| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Enterik Ateş (Tifo) |
| ad-en | Enteric fever (typhoid fever) |
| gen | Salmonella enterica serovar Typhi; ayrıca S. Paratyphi A, B (Schotmulleri) ve C (Hirschfeldii) |
| kalitim | — |
| insidans | Yıllık 26,9 milyondan fazla tifo vakası; %1 ölümle sonuçlanır |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-10-11 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları — Bölüm 225.2 (devamı bir sonraki partide) |
💡 Tanım“Enterik ateş (daha sık olarak TİFO olarak bilinir) çoğu gelişmekte olan ülkede ENDEMİKTİR. Modern seyahat yöntemlerinin kolaylığı dolayısıyla gelişmiş ülkelerden SEYAHATTAN DÖNEN BİREYLER ARASINDA VAKALAR DÜZENLİ OLARAK BİLDİRİLMEKTEDİR.” (Nelson - Bölüm 16 Enfeksiyon Hastalıkları, Bölüm 225.2 — Jeffrey S. McKinney)
| Etken | Nelson verisi |
|---|---|
| Birincil etken | GRAM-NEGATİF BİR BAKTERİ OLAN S. ENTERICA SEROVAR TYPHI (S. Typhi) |
| Daha nadir etkenler | SALMONELLA PARATYPHI A, daha nadiren SALMONELLA PARATYPHI B (SCHOTMULLERI) ve SALMONELLA PARATYPHI C (HIRSCHFELDII) |
| Oran | S. Typhi’nin neden olduğu hastalığın S. Paratyphi’ye oranı yaklaşık 10:1’DİR, ancak bilinmeyen nedenlerden DÜNYANIN BAZI KISIMLARINDA S. PARATYPHI ENFEKSİYONLARI ARTIŞ GÖSTERMEKTEDİR |
⚠️ S. Typhi genomu — kazanım ve kayıpla uzmanlaşma“S. Typhi her ne kadar ESCHERICHIA COLI İLE GENLERİNİN ÇOĞUNU VE S. TYPHIMURIUM İLE DE EN AZ %89’UNU PAYLAŞSA DA, evrimsel süreçte PATOJENİTE ADALARI OLARAK İSİMLENDİRİLEN ÖZEL GEN KÜMELERİ VE DİĞER GENLERİ KAZANMIŞTIR.”
“TEK GEN İNAKTİVASYONU VE TEK GEN VEYA GENİŞ DNA SEGMENTLERİ KAZANIMI VEYA KAYBI KONAK UYUMUNA VE S. TYPHI’NİN SINIRLANDIRILMASINA KATKIDA BULUNUR.”
⚠️ Küresel yük“Yıllık 26,9 MİLYONDAN DAHA FAZLA TİFO VAKASI olduğu tahmin edilmektedir, bunların %1’İ ÖLÜMLE SONUÇLANMAKTADIR. HASTALIK YÜKÜNÜN BÜYÜK KISMI ASYA’DADIR.”
“Ek olarak yıllık tahmini 5,4 MİLYON PARATİFO VAKASI meydana gelmektedir.”
“2010’da 13,5 MİLYON VAKASI KAYDEDİLMİŞTİR VE TİFOİDAL VE PARATİFOİDAL TOPLAM 12 MİLYONDAN FAZLA ENGELLİLİĞE GÖRE AYARLANMIŞ YAŞAM YILINA DENK GELİR.”
| Bölge / dönem | Veri |
|---|---|
| Sahra altı Afrika (aynı yıl) | Tifo kaynaklı ölüm oranı 100.00 KİŞİDE 7,2 |
| Gelişmekte olan ülkelerde kültürle kanıtlanmış hastalıklar | KLİNİK TANILARI YANSITMAZ — mikrobiyolojik merkezlerin azlığı nedeniyle |
| Çoğu gelişmiş ülkede tifonun insidansı | SEYAHAT ÖYKÜSÜ OLANLARDA OLMAK ÜZERE YILLIK 100.000 KİŞİ ARASINDA 15’TEN AZDIR |
| Gelişmekte olan ülkelerde insidans | YILLIK 100-1000 VAKA/100.000 KİŞİ ARASINDA FARKLILIK GÖSTEREBİLİR |
💡 Yaş dağılımı ve toplum kaynaklı veriler“Yaş dağılımı ve risk altındaki toplumda ÖNEMLİ FARKLILIKLAR VARDIR. Güney Asya’daki toplum kaynaklı çalışmalar YAŞA ÖZEL TİFO İNSİDANSININ BEŞ YAŞ ALTI ÇOCUKLARDA EN YÜKSEK OLDUĞUNU VE KOMPLİKASYON VE HASTANE YATIŞI GEREKSİNİMLERİNİN DAHA FAZLA OLDUĞUNU göstermiştir.”
