| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom, sindirim, kraniyofasiyal |
| ad-tr | Yarık dudak ve damak |
| ad-en | Cleft lip and palate |
| insidans | Yarık dudak ± damak 750 beyaz doğumda 1; izole yarık damak 2.500 beyaz doğumda 1 |
| tus-onceligi | çok yüksek |
| guncelleme | 2026-10-08 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 17 Sindirim Sistemi — Bölüm 336, Şekil 336.1 |
Medial nazal ve maksiller uzantıların birleşmesindeki bozukluk (Nelson - Bölüm 17 Sindirim Sistemi, Bölüm 336).
ℹ️ Embriyolojik mekanizma“Dudak ve damak yarıkları; embriyolojik, işlevsel ve genetik olarak YAKINDAN İLİŞKİLİ OLAN FARKLI DURUMLARDIR.”“Yarık dudağın MEZENKİMAL TABAKANIN HİPOPLAZİSİ nedeniyle ortaya çıktığı ve MEDİAL NAZAL VE MAKSİLLER UZANTILARIN BİRLEŞMESİNDEKİ BOZUKLUKTAN kaynaklandığı düşünülmektedir.”“Yarık damak, DAMAK TABAKALARININ YAKLAŞMASINDAKİ YA DA KAYNAŞMASINDAKİ YETERSİZLİKTEN kaynaklanır.”
| Başlık | Veri |
|---|---|
| Yarık dudak insidansı | “Yarık damaklı veya yarık damaksız, 750 BEYAZ DOĞUMDA YAKLAŞIK BİR” |
| İzole yarık damak | “Tek başına yarık damak insidansı ise 2.500 BEYAZ DOĞUMDA YAKLAŞIK BİRDİR.” |
| Cinsiyet | “Yarık dudak ERKEKLERDE DAHA YAYGINDIR.” |
| Etiyoloji | “Olası nedenler arasında MATERNAL İLAÇ MARUZİYETİ, SENDROM-MALFORMASYON KOMPLEKSİ veya GENETİK ETMENLER bulunur.” |
| Kalıtım | “Dudak ve damak yarıkları SPORADİK ORTAYA ÇIKSA DA, YATKINLIK YAPAN GENLERİN VARLIĞI ÖNEMLİ GÖRÜNMEKTEDİR.” |
| Nüks riski | “Yarık dudak veya damak ile ilişkili yaklaşık 400 SENDROM VARDIR.”“Yarık dudak veya damaktan birinin ya da her ikisinin birlikte olduğu, DOMİNANT KALITIM GÖSTEREN AİLELER VARDIR (VAN DER WOUDE SENDROMU) ve NÜKS RİSKİ %50 OLMASI NEDENİYLE bu türü diğerlerinden ayırmak için anne-babaların DİKKATLİ BİR ŞEKİLDE İNCELENMESİ GEREKİR.” |
💡 TUS ipucu — etnik dağılım“Ayrıca etnik etmenler de damak yarığı insidansını da etkiler:ASYALILAR (~1/500) ve AMERİKAN YERLİLERİ (~1/300) ARASINDA EN YÜKSEK, SİYAHLAR ARASINDA (~1/2.500) EN DÜŞÜKTÜR.” Eşlik eden anomali yönü de ayrı: “YARIK DUDAK DİĞER KRANİYAL YÜZ ANOMALİLERİ İLE İLİŞKİLİ OLABİLİRKEN, YARIK DAMAK MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ ANOMALİLERİ İLE İLİŞKİLİ OLABİLİR.”
