| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Çocuk acilleri ve canlandırma |
| ad-en | Pediatric emergencies and resuscitation |
| konu | Bölüm 81 — genel/birincil/ikincil/üçüncül değerlendirme, ABCDE, TYD algoritmaları |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-09-30 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 8 Acil Tıp ve Kritik Bakım |
“Yaralanmalar, çocukların ve genç erişkinlerin önde gelen ölüm sebeplerindedir ve diğer tüm çocukluk çağı ölüm sebeplerini toplamından daha fazla ölüme sebep olur.” (Nelson - Bölüm 8 Acil Tıp ve Kritik Bakım, Bölüm 81)
⚠️ Kardiyak arrestin prognozu“Çocuklara görgü tanıkları tarafından yapılan, hızlı ve etkili kardiyopulmoner resüsitasyon (KPR) %70 kadar yüksek oranlarda iyi nörolojik durumla hayatta kalma ile ilişkilidir.”“Ancak, görgü tanıkları tarafından KPR hastane dışında arrest olan çocukların %50’sinden azına yapılmaktadır. Bu eksiklik, çoğunlukla kötü nörolojik durumla uzun dönem hayatta kalım oranlarının %40’ın altında olmasına yol açar.”
“Herhangi bir nedenli pediatrik acil durumda ilk müdahale sistematik, hızlı; çocuğa, müdahale edenlere ve ortamdaki diğer kişilere yönelik doğrudan tehditlerin tanımlanması ile olay yerinin ve çocuğun genel değerlendirilmesidir.”
| Basamak | İçerik |
|---|---|
| Genel değerlendirme | “Riskli çocuğun bulunduğu olay yerine ulaşıldığında, müdahale ekibinin ilk görevi kendisinin ve olay yerinin koşullarından dolayı geçirebileceğidir (örn. yangın, yüksek voltajlı elektrik) olması muhtemel bir tehdit altında mı?” · “Eğer öyleyse çocuk değerlendirme ve tedavi için güvenli bir yere güvenli bir şekilde taşınabilir mi? Eğer taşınıyorsa, çocuk uygun önlemler (örn. servikal omurga koruması) alınarak güvenle taşınabilir mi?” |
| Genel görünüm | “Bu sadece (1) renk, tonus, uyanıklık, cevap verebilirliği değerlendirdiği genel görünüm; (2) normal rahat solunum ile ‣ ve apneyi ayrımın yapıldığı solunumun yeterliliği; (3) ‣, solukluk ya da alacalılığın kontrol ettiği dolaşımın yeterliliği içeren bir değerlendirme olmalıdır.” |
| Birincil değerlendirme | “hava yolu (airway), solunum (breathing), dolaşım (circulation), nörolojik durum (disability) ve tamamen soy ve kontrol et (exposure) (ABCDE) şeklindeki yapılandırılmış format destekler.” |
| İkincil değerlendirme | “odaklanmış bir hikaye ve odaklanmış bir fizik muayenedir” — SAMPLE hikayesi |
| Üçüncül değerlendirme | “yardımcı laboratuvar ve radyolojik değerlendirmelerin de çocuğun durumunu anlamaya katkıda bulunduğu hastane koşullarında gerçekleşir” |
💡 TUS ipucu — SAMPLE“Hikaye kardiyopulmoner ve nörolojik fonksiyon bozukluğunu açıklayacak şekilde hedefe yönelik olmalıdır. SAMPLE hikayesini örnek alabilir: Belirtiler (signs/symptoms-S), Alerjileri (allergies-A), ilaçlar (medication-M), önceki tıbbi öyküsü (past medical history-P), en son ne zaman yemek yemiştir (timing of last meal-L), duruma yol açan olaylar (events leading to this situation-E).”