⚠️ Üç temel antimikrobiyale karşı plazmid aracılı direnç“TİFO İLAÇ DİRENCİNDEKİ ARTIŞ AÇISINDAN ÖNEMLİDİR. Kloramfenikol direnci S. Typhi sporadik salgınlarını takiben, birçok S.Typhi türü ÜÇ TEMEL ANTİMİKROBİYAL OLAN AMPİSİLİN, KLORAMFENİKOL VE TRİMETOPRİM-SÜLFAMETOKSAZOLE KARŞI PLAZMİD ARACILI ÇOKLU İLAÇ DİRENCİ GELİŞTİRMİŞTİR.”
“Ayrıca NALİDİKSİK ASİT DİRENÇLİ S. TYPHI’LERDE VE FLOROKİNOLON DİRENÇLİ İZOLATLARIN YANI SIRA HATTA SEFTRİAKSON DİRENÇLİ S. TYPHI’LERDE ARTIŞ OLMUŞTUR.”
“NALİDİKSİK ASİT DİRENÇLİ İZOLATLAR İLK OLARAK GÜNEY ASYA VE HİNDİSTAN’DA ORTAYA ÇIKMIŞTIR VE ŞİMDİ AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NDE SEYAHAT İLİŞKİLİ TİFO VAKALARININ ÇOĞUNDAN SORUMLUDUR.”
“S. Typhi’nin devam eden GLOBAL HAREKETİ DÜŞÜNÜLDÜĞÜNDE, ETKİN HASTA BAKIMI İÇİN DİRENÇ PATERNLERİNE KARŞI ULUSLARARASI DÜZEYDE FARKINDALIK OLUŞTURULMALIDIR.”
💡 Evrimsel dejenerasyon ve kronik taşıyıcılık“S. Typhi insanlarda enfeksiyon yapmaya o kadar uyum sağlamıştır ki, DİĞER HAYVANLARDA HASTALIK YAPMA BECERİSİNİ KAYBETMİŞTİR.”
“S. Typhi’de ÇOK SAYIDA YALANCI GEN KEŞFEDİLMİŞ, İNSAN KONAKLA ÖZEL BİR İLİŞKİ KAZANILMIŞ İÇİN PATOJENİN GENOMUNUN DEJENERASYONA GİTTİĞİNİ DÜŞÜNDÜRMEKTEDİR.”
“Bu nedenle TİFONUN TANINMASI VE ARAŞTIRILABİLMESİ İÇİN ENFEKSİYONLAR HALK SAĞLIĞI BİRİMLERİNE BİLDİRİLMELİDİR.”
⚠️ Bulaş yolları“Bu nedenle TİFONUN YAYILMASI (HASTA VEYA KRONİK TAŞIYICI) DİREK VEYA DOLAYLI TEMAS HASTALIĞA YOL AÇABİLİR.”
“S. Typhi ile kontamine olmuş BESİN VEYA SUYU TÜKETMEK BULAŞIN EN SIK YOLUDUR, ancak gelişmekte olan ülkelerde iyi olmayan SAĞLIK ÖNLEMLERİ VEYA KANALİZASYON NEDENİYLE SU KAYNAKLI SALGINLARDA DA BİLDİRİLMEKTEDİR.”
“Dünyanın diğer bölgelerinde, KANALİZASYONUN KARIŞTIĞI SUDA ÜRETİLEN İSTİRİDYE VEYA KABUKLU DENİZ ÜRÜNLERİ İLE VE GÜBRE OLARAK KULLANILAN İNSAN DIŞKISI NEDENİYLE ENFEKSİYONLAR OLUŞABİLİR.”
💡 İnfektif doz ve inkübasyon“Enterik ateş organizmanın AĞIZ YOLUYLA ALINMASIYLA OLUŞUR ve su kaynaklarının kontaminasyonları ve SOKAK YEMEKLERİ dahil olmak üzere çeşitli kaynakların dışkı ile kontaminasyonu bildirilmiştir.”
