Enfeksiyon hastalıkları, çocukluk çağında hekime başvurunun en sık nedenidir ve pediatrinin hemen her alanıyla kesişir. Bu başlık; üst solunum yolu ve boğaz enfeksiyonlarını, döküntülü hastalıkları, merkezi sinir sistemi enfeksiyonlarını, gastroenteritleri, kemik ve yumuşak doku enfeksiyonlarını, tüberkülozu, konjenital ve perinatal enfeksiyonları, zoonozları, parazitozları ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları kapsar. Bilgi tabanında bu başlıkta 110 hastalık ve sendrom yer alır. Bunların büyük çoğunluğu Soğuk Algınlığı ya da Akut Viral Gastroenterit gibi kendini sınırlayan, destek tedavisiyle düzelen viral tablolardır. Alanın asıl güçlüğü, bu kalabalık içinden Akut Bakteriyel Menenjit, Meningokoksemi veya Herpes Simpleks Ensefaliti gibi saatler içinde öldürücü olabilen ya da kalıcı sekel bırakan hastalıkları ayırt edebilmektir. Ortak yakınma neredeyse her zaman Ateş’tir. Bu nedenle yaş, genel görünüm, aşılanma durumu, maruziyet öyküsü (hayvan, kene, seyahat, temas) ve odak bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Boğaz ve üst solunum yolu enfeksiyonları. Soğuk Algınlığı üst solunum yolu enfeksiyonlarının en sık formudur ve en sık etken rhinovirüslerdir; antibiyotik gerekmez. Çocuklarda en sık bakteriyel tonsillit etkeni A grubu beta hemolitik streptokoktur (Grup A Streptokok Farenjiti, A Grubu Beta Hemolitik Streptokok Tonsilliti). Bu tablo en sık 3-15 yaşta görülür ve akut romatizmal ateş ile akut poststreptokokal glomerülonefrit gibi non-süpüratif komplikasyonlar bırakabilir. Eritrojenik toksin üreten suşlar Kızıl’a yol açar. Adenovirüs Farenjiti streptokok tonsillitine benzer, konjonktivit eklenirse faringokonjonktival ateş adını alır. Enfeksiyöz Mononükleoz ateş, tonsiller farenjit ve lenfadenopati üçlüsüyle seyreder ve adölesanda tipiktir. Herpetik Farenjit ve Akut İnfluenza Farenjiti de bu grupta yer alır. Süpüratif komplikasyonlar arasında Peritonsiller Apse, Retrofaringeal Sellülit ve Apse, Süpüratif Servikal Lenfadenit ve farenjit sonrası internal juguler ven septik tromboflebiti olan Lemierre Sendromu bulunur.
Döküntülü hastalıklar. Kızamık 3-5 günlük ateş, öksürük, koriza ve konjonktivit prodromunun ardından baştan başlayıp aşağı yayılan makülopapüler döküntüyle seyreder. Kızamıkçık çocukta hafiftir; asıl önemi gebelikteki Konjenital Rubella Sendromu’dur. Ekzantema Subitum 6 ay-3 yaşta, 3-5 gün süren yüksek ateşin kriz şeklinde düşmesinin ardından çıkan döküntüyle tanınır. Eritema Enfeksiyozum okul çocuklarında sıktır ve fetusta ağır anemi ile hidrops yapabilir. Suçiçeği daima kaşıntılı, polimorfik veziküler döküntüyle seyreder. El Ayak Ağız Hastalığı kreş çocuklarında ağızda ve el-ayakta veziküllerle kendini gösterir. Bu grubun en tehlikeli üyesi ateşli peteşi-purpura tablosu veren Meningokoksemi’dir.
