| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | kavram |
| ad-tr | Pubertenin fizyolojisi |
| ad-en | Physiology of puberty |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem |
Bölüm 577 (Luigi R. Garibaldi ve Wassim Chemaitilly) (Nelson - Bölüm 25 Endokrin Sistem).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Sessiz dönem | ERKEN ÇOCUKLUK ve YAKLAŞIK SEKİZ İLE DOKUZ YAŞ ARASINDA (PUBERTE ÖNCESİ EVRE), HİPOTALAMİK-HİPOFİZER-GONADAL AKS ETKİN DEĞİLDİR; serum LÜTEİNİZE EDİCİ HORMONUN (LH) ve CİNSİYET HORMONLARININ (KIZLARDA ÖSTRADİOL, ERKEKLERDE TESTOSTERON) ÖLÇÜLEMEYECEK DÜZEYDE OLMASI bu durumu gösterir |
| > [!tip] İlk belirti — uyku | Klinik olarak belirgin pubertenin başlangıcından BİR İLE ÜÇ YIL ÖNCESİNDE UYKU SIRASINDA DÜŞÜK SERUM LH DÜZEYLERİ GÖSTERİLEBİLİR. Uykudaki LH salgılanması PULSATİL TARZDA meydana gelir ve endojen hipotalamik GONADOTROPİN SERBESTLEŞTİRİCİ HORMONUN (GnRH) ARALIKLI DEŞARJINI YANSITIR |
| İlerleme | LH’nin gece yarısı atımları klinik puberteye yaklaştıkça AMPLİTÜDÜNDE ARTIŞ ve FREKANSINDA AZALMA olacak şekilde devam eder |
| Gonad etkisi | GONADOTROPİNLERİN PULSATİL SALINIMI GONADLARIN BÜYÜMESİYLE OLGUNLAŞMASINDAN ve CİNSİYET HORMONLARININ SALGILANMASINDAN SORUMLUDUR |
| > [!warning] Peripubertal zirve | Pubertenin erken döneminde ikincil cinsiyet özelliklerinin ortaya çıkması PERİPUBERTAL DÖNEMDE HİPOTALAMUS, HİPOFİZ ve GONADLARIN ARASINDAKİ AKTİF ETKİLEŞİMİN GÖRÜNEBİLİR ZİRVESİDİR |
| > [!tip] Gündüz LH’si | Pubertenin ortasıyla birlikte LH ATIMLARI GÜNDÜZ DE OLACAK ŞEKİLDE BELİRGİN HALE GELİR ve 90 İLE 120 DAKİKA ARALIKLARLA OLUŞUR |
| > [!tip] İkinci kritik olay — pozitif geri bildirim | ORTA veya GEÇ ADÖLESAN DÖNEMDE KIZLARDA DÖNGÜ ve OVULASYONUN MEYDANA GELMESİDİR. DÖNGÜNÜN ORTASINDA ARTAN ÖSTROJEN DÜZEYLERİNE BAĞLI BİR POZİTİF GERİ BESLEMEYLE LH’DE BELİRGİN BİR ARTIŞ GÖZLENİR |
| Faktör | Rol |
|---|---|
| Uyarıcılar | GLUTAMİK ASİT, KISSPEPTİN, NÖROKİNİN-B |
| İnhibe ediciler | γ-AMİNOBÜTİRİK ASİT, PREPROENKEFALİN, DİNORFİN |
| > [!tip] KISS1R | KISS1R’nin (önceden GPR54 olarak bilinen; ligandı KİSSPEPTİN olan bir G protein kenetli reseptör geni) MUTASYONLARI OTOZOMAL RESESİF HİPOGONADOTROPİK HİPOGONADİZMİN (FONKSİYON KAYBI MUTASYONLARI) veya ERKEN PUBERTENİN (FONKSİYON KAZANDIRICI MUTASYONLAR) SEYREK BİR NEDENİDİR |
| > [!tip] MKRN3 (imprinted) | “İMPRİNTED” (ANNEDEN) OLAN MAKORİN RING FINGER PROTEIN 3 (MKRN3), PUBERTENİN BAŞLANGICINDAKİ BİR FREN OLARAK TANIMLANMIŞTIR. BU GENİN FONKSİYON KAYBI MUTASYONLARI HER İKİ CİNSİYETTE DE BABADAN AKTARILAN AİLEVİ ERKEN PUBERTEDEN SORUMLUDUR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!warning] İzoform sorunu | LH ve FSH ölçümlerinin yorumlanmasındaki sorunlar arasında BİRÇOK GONADOTROPİN İZOFORMUNUN VARLIĞI, “İMMÜNOASSAY”-İLİŞKİLİ DEĞİŞKENLİK, ÖZÜNDE OLAN PULSATİL SALINIMDAN DOLAYI PLAZMANIN SERİ ÖRNEKLEMESİNİN ZORUNLU OLMASI sayılabilir |