⚠️ İlk hareket“Tanıksız bir kollaps sonrası bulunan tepkisiz bir çocuğa, nazik bir dokunuş ve sözlü ”İyi misin?” sorusu ile yaklaşılmalı.”“Cevap yoksa yardım çağrılmalı ve acil yardım sistemini aktive etmek için birisi görevlendirilmeli ve otomatik eksternal defibrilatör (OED) bulunmalıdır.”“Kalp hızı <60/dakika olan ya da nabzı olmayan her çocuğa derhal KPR uygulanmalıdır.”“Eğer bir çocuğun ani kollapsına tanık olunuyorsa, ani kardiyak olay konusunda yüksek şüphe oluşmuştur. Bu durumda OED’nin hızlıca bulunması kritiktir.”
| Basamak | Eylem |
|---|---|
| Olay yeri | “Olay yerini güvence altına alın” |
| Yanıtsız hasta | “Yardım için bağırın. Cep telefonu ile acil yardım sistemini harekete geçirin (mümkünse).” · (iki kurtarıcı varsa: “Bir kurtarıcı hasta ile kalırken diğer kurtarıcı acil yardım sistemini harekete geçmeli ve OED ile diğer acil araç gereçlerin edinilmesini sağlamalı.”) |
| Solunum var mı sadece iç çekme tarzı mı? Eş zamanlı nabzı kontrol et. Nabız 10 saniye içerisinde kesinlikle hissediliyor mu? | Normal solunum ve nabız var → “Acil yardım sistemini harekete geçirin. Hastanın yanına dönün ve acil yardım gelene kadar takip edin.” |
| Solunum normal değil ama nabız var → “Kurtarıcı nefes verin: Her 3-5 saniyede bir nefes ya da dakikada 12-20 nefes.” · “Eğer nabız ≤60/dak ve dolaşım bozukluğu bulguları varsa, göğüs basısına başlayın.” · “2 dakika sonra, (eğer hâlâ yapılmadıysa) acil yardım sistemini harekete geçirin.” · “Kurtarıcı nefes vermeye devam edin; her 2 dakikada bir nabzı kontrol edin. Nabız yoksa; KPR’ye başlayın.” | |
| Solunum yok ya da iç çeker tarzda, nabız yok → ↓ | |
| Tanıklık ani kollaps? | Evet → “(Eğer hâlâ yapılmadıysa) Acil yardım sistemini harekete geçirin ve OED/defibrilatör edinin” · Hayır → ↓ |
| KPR | “Tek kurtarıcı: 30 bası ve 2 nefes olacak şekilde döngülere başlayın. (İkinci bir kurtarıcının gelmesi halinde 15:2 oranını kullanın.) OED gelir gelmez kullanın.” |
| 2 dakika sonunda | “hâlâ tek kurtarıcı varsa, (hâlâ yapılmadıysa) acil yardım sistemini harekete geçirin ve OED/defibrilatör edinin.” |
| OED ritmi analiz etmeli. Şoklanabilir bir ritm mi? | Evet, şoklanabilir → “Bir şok verin. Hemen KPR’ye iki dakika boyunca devam edin. (OED’nin ritmi kontrol etmesinden önce.) İYD görevlileri gelene kadar ya da hasta hareket edene kadar devam edin.” · Hayır, şoklanamaz → “Hemen KPR’ye iki dakika boyunca devam edin. (OED’nin ritmi kontrol etmesinden önce.) İYD görevlileri gelene kadar ya da hasta hareket edene kadar devam edin.” |
(Kaynak: Şekil 81.1 ve 81.2 — Atkins DL ve ark., Circulation 2015)
💡 TUS ipucu — pediatrik arrestin yolu“Bebeklerde ve çocuklarda kardiyak instabiliteye en sık yol açan olay solunum yetmezliğidir. Bu nedenle solunum yetmezliğinin hızlı değerlendirilmesi ve yeterli ventilasyonun ve oksijenazyonun bir an önce sağlanması çocuğun canlandırılmasında ilk önceliktir.”“Sistematik bir yaklaşım kullanarak, müdahale ekibi ilk önce çocuğun hava yolunun açık ve korunabilir olup olmadığını değerlendirmelidir.”“Sağlıklı, açık bir hava yolu obstrüksiyon bulgusu olmadan, çabasız ve gürültüsüz nefes alış verişe olanak sağlar. Korunabilir hava yolu ise, açık ya da basit bir manevraya açılabilecek hava yoludur.”