“Gönüllü sağlıklı bireylerde yapılan çalışmalar, EKİLİMİ OLAN CANLI BAKTERİ SAYISINA GÖRE İNKÜBASYON PERİYODUNUN 4-14 GÜN ARASINDA DEĞİŞKENLİK GÖSTERDİĞİNİ VE ENFEKTE EDİCİ DOZUN 10⁵-10⁷ ARALIĞINDA OLDUĞUNU göstermiştir.”
⚠️ NTS’den ayrılan kritik nokta — enflamasyondan kaçış“Ağız yoluyla alım sonrasında S. TYPHI ORGANİZMALARI TERMİNAL İLEUMDA BULUNAN BAĞIRSAK MUKOZASINDA VE MUHTEMELEN GALT’TA BULUNAN ÖZEL ANTİJEN TANIYAN M HÜCRELERİ TARAFINCA, BAĞIRSAK HÜCRELERİ ARACILIĞIYLA VEYA PARASELÜLER YOLLA VÜCUDA GİRDİĞİ DÜŞÜNÜLMEKTEDİR.”
“NTS’NİN AKSİNE S. TYPHI PATOJEN TANIMA RESEPTÖRÜ İLİŞKİLİ KONAK BAĞIŞIKLIK YANITINI AZALTMASINI SAĞLAYAN VİRULANS FAKTÖRLERİNE SAHİPTİR.” — bu, NTS’nin yaptığı erken enflamatuar ishali neden yapmadığını açıklar.
“Terminal ileumda S. Typhi BARSAK BARİYERİNİ FOLİKÜL İLİŞKİLİ EPİTELDE BULUNAN M HÜCRELERİ, EPİTEL HÜCRELERİ VE DENDRİTİK HÜCRELERİN DE DAHİL OLDUĞU BİR ÇOK MEKANİZMA İLE GEÇEBİLİR. Villuslarda Salmonella M HÜCRELERİ VEYA HASAR GÖRMÜŞ EPİTEL HÜCRELERİ ARASINDAN GEÇEBİLİR.”
ℹ️ Şekil 225.5 — Tifonun patogenezi“Salmonella typhi → TERMİNAL İLEUM ZEMİNİNİ OLUŞTURAN BARSAK HÜCRELERİ üzerindeki M HÜCRESİ → PEYER PLAKLARI VE YERLEŞİK MAKROFAJ → MEZENTERİK LENF NODLARI → BİRİNCİL BAKTERİYEMİ → RES’E EKİLİM: KARACİĞER, DALAK, SAFRA KESESİ, KEMİK İLİĞİ → SAFRA YOLUYLA S. TYPHI’YE TEKRAR MARUZ KALAN PEYER PLAKLARI ve İKİNCİL BAKTERİYEMİ → YAYGIN YAYILIM.”
RES, retiküloendotelyal sistem. (Richens J: Typhoid fever. In Cohen J, Powderly WG, Opal SM, editors: Infectious diseases, ed 2, London 2004, Mosby, pp 1561-1566.)
⚠️ İki bakteriyemi — ve klinik semptomların ne zaman başladığı“Bağırsak mukozasından geçtikten sonra, S. Typhi organizmaları MEZENTERİK LENF SİSTEMİNE VE LENFATİKLER ARACILIĞIYLA KAN AKIMINA GEÇER. Bu BİRİNCİL BAKTERİYEMİ SIKLIKLA ASEMPTOMATİKTİR VE GENELLİKLE HASTALIĞIN BU EVRESİNDE KAN KÜLTÜRÜ SONUÇLARI POZİTİF BULUNUR.”
“Kanda bulunan bakteri TÜM VÜCUDA YAYILIR VE MAKROFAJLARINDA ÇOĞALABİLDİKLERİ RES ORGANLARINI KOLONİZE EDER. Bakteriyel çoğalma sürecinden sonra, S. Typhi organizmaları TEKRAR KANA GEÇEREK KLİNİK SEMPTOMLARIN BAŞLADIĞI VE İNKÜBASYON SÜRECİNİN SONA ERDİĞİ İKİNCİL BAKTERİYEMİYE YOL AÇAR.”