Merkezi sinir sistemi enfeksiyonları. Akut Bakteriyel Menenjit tıbbi acildir. 3 aydan küçüklerde grup B streptokok ve E. coli, daha büyüklerde S. pneumoniae ve N. meningitidis en sık etkenlerdir. Akut Viral Menenjit’te en sık etken enterovirüslerdir ve bilinç değişikliği yoktur; bu özellik onu Ensefalit’ten ayırır. Herpes Simpleks Ensefaliti antiviral verilmezse yüksek oranda koma ve ölümle sonuçlanır. Beyin Apsesi en sık 4-8 yaş ve yenidoğanda görülür; tanıda kontrastlı MRI tercih edilir, LP yapılmaz. Tüberküloz Menenjit bazal meningeal kontrastlanma, hidrosefali ve serebral enfarkt triadıyla tanınır.
Gastrointestinal enfeksiyonlar. Küçük çocuklarda akut gastroenteritin en sık nedeni viral etkenlerdir (rotavirus, norovirus ve diğerleri). Kanlı-mukuslu dışkı ve tenezm Şigelloz’u düşündürür. Escherichia coli Gastroenteriti içinde EHEC kanlı ishal ve hemolitik üremik sendrom yapabilir. Salmonella Gastroenteriti ve Kampilobakter Gastroenteriti genellikle kendini sınırlar; kampilobakterin komplikasyonları reaktif artrit ve Guillain-Barré sendromudur. Antibiyotik kullanımıyla ilişkili ishalde Clostridioides difficile Enfeksiyonu düşünülür. Paraziter nedenler arasında Giardiyazis, İntestinal Amebiyazis, Kriptosporidiyozis ve Bağırsak Paraziti Enfestasyonu sayılır.
Kemik, eklem ve yumuşak doku enfeksiyonları. Akut Osteomiyelit çoğunlukla hematojen yolla metafizi tutar ve en sık etkeni S. aureus’tur. İki haftadan uzun süren hafif seyirli tablo Subakut Osteomiyelit, bir aydan uzun süren, sekestrum ve involukrumla giden tablo Kronik Osteomiyelit’tir. Spondilodiskit 6 ay-4 yaşta, en sık lomber bölgede görülür. Selülit, Preseptal Selülit, Yumuşak Doku Enfeksiyonu ve Hayvan Isırığı Yara Enfeksiyonu da bu gruptadır.
Tüberküloz. Latent Tüberküloz Enfeksiyonu semptom ve bulgu olmadan TDT veya İGST pozitifliğiyle tanınır. Primer Tüberküloz çocuklarda en sık aktif formdur ve 0-3 yaşta tek taraflı hiler lenfadenopati aksi kanıtlanana dek tüberküloz kabul edilir. Postprimer Tüberküloz adölesanda kaviter hastalık yapar. Hematojen yayılım Miliyer Tüberküloz’a yol açar. Çocukluk Çağı Tüberküloz Hastalığı’nda basil gösterme oranı düşüktür; tanı temas öyküsü, klinik, radyoloji ve test pozitifliğine dayanır.
Konjenital ve perinatal enfeksiyonlar. Konjenital Sitomegalovirüs Enfeksiyonu en yaygın konjenital viral enfeksiyon ve edinsel sensörinöral işitme kaybının önde gelen nedenidir; bebeklerin çoğu doğumda asemptomatiktir. Konjenital Toksoplazmozis, Konjenital Rubella Sendromu ve Konjenital Sifiliz (erken ve geç formlarıyla) bu grubu tamamlar. Neonatal Herpes Simpleks Enfeksiyonu çoğunlukla HSV-2 ile doğum sırasında bulaşır ve cilt-göz-ağız, santral sinir sistemi ve dissemine formlarda görülür.
Zoonozlar, vektörle bulaşanlar ve parazitozlar. Bruselloz, Tularemi, Leptospiroz, Kedi Tırmığı Hastalığı, Q Ateşi, Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi, Sıtma, Kala Azar, Hidatik Kist ve Fasciola Enfeksiyonu maruziyet öyküsüyle akla gelir.