| > [!tip] Cinsiyet farkı | Elde olarak hipotalamus ve hipofiz bezinin olgunlaşmasında cinsiyetler arasında önemli bir fark vardır; BUNUN NEDENİ PUBERTAL SERUM LH DÜZEYLERİNİN ERKEKLERDE KIZLARA GÖRE DAHA ERKEN ARTMAYA EĞİLİMİNDE OLMASIDIR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Bağımsızdır | ADRENOKORTİKAL ANDROJENLER DE CİNSEL OLGUNLAŞMADA ROL OYNARLAR. Serum DEHİDROEPİANDROSTERON (DHEA) ve SÜLFATI (DHEAS) düzeyleri, LH veya CİNSİYET HORMONLARINDAKİ ARTIŞ OLMADAN ÖNCE ve PUBERTENİN EN ERKEN FİZİKSEL DEĞİŞİKLİKLERİ GÖRÜNMEDEN ÖNCE, YAKLAŞIK ALTI İLE SEKİZ YAŞINDA YÜKSELMEYE BAŞLAR. BU SÜREÇ ADRENARŞ OLARAK ADLANDIRILIR |
| DHEAS | KANDA EN ÇOK BULUNAN ADRENAL C-19 STEROİDDİR ve SERUM DÜZEYİ 24 SAAT BOYUNCA TAM OLARAK SABİT KALIR. Bu hormonun TEK KEZ ÖLÇÜMÜ YAYGIN OLARAK ADRENAL ANDROJEN SALGILANMASININ GÖSTERGESİ OLARAK KULLANILIR |
| > [!warning] Ayrı süreçler | ADRENARŞ SIKLIKLA GONADAL ETKİNLİĞİN BAŞLANGICINDAN (GONADARŞ) BİRKAÇ YIL ÖNCE BAŞLARKEN, SANTRAL ERKEN PUBERTE ve ADRENOKORTİKAL YETMEZLİK DURUMLARININ BİRBİRİNDEN AYRI OLMASI GİBİ BU İKİ SÜREÇ DE NEDENSEL OLARAK İLİŞKİLİ GÖRÜNMEMEKTEDİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Asıl sorumlu: ÖSTROJEN | Hem AROMATAZ EKSİKLİĞİ hem de ÖSTROJEN RESEPTÖR DEFEKTLERİ, etkilenmiş erkeklerde GECİKMİŞ EPİFİZ BİRLEŞMESİ ve UZUN BOYA NEDEN OLUR. Bu gözlemler, ANDROJENLER YERİNE ÖSTROJENLERİN, KEMİK OLGUNLAŞMASI SÜRECİNİN EN SONUNDAKİ EPİFİZYAL BİRLEŞME ve BÜYÜMENİN DURMASINDAN SORUMLU OLDUĞU İZLENİMİNİ VERMİŞTİR |
| İkili etki | Östrojenler ayrıca SEKS STEROİDLERİNİN KEMİK BÜYÜMESİ ÜZERİNE DOĞRUDAN ETKİSİYLE BİRLİKTE, PUBERTAL BÜYÜME ATAĞINDAN SORUMLU OLAN BÜYÜME HORMONU ÜRETİMİNİN ARTTIRILMASINA ARACILIK EDER |
| > [!warning] Kemik yaşı | PUBERTE BAŞLANGICI DEĞİŞKENDİR ve OSSEÖZ OLGUNLAŞMAYLA KRONOLOJİK YAŞA GÖRE DAHA YAKINDAN İLİŞKİLİDİR |
| Aşama | Yaş / süre |
|---|---|
| > [!tip] Meme tomurcuğu (TELARŞ) | PUBERTENİN İLK BELİRTİSİDİR (10-11 YAŞ) |
| Pubik kıllanma (PUBARŞ) | Telarştan 6-12 AY SONRA |
| > [!tip] Menstrüel etkinlik (MENARŞ) | Başlangıç aralığı genellikle İKİ İLE İKİ BUÇUK YIL ARASINDAYKEN BAZEN 6 YILA KADAR UZAYABİLİR. ABD’DE 12 YAŞINA KADAR OLAN KIZLARIN YAKLAŞIK %95’İNDE ve 13 YAŞINA KADAR OLAN KIZLARIN %99’UNDA EN AZ BİR PUBERTE BELİRTİSİ GÖRÜLÜR |
| > [!warning] Büyüme atağı | ZİRVE BÜYÜME HIZI KIZLARDA ERKEN OLAN KIZLARDA GÖRÜLÜR (MEME GELİŞİMİ EVRE II-III OLDUĞUNDA), SIKLIKLA 11 İLE 12 YAŞ ARASINDA ve HER ZAMAN MENARŞTAN ÖNCEDİR |
