B₁₂ Vitamini (Kobalamin) Eksikliği

Kobalamin (Cbl), sadece mikroorganizmalar tarafından sentezlenir ve insanlar, ihtiyaçlarını diyet kaynaklarından (et, yumurta, balık ve süt dahil hayvansal ürünler) sağlamalıdır (Nelson - Bölüm 20 Kan).

Biyokimya

• Tüm biyolojik aktif kobalaminleri içeren genel bir terim olarak kullanılan B₁₂ vitamini, merkezinde, işlevsel bir kobalt atomuna ve düzlemsel bir korin halkasına sahip suda çözünen bir vitamindir.
• Metilkobalamin ve adenozilkobalamin, metabolik olarak aktif türevleridir.
• İki temel metabolik reaksiyonda:

kofaktör olarak görev alırlar. Bu enzimatik reaksiyonların ürünleri ve yan ürünleri DNA, RNA ve protein sentezi için kritik öneme sahiptir. 1. Homosisteinin metiyonine metilasyonu (metiyonin sentaz yolu) ve 2. Metil-malonil-koenzim A’nın (CoA) süksinil CoA’ya (L-metil-malonil-CoA mutaz yolu) dönüştürülmesinde

Depolar ve zamanlama

• Folattan farklı olarak, büyük çocuklar ve yetişkinler, 3-5 yıl sürecek kadar yeterli B₁₂ vitamini deposuna sahiptir.
• B₁₂ vitamini depoları düşük olan annelerden doğan küçük yaştaki süt çocuklarında, Cbl eksikliğinin klinik belirtileri yaşamın ilk 6-18. ayında ortaya çıkar (Nelson - Bölüm 20 Kan).
• Günlük alınması gereken miktar 0,4-2,4 µg arasında değişmektedir.

Metabolizma ve emilim yolağı

1. Kobalamin, normal şartlarda, proteinlerin sindirimi ile midede bulunan yiyeceklerdeki proteinden ayrılır.
2. Cbl daha sonra tükürük glikoproteini olan haptokorrine (HC) bağlanır. Bu kompleks duodenuma taşınır, burada HC pankreatik proteazlar tarafından sindirilir ve Cbl ayrılır.
3. Cbl daha sonra mide parietal hücreleri tarafından üretilen başka bir glikoprotein olan intrinsik faktöre (IF) bağlanır.
4. Cbl-IF kompleksi daha sonra reseptör aracılı endositoz ile distal ileumun mukozal hücrelerine girer.
5. IF-Cbl reseptörleri, toplu olarak kubam olarak bilinen iki proteinli, kubilin (CUBN) ve amnionless (AMN) kompleksinden oluşur.
6. Enterositlere girdikten sonra, lizozomda IF degradasyonu uğrar ve Cbl salınır.
7. Taşıyıcı ABCC1 (MRP1 olarak da bilinir) taşıma proteini, transkobalamine (TC) bağlı Cbl’yi hücre dışına taşır. Kan dolaşımındaki Cbl, TC (yaklaşık %20) veya HC ile ilişkilidir.
8. TC, lizozoma alınmasını sağlayan TC reseptörü ile birleştikten sonra B₁₂’nin hücreler arasında taşınmasına aracılık eder. TC’nin lizozomal degradasyonu, Cbl’yi serbest bırakarak sonraki süreçler için hücre içinde kalmasını sağlar.