Deri ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar. Molluskum Kontagiozum, Verruka Vulgaris, Herpes Simpleks Enfeksiyonu ve bit enfestasyonları (Pedikülozis Kapitis, Pedikülozis Pubis) sık deri tablolarıdır. Ergenlikte Klamidya Enfeksiyonu, Gonore, Trikomoniyazis, Sifiliz ve Anogenital HPV Enfeksiyonu öne çıkar. Çocukta kirpik bitlenmesi ya da Kondiloma Akümina görüldüğünde cinsel istismar akla gelmelidir.
Ateşli çocuğa yaklaşımda ilk soru odağın olup olmadığıdır. Öykü ve muayeneye rağmen odak bulunamayan, rektal ateşi ≥39°C olan 3-36 aylık iyi görünümlü çocuk Odağı Olmayan Ateş olarak ele alınır. Bu çocukların küçük bir kısmında Gizli Bakteriyemi ya da menenjit, sepsis, pnömoni veya idrar yolu enfeksiyonu gibi ciddi bakteriyel enfeksiyon saptanır. En az sekiz gün süren ve başlangıç değerlendirmesiyle açıklanamayan ateş ise Nedeni Bilinmeyen Ateş’tir. Çocuklarda bunun en sık nedeni enfeksiyonlardır, ardından romatolojik hastalıklar ve maligniteler gelir.
| Başvuru bulgusu | Düşünülecek hastalıklar | Ayırt ettiren ipuçları |
|---|---|---|
| Ateş + Peteşi/Purpura | Meningokoksemi, KKKA | Hızla yayılan purpura ve şok meningokoksemiyi; kene ısırığı KKKA’yı düşündürür |
| Ateş + Boğaz Ağrısı | GAS farenjiti, adenovirüs, EBV, herpetik farenjit | Öksürük yokluğu ve hassas servikal LAP streptokoku; konjonktivit adenovirüsü; hepatosplenomegali EBV’yi düşündürür |
| Boğaz ağrısı + Trismus | Peritonsiller apse, Lemierre sendromu | Uvula deviasyonu apseyi; lateral boyun hassasiyeti ve septik emboli Lemierre’yi düşündürür |
| Ateş + Makülopapüler Döküntü | Kızamık, kızamıkçık, ekzantema subitum, kızıl | Koplik lekesi kızamığı; ateş düşünce çıkan döküntü ekzantema subitumu; çilek dil ve Pastia çizgileri kızılı düşündürür |
| Veziküler Döküntü | Suçiçeği, el ayak ağız hastalığı, HSV | Polimorfik ve kaşıntılı döküntü suçiçeğini; el-ayak ve ağız yerleşimi coxsackie enfeksiyonunu düşündürür |
| Ateş + ense sertliği veya bilinç değişikliği | Bakteriyel/viral menenjit, ensefalit, beyin apsesi | Bilinç değişikliği ensefaliti; fokal bulgu ve baş ağrısı apseyi düşündürür |
| Kanlı İshal | Şigelloz, EHEC, amebiyazis | Tenezm ve yüksek ateş şigellozu; hemolitik üremik sendrom EHEC’i düşündürür |
| Topallama / kemik ağrısı | Akut osteomiyelit, spondilodiskit, akut miyozit | Metafizde lokal hassasiyet osteomiyeliti; baldır ağrısı ve CK yüksekliği influenza sonrası miyoziti düşündürür |
| Uzamış ateş + Hepatosplenomegali | Bruselloz, kala azar, tifoid ateş, tüberküloz | Hayvan maruziyeti brusellozu; pansitopeni kala azarı; rölatif bradikardi tifoidi düşündürür |
Boğaz enfeksiyonlarında McIsaac skoru ateş, hassas anterior servikal lenfadenopati, tonsil büyümesi/eksüdası ve öksürük yokluğunu yaşla birlikte değerlendirir. Ateşli döküntülü hastalıklarda Kawasaki Hastalığı ve Toksik Şok Sendromu kızamık ve kızılı taklit edebilir. Kawasaki hastalığında ateş en az beş gün sürer; toksik şok sendromunda ise hipotansiyon, çoklu organ tutulumu ve döküntüden 1-2 hafta sonra deskuamasyon vardır.