“Sendromik olmayan orofasiyal yarıklar:”
| Tip | Açıklama |
|---|---|
| A | YARIK DUDAK VE DİŞ YUVASI (ALVEOL) |
| B | YARIK DAMAK |
| C | İNKOMPLET TEK TARAFLI YARIK DUDAK VE DAMAK |
| D | KOMPLET TEK TARAFLI YARIK DUDAK VE DAMAK |
| E | KOMPLET BİLATERAL YARIK DUDAK VE DAMAK |
| Bulgu | Veri |
|---|---|
| Derinlik aralığı | “Yarık dudak, dudak çizgisindeki küçük bir çentikten DERİ, KAS, MUKOZA, DİŞ VE KEMİĞİ İÇERECEK ŞEKİLDE TAM BİR AYRILMAYA KADAR olduğu kadar değişen büyüklükte olabilir.” |
| Taraf | “Dudaktaki yarıklar, TEK TARAFLI (DAHA SIK OLARAK SOL TARAFTA) veya İKİ TARAFLI olabilir.” |
| Uzanım | “Veya diş yuvalarına uzanabilir.” |
| İzole yarık damak | “İzole yarık damak ORTA HATTA OLUŞUR.”“Sadece uvulayı içerebileceği gibi, yumuşak ve sert damağa uzanabilir ya da yumuşak ve sert damağın içinden geçerek FORAMEN İNSİSİVUMA uzanabilir.” |
| Yarık dudakla birlikte | “Yumuşak damakta orta hattı içine alır, tek taraflı ya da iki taraflı olarak, burun boşluklarından birini veya her ikisini içerecek şekilde sert damak içerisine uzanır.” |
| Submukozal yarık | “Damakta ayrıca SUBMUKOZAL YARIK da olabilir ki; bu bulgu BİFİD UVULAYLA, SAĞLAM MUKOZA İLE KAPLI KISMI AYRILMIŞ KASLA ya da DAMAĞIN ARKA KISMINDA ELE GELEN ÇENTİKLE kendini gösterir.” |
ℹ️ Multidisipliner ekip“Yarık dudak veya damaklı çocuk için EKSİKSİZ BİR İYİLEŞTİRME PROGRAMI; BİR ÇOCUK HEKİMİ, PLASTİK CERRAH, KULAK BURUN BOĞAZ UZMANI, AĞIZ-ÇENE-YÜZ CERRAHI, ÇOCUK DİŞ HEKİMİ, ÖRTEZ UZMANI, ORTODONTİST, KONUŞMA TERAPİSTİ, GENETİKÇİ, TIBBİ SOSYAL HİZMET UZMANI, PSİKOLOG VE HALK SAĞLIĞI HEMŞİRESİNDEN OLUŞAN BİR TAKIM tarafından verilen YILLAR BOYU ÖZGÜN TEDAVİ GEREKTİRİR.”
“Yarık dudak veya damak ile doğan bir bebekte ACİL OLAN SORUN BESLENMEDİR.”“Beslenmeye yardımcı olmak için PLASTİK BİR YARIK DARALTICI YAPIMINI SAVUNANLAR OLSA DA, ÇOĞU HEKİM ÜZERİNDE BÜYÜK DELİKLERİ BULUNAN YUMUŞAK YAPAY EMZİKLERİN VE SIKILMIŞ BİR ŞİŞENİN UYGUN TALİMATLARLA KULLANILMASI İLE YARIK DAMAKLI BEBEKLERİN BESLENMESİNİN SAĞLANABİLECEĞİNE İNANMAKTADIR.”
| İşlem | Zamanlama |
|---|---|
| Dudak onarımı | “Yarık dudağın cerrahi olarak kapatılması, genellikle ÜÇ AYLIKKEN, bebeğin tatmin edici bir kilo alımı sağladığı ve herhangi bir oral, solunum yolu veya sistemik enfeksiyonunun olmadığı dönemde yapılır.” |
| Teknik | “MİLLARD ROTASYON İLERLETME TEKNİĞİNİN MODİFİKASYONU EN YAYGIN KULLANILAN TEKNİKTİR.”“Yapışmayan çapraz bir dikiş çizgisi, skar dokusunun çekmesinden doğan dudağın çentiklenmesini az da indirir.” |
| İlk onarım düzeltmesi | “İlk onarım çocuk DÖRT YA DA BEŞ YAŞINA GELİNCE DÜZELTİLİR.” |
| Burun cerrahisi | “Burun için düzeltici cerrahi ergenliğe kadar ertelenebilir. Nazal cerrahi, dudak onarımı sırasında da yapılabilir.” |
| Damak onarımı | “Yarık damak sorunu dışında sağlık sorunu olmayan bir çocukta, normal konuşma gelişimini sağlamak için damak onarımı genellikle BİR YAŞINDAN ÖNCE YAPILIR.” |
| Geç onarım | “Cerrahi düzeltme ÜÇ YAŞINDAN SONRASINA ÖTELENDİĞİNDE, maksiller protezlerin arka kısmına şekilli bir konuşma ampulü takılabilir. Böylece, farengeal ve velofarengeal kasların kasılması dokuların ampulle temasa geçmesine neden olur, nazofarengeal kapanmayı ve anlaşılır konuşmayı sağlar.” |