Eşanlamlılar: Çocukluk Çağının Hiperkinetik Sendromu, DEHB, Minimal Beyin Disfonksiyonu

Kategori: Çocuk Psikiyatrisi · Tür: hastalık

Özet

Belirtileri çocukluk çağında başlayan, gelişim düzeyine uygun olmayan dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite-dürtüsellik ile seyreden, işlevselliği bozan nörogelişimsel bozukluktur; kalıtılabilirliği yüksektir (0,76) ve prenatal, perinatal, postnatal risk faktörleri vardır. Dikkatsizlikte ayrıntılara dikkat verememe, yönergeleri izleme ve görevleri tamamlama güçlüğü, plan yapma güçlüğü, zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınma, eşya kaybetme ve kolay dikkat dağılması; hiperaktivite-dürtüsellikte kıpırdanma, oturamama, aşırı konuşma, sıra bekleyememe ve araya girme görülür. Tanı klinik olup laboratuvar veya görüntüleme testi yoktur; çocuk psikiyatristince ebeveyn ve öğretmenden alınan bilgiyle DSM-5’e göre konur: 9 belirtiden en az 6’sı (17 yaş ve üzerinde 5), en az 6 ay, bazıları 12 yaşından önce, en az iki ortamda ve işlevselliği bozacak şekilde bulunmalı, şizofreni, psikoz veya başka ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanmamalıdır; bileşik, dikkatsizliğin baskın veya aşırı hareketliliğin baskın görünümleri vardır. Araştırmalarda gri cevher hacminde %3-5 azalma, kortikal olgunlaşmada yaklaşık 3 yıl gecikme ve fronto-striatal döngülerde beyaz cevher bütünlüğünde bozulma bildirilmiştir. Ayırıcı tanıda kaygı ve duygudurum bozuklukları, disosiyatif bozukluk, kişilik bozukluğu, madde esrikliği veya yoksunluğu ve şizofreni yer alır. Tedavide psikostimulanlar (metilfenidat), atomoksetin, alfa-2 agonistleri ve psikososyal müdahaleler kullanılır.

Bölümlerdeki özetler

• Dikkatsizlik, dürtüsellik ve aşırı hareketliliğin en az altı ay sürdüğü nörogelişimsel bozukluk. Genetik yatkınlık ve prenatal, perinatal, postnatal risk faktörleri vardır. Tanı çocuk psikiyatristince çok kaynaklı bilgi ve DSM-5 ile konur. (Çocuk Gelişimi › Gelişimsel Bozuklukları Ve Özel Gereksinim; s.518)
• Belirtileri çocukluk çağında başlayan, gelişim düzeyine uygun olmayan dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite-dürtüsellik ile seyreden, işlevselliği bozan nörogelişimsel bozukluktur; yüksek kalıtılabilirlik (0,76) gösterir. Tanı klinik olup laboratuvar veya görüntüleme testi yoktur; tedavide psikostimulanlar (metilfenidat), atomoksetin, alfa-2 agonistleri ve psikososyal müdahaleler kullanılır. (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları › Dıkkat Eksıklığı Hıperaktıvıte Bozukluğu; s.4209, s.4210, s.4211, s.4212)

Ayrıntılı bilgi

Kitabın ilgili bölümlerindeki bilgilerin tekrarsız derlemesi; parantez içindeki sayfalar PDF’e bağlanır.

Epidemiyoloji

• Okul çağı çocuklarının %3-5’inde; 2007 metaanalizinde dünya ortalaması %5,29, 2012 metaanalizinde %5,9-7,1 (s.4210).
• Türkiye ilkokul öğrencilerinde prevalans bozulma ölçütü olmadan %19,5, bozulma ölçütüyle %12,4 (s.4210).
• Erkeklerde daha sık; toplum örnekleminde K/E 1/3, klinik örneklemde 1/9 (s.4211).
• En sık görünüm dikkat eksikliği baskın, sonra bileşik, en az hiperaktivite-dürtüsellik baskın; kızlarda dikkat eksikliği baskın görünüm daha sık (s.4211).

Etiyoloji ve patogenez

• Etiyoloji tam aydınlatılmamıştır; erken gelişimde birçok genetik ve çevresel faktörün etkileşimi rol oynar (s.4211).
• Aile çalışmalarında DEHB’li bireylerin ebeveyn ve kardeşlerinde risk 2-8 kat artmıştır; tek yumurta ikizlerinde eş hastalanma %59-92, çift yumurta ikizlerinde %29-42; 20 ikiz çalışmalı metaanalizde kalıtılabilirlik 0,76 (s.518, s.4211)
• En çok suçlanan genler DRD4 ve DAT1; ayrıca DRD1, DRD2, DRD3, DRD5, COMT, MAO-A, MAO-B, tirozin hidroksilaz (s.4211).
• Diğer ilişkili genler: HTR1B, HTR2A, HTR2C, NET1, ADRA2A, CHRNA4, SNAP25, BDNF (s.4211–4212).
• Bağlantı çalışmalarında 100’den fazla gen bölgesi (6q12, 16p13, 17p11, 15q15, 7p13, 11q22); GWAS’ta FMRP genleri, PARK2, metabotropik glutamat reseptör genlerinde kopya sayısı değişiklikleri; CDH13, FBXO33, GFOD1, SLC9A9 SNP’leri (s.4212).