Prematüre Retinopatisi

Özellik	Değer
tags	sendrom, göz, yenidoğan
ad-tr	Prematüre Retinopatisi
ad-en	Retinopathy of Prematurity (ROP)
tus-onceligi	yüksek
guncelleme	2026-10-01
kaynaklar	Nelson - Bölüm 28 Göz — Bölüm 648, Şekil 648.1-648.2, Tablo 648.1-648.2

Prematüre retinopatisi (ROP), prematüre doğan bebeklerde retinal damarlanmanın kompleks bir hastalığıdır; akut (erken) veya kronik (geç) evrede olabilir (Nelson - Bölüm 28 Göz).

“Klinik görünümü hafif ve geçici periferik retina değişikliklerinden ciddi ilerleyici vazoproliferasyon, skarlaşma ve körlüğe yol açabilecek retina dekolmanına kadar değişebilmektedir. ROP, hastalığın tüm evrelerini ve sekellerini içerir.”

Patogenez

[!tip] TUS ipucu — retinal vaskülarizasyonun zamanlaması “Retinal anjiogenez normalde gestasyonun 16. haftasından başlayarak optik diskten perifere doğru uzanır. Retinanın dış sınırının (ora serrata) nazal kısmına 36. hafta, temporal kısmına yaklaşık 40. hafta uzanır.”
“Akut fazda ilk gözlenen vaskülogenezde duraksamadır. Vasküllerize retinadan avasküler retinaya kademeli bir geçişten çok retinada bir hat ile işaretli damarların ani sonlanımı görülür. Bu hat zamanla büyüyerek mezenkimal ve endotelyal hücrelerin oluşturduğu bir tepeye dönebilir.”
“Hücre bölünme ve farklılaşması devam edebilir ve retinanın vaskülerizasyonu ilerleyebilir. Alternatif olarak retina düzleminden dışarı, vitreusa ve retina düzeyine doğru damarlanmada anormal proliferasyon gelişebilir. Bunu retina dekolmanına giden fibrotik sikatrizasyon ve traksiyon izleyebilir.”
[!warning] Risk etmenleri “ROP ile ilişkili risk etmenleri tam olarak bilinmemekle birlikte prematürite ve doğumda eşlik eden immatür retina en önemli risk etmenleri oluşturmaktadır. Oksijenizasyon, solunum sıkıntısı, apne, bradikardi, kalp hastalığı, enfeksiyon, hiperkarbi, asidoz, anemi ve transfüzyon ihtiyacının katkıda bulunan risk etmenleri olduğu düşünülmektedir.”“Genel olarak gebelik yaşının düşüklüğü, doğum ağırlığının düşüklüğü ve bebeğinin hastalık düzeyi yüksekliği ROP için daha büyük risk anlamına gelmektedir.”
[!tip] TUS ipucu — VEGF ve iki fazlı patogenez “ROP’un temel patogenezi hâlâ bilinmemektedir. Zorunlu olarak verilen yüksek oksijen konsantrasyonunun da içeren ekstrauterin çevreye maruziyet muhtemelen serbest radikaller aracılığıyla hücre hasarına neden olmaktadır.”“Hastalığın ilerleyen dönemlerinde periferik hipoksi gelişir ve nonvasküllerize retinada vasküler endotelyal büyüme faktörleri (VEGF) üretilir. Bu büyüme faktörleri anormal vaskülerizasyonu uyararak neovaskülerizasyonun gelişmesine sebep olur. Zayıf akciğer fonksiyonundan dolayı retinal hipoksi gelişir. Bu etkilenmiş bebeklerde anormal fibrovasküler bağ dokusu üreten hiçbir neden olabilen VEGF upregülasyonuna neden olur. Bu neovaskülerizasyon da skarlaşma ve görme kaybına ilerleyebilir.”

Sınıflama

💡 TUS ipucu — zon, evre, saat dilimi, plus“ROP için kullanılan uluslararası sınıflama hastalığın bölge, uzanım ve ağırlık derecesini tanımlar.”

Zonlar (Şekil 648.1A)

Zon	Tanım (Nelson - Bölüm 28 Göz)
Zon I	“Posterior ya da iç zon, disk-makula mesafesinin iki katı kadar mesafeye uzanır ya da optik diskten her yöne otuz derece mesafededir.”
Zon II	“Orta zon, zon I’in dış sınırından nazalde ora serrataya kadar temporale anatomik ekvatora kadar uzanır.”
Zon III	“Dış zon, hilal şeklindeki kalıntı retinadır. Zon II’nin dış sınırında temporalde ora serrataya kadar uzanır.”

“Hastalık uzanımı tutulan saat dilimi sayısıyla tanımlanır.”

Evreler (Şekil 648.1B)

Evre	Tanım
Evre 1	“Vasküllerize retinayı avasküler retinadan ayıran demarkasyon hattıyla karakterizedir. Bu hat retina düzeyinde uzanır ve görece düz ve beyaz görünümdedir. Demarkasyon hattına uzanan anormal dallanan ve köprüleşen retina damarları fark edilir.“
Evre 2	“Demarkasyon hattının en, boy ve hacim olarak büyüdüğü ve retina yüzeyinin dışına uzandığı bir tepeyle karakterizedir.“
Evre 3	“Bir tepe varlığı ve ekstraretinal fibrovasküler doku gelişimiyle karakterizedir.“
Evre 4	“Vitreus veya retinada proliferasyon gösteren dokunun traksiyonu sonucu gelişen tama yakın retina dekolmanıyla karakterizedir. İkiye ayrılır: (a) makülayı içermeyen tama yakın retina dekolmanı ve (b) makülayı içeren tama yakın retina dekolmanı.”
Evre 5	“Tam retina dekolmanıdır.”

Plus hastalık

[!warning] Plus hastalık = ciddiyet işareti “Posterior retinal vasküler değişiklikler ROP’a eşlik ettiğinde plus hastalık kavramı kullanılır (Şekil 648.2B ve C). Retinal damarların dilatasyon ve tortuozite gelişen hastalıklarda sıklıkla iriste dolgunluk, pupiller rijidite ve vitreus bulanıklığı görülür.”

Tip 1 ve Tip 2 ROP (Erken Tedavi Çalışması)

💡 TUS ipucu — tedavi kararı Tip 1’e verilirTip 1 ROP — tedavi gerektirir:

Zon I, plus olan herhangi bir evre

Zon I, plus olmayan Evre 3

Zon II, plus olan Evre 2 ve 3

Tip 2 ROP — düzenli muayene edilmeli:

Zon I, plus olmayan Evre 1 ve 2

Zon II, plus olmayan Evre 3