| Menarş ortalama yaşı | 12.75 YILDIR. Bununla birlikte BÜYÜME ATAĞI, MEME GELİŞİMİ, PUBİK KILLANMA ve İÇ İLE DIŞ CİNSEL ORGANLARIN OLGUNLAŞMASI İÇEREN DEĞİŞİKLİKLERİN SIRALAMASINDA BÜYÜK FARKLILIKLAR VARDIR |
| Aşama | Yaş / süre |
|---|---|
| > [!tip] Testis büyümesi | HACİM ≥4 ml VEYA EN UZUN ÇAPIN 2.5 cm OLMASI ve SKROTUMUN İNCELMESİ puberte ilk belirtileridir (11-12 YAŞ) |
| Sonra | Bunları SKROTUMUN PİGMENTASYONU ile PENİSİN BÜYÜMESİ ve PUBARŞ izler |
| Aksiller kıllanma | Genellikle pubertenin ortasında görülür |
| > [!warning] Büyüme atağı geç | ERKEKLERDE KIZLARDAN FARKLI OLARAK BÜYÜME PUBERTE BAŞLADIKTAN SONRA HIZLANMAYA BAŞLAR ve EN HIZLI GENİTAL EVRE IV-V’TEYKEN (SIKLIKLA 13 İLE 14 YAŞ ARASINDA) OLUR. ERKEKLERDE BÜYÜME ATAĞI KIZLARDAN YAKLAŞIK İKİ YIL SONRA ORTAYA ÇIKAR ve BÜYÜME 18 YAŞIN ÜZERİNDE DEVAM EDEBİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Seküler trend | ABD ve Avrupa’da yapılan popülasyona dayalı çalışmalar son birkaç on yılda kadınlarda ve daha az derecede erkeklerde PUBERTE BAŞLANGICININ DEVAMLI OLARAK AZALMA EĞİLİMİNDE OLDUĞUNU GÖSTERDİ |
| Etnik köken | AFRİKALI AMERİKAN ve DAHA AZ ÖLÇÜDE HİSPANİK KIZLARDA, BEYAZ KADINLARA GÖRE İKİNCİL CİNSİYET ÖZELLİKLERİNİN DAHA İLERLEMİŞ OLDUĞU GÖRÜLMÜŞTÜR. Bununla birlikte, menarş zamanlaması beyaz kadınlardan sadece yalnızca çok az (2.5-4 AY) ilerlemişken Afrikalı Amerikalılarda biraz daha fazladır (6 AYIN ÜZERİNDE) |
| > [!warning] Kopenhag Puberte Çalışması | 2006-2008 YILLARINDA MUAYENE EDİLEN KIZLARDA 1991-1993 YILLARINDAKİLERE GÖRE MEME GELİŞİMİNİN DAHA ERKEN YAŞTA BAŞLADIĞINI GÖSTERMİŞ (ORTALAMALAR 10.9 YIL KARŞI 9.9 YIL) ve HER İKİ GRUPTA KRONOLOJİK OLARAK AYNI YAŞTAKİ KARŞILAŞTIRILDIĞINDA BU DURUMUN GONADOTROPİN veya ÖSTRADİOL DÜZEYLERİNİN FARKLI OLMASIYLA İLİŞKİLİ OLMADIĞINI GÖSTERMİŞTİR |
| > [!tip] Yağlanma ve leptin | Dolayısıyla daha erken meme gelişimi, HİPOTALAMİK-HİPOFİZER-GONADAL AKSIN ERKEN ETKİNLEŞTİĞİNİ veya OLGUNLAŞTIĞINI TAMAMEN GÖSTERMEZ; ARTMIŞ YAĞLANMA veya BELİRLİ ÇEVRESEL AJANLARA ARTMIŞ MARUZİYET GİBİ DİĞER ETMENLER DE KAYNAKLANABİLİR |
| > [!warning] Zayıflık ve egzersiz | Buna karşılık ERKEN ÇOCUKLUKTAN BERİ ZAYIFLIK ve AĞIR FİZİKSEL ETKİNLİĞİ OLDUĞU KADIN SPORCULARDA PUBERTE MEYA MENARŞIN GECİKME GÖRÜLÜR ve YETİŞKİN DÖNEMDE SIKÇA OLİGOMENORE veya ‣ GÖRÜLÜR |
| Leptin | Pubertal gecikme fiziksel olarak aktif erkeklerde de görülür. ENERJİ DENGESİNİN, “GnRH PULSE GENERATOR” AKTİVİTESİ İLE PUBERTEYİ BAŞLATAN ve SÜRDÜREN MUHTEMELEN LEPTİN veya DİĞER ADİPOKİNLER GİBİ HORMONAL SİNYALLERLE YAKINDAN İLİŞKİLİ ANLAŞILMAKTADIR |