir glomerül ve ilişkili tübüllerden oluşan yaklaşık bir milyon nefron içerir. İnsanlarda normal nefron sayılarının böbrek başına 200.000 ile 1,8 milyon nefron arasında değişen geniş bir dağılımı vardır.”
• Glomerüler bazal membran (GBM):“bir taraftaki endotelyal ve mezengial hücreler ile diğer taraftaki epitelyal hücreler arasında devamlı bir tabaka oluşturur. Membranın üç katmanı vardır: ortası elektron yoğun lamina densa; endotel hücreleri ve lamina densa arasında yer alan lamina rara interna; lamina densa ile epitel hücreleri arasında yer alan lamina rara eksterna.”
• “Viseral epitel hücreleri, kapillerleri kaplar ve lamina rara eksternaya yapışan sitoplazmik ayaksı çıkıntıları oluşturur. Ayaksı çıkıntılar arasında boşluklar veya filtrasyon yarıkları vardır.”
• Mezengium:“(mezengial hücreler ve matriks) GBM’nin endotel hücre tarafındaki glomerüler kapillerler arasında yer alır ve kapiller duvarın medial kısmını oluşturur.” — “glomerüler kapillerler için destekleyici, sap benzeri bir yapı olarak işlev görebilir ve muhtemelen glomerüler kan akışının düzenlenmesinde, filtrasyonda ve makromoleküllerin (immun kompleksleri gibi) glomerülden uzaklaştırılmasında rol oynar.”

Glomerüler filtrasyon

• “Böbrek işlevi en iyi glomerüler filtrasyon hızı (GFR) ile ölçülür.”
• “Küçük plazma molekülleri serbestçe süzülür (örneğin elektrolitler, glukoz, fosfat, üre, kreatinin, peptitler, düşük moleküler ağırlıklı proteinler), oysa daha büyük moleküller dolaşımda (albümin ve globulinler gibi) tutulur.”
• Filtrasyon kuvvetleri:“Ultrafiltrasyon kuvveti (glomerüler kapiller hidrostatik basınç), afferent ve efferent arteriollerin tonusuyla modifiye edilen sistemik arter basıncının bir sonucudur. Ultrafiltrasyona karşı asıl güç, kapillerlerdeki yüksek plazma protein konsantrasyonu ile Bowman boşluğundaki neredeyse proteinsiz ultrafiltrat arasındaki gradiente oluşturulan glomerüler kapiller onkotik basınçtır.”
• Yük ve boyut seçiciliği:“Glomerüler kapiller duvarın endotel hücresi, bazal membranı ve epitel hücresi, farklı molekül ağırlığındaki plazma moleküllerini filtreleyen boyut seçici özelliklere sahiptir. Moleküler yük ayrıca glomerüler kapiller duvarının negatif yüklü bölgeleri tarafından itilen negatif yüklü plazma proteinleri ile birlikte glomerüler geçirgenliği belirler.”
• “Bu nedenle böbrek glomerülleri, hayati öneme sahip plazma proteinlerini korurken suyun ve diğer çözünen maddelerin serbest filtrasyonuna izin verir.”

GFR ölçümü ve tahmini

• Klirens formülü:“Cs (ml/dk) = Us (mg/ml x V (ml/dk)/Ps (mg/ml)”