| Özellik | Değer |
|---|---|
| tags | sendrom |
| ad-tr | Isı yaralanmaları (ısı krampları, ısı tükenmesi, ısı inmesi) |
| ad-en | Heat injuries |
| tus-onceligi | yüksek |
| guncelleme | 2026-10-06 |
| kaynaklar | Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem |
Bölüm 710 (Gregory L. Landry) (Nelson - Bölüm 31 Kemik ve Eklem).
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!warning] Önem | ISI HASTALIĞI, ABD’de LİSE SPORCULARI ARASINDA ÜÇÜNCÜ SIRADAKİ ÖLÜM NEDENİDİR. Klinik bulgu ve semptomlar HAFİFTEN (ISI STRESİ) ÖLÜMCÜLE (ISI ÇARPMASI) GENİŞ BİR SPEKTRUMA SAHİPTİR |
| > [!tip] Yüzey alanı / kütle oranı — TUS | ÇOCUKLAR, DAHA YÜKSEK YÜZEY ALANI VÜCUT KÜTLESİ ORANINA SAHİP OLARAK ve AKTİVİTE SIRASINDA VÜCUT AĞIRLIĞININ KİLOGRAM BAŞINA DAHA FAZLA ISI ÜRETİMİNE BAĞLI OLARAK, ISI HASTALIĞINA YETİŞKİNLERDEN DAHA YATKINDIR |
| > [!warning] Terleme azdır | TERLEME ORANI ÇOCUKLARDA DAHA DÜŞÜKTÜR ve TERLEMENİN MEYDANA GELDİĞİ SICAKLIK DAHİ YÜKSEKTİR |
| Alışma süresi | ÇOCUKLARIN DAHA SICAK, DAHA NEMLİ ORTAMLARA ALIŞMASI DAHA UZUN SÜREBİLİR (TİPİK OLARAK BİRBİRİNİ İZLEYEN 8-12 GÜN BOYUNCA GÜNDE 30-45 DAKİKALIK MARUZİYET) |
| > [!warning] Susuzluk hissi zayıf | ÇOCUKLARDA YETİŞKİNLERE KIYASLA SUSUZLUK HİSSİ DAHA AZ UYARICIDIR; bu nedenle ÇOCUKLAR EGZERSİZ SIRASINDA ‣ ÖNLEYECEK KADAR SIVI TÜKETMEYEBİLİRLER |
| Kategori | Bulgular | Karar |
|---|---|---|
| > [!tip] Isı krampları ve dehidratasyon | KAS KRAMPLARI · SUSAMA · YORGUNLUK · HAFİF BAŞ DÖNMESİ · TERLEME · YÜZDE FLUSHING | DİKKATLE OYUNA DÖNÜŞ |
| > [!warning] Isı yorgunluğu | BAŞ DÖNMESİ · HIZLI NABIZ · BAŞ AĞRISI · MİDE BULANTISI · KUSMA · KOORDİNASYON KAYBI · AŞIRI TERLEME · VÜCUT SICAKLIĞI 40°C’DEN (104°F) DÜŞÜK | OYUNDAN AYIR |
| > [!warning] Isı inmesi | VÜCUT SICAKLIĞI 40°C’DEN YÜKSEK · SICAK KURU DERİ · ÇOKLU SİSTEM YETMEZLİĞİ · DELİRYUM · KONVÜLSİYON · ANORMAL VİTAL BULGULAR | TIBBİ ACİL, 112’Yİ ARA |
(Kaynak: Merkel DL, Molony JT Jr. Int J Sports Phys Ther 7:242-251, 2012, Tablo 4.)
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Kimde? | EN YAYGIN OLARAK BALDIR ve HAMSTRİNG KASLARINI ETKİLEYEN HAFİF DEHİDRATASYON ve/VEYA TUZ KAYBIYLA GÖRÜLÜR |
| > [!tip] Zamanlama | GENELLİKLE FİZİKSEL AKTİVİTENİN İLERİ EVRESİNDE ORTAYA ÇIKAR; çünkü KRAMPLARIN İLERLEDİĞİ KADAR YORGUNLUK, SU ve SODYUM KAYBI ARTAR |
| Tedavi | TUZ ÇÖZELTİSİ İLE ORAL REHİDRASYONA ve KASA HAFİF GERİLME UYARISINA CEVAP VERİRLER. PERFORMANSI BOZULMADIĞI SÜRECE OYUNA DÖNEBİLİR |
| Durum | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Isı ‣ | UZUN SÜRELİ EGZERSİZDEN SONRAKİ ZAYIF VAZOMOTOR TONUSA ve AZALMIŞ İNTRAVASKÜLER VOLÜME BAĞLI BAYILMA DURUMUDUR; SIVILARA, SOĞUTMAYA ve SUPİN POZİSYONA YANIT VERİR |
| Isı ödemi | ISIYA İLK MARUZ KALINDIĞINDA GELİŞEN ELLERİN ve AYAKLARIN HAFİF ÖDEMİDİR; SICAKLIĞIN NORMALE DÖNDÜRÜLMESİYLE GERİLER |
| > [!tip] Isı tetanisi | ISIYA BAĞLI HİPERVENTİLASYON SONUCU OLUŞAN KARPOPEDAL TİTREME veya SPAZMLARDIR. Daha serin bir ortama taşınması, SOLUNUM HIZININ AZALTILMASINA (veya BİR TORBA KULLANILARAK VERİLEN NEFESİN TEKRAR ALINMASI) YANIT VERİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!tip] Vücut sıcaklığı | 37,7-39,4°C OLAN ORTA DERECEDE BİR HASTALIKTIR |
| Performans | AÇIKÇA ETKİLENİR; ancak EĞER VARSA MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ DİSFONKSİYONU HAFİFTİR |
| > [!tip] Bulgular | BAŞ AĞRISI, BULANTI, KUSMA, BAŞ DÖNMESİ, ORTOSTATİS, HALSİZLİK, BAZEN SENKOP OLARAK KENDİNİ GÖSTERİR |
| Tedavi | SERİN BİR ORTAMA TAŞINMAYI, VÜCUDU FANLARLA SOĞUTMAYI, FAZLA GİYSİYİ ÇIKARMAYI ve KASIK İLE AKSİLLARIN ÜZERİNE BUZ KOYMAYI İÇERİR. Hastalar, ORAL REHİDRASYONU TOLERE EDEMEZSE, IV SIVI ENDİKASYONU VARDIR |
| > [!warning] Rektal sıcaklık | ISI İNMESİ BELİRTİLERİ AÇISINDAN REKTAL SICAKLIK DA DÂHİL OLMAK ÜZERE MONİTÖRİZE EDİLMELİDİR. HIZLI BİR İYİLEŞME SAĞLANAMAZSA, ACİL SERVİSE ULAŞIM ÖNERİLİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!warning] Tanım ve mortalite — TUS | MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ BOZUKLUKLARI ve POTANSİYEL DOKU HASARI İLE KARAKTERİZE CİDDİ BİR HASTALIKTIR. TIBBİ BİR ACİL DURUMDUR; MORTALİTE ORANI %50’DİR |
| Risk | GENELLİKLE AŞIRI ISI ve YOĞUN EFORLA İLİŞKİLİDİR |
| > [!warning] Klasik tuzak | KLASİK ISI İNMESİNDE DERİ KURU ve SICAKTIR; ancak DAHA YAVAŞ BİR BAŞLANGIÇ (GÜNLER), DAHA YAŞLI ve KRONİK HASTALIĞI OLAN KİŞİLER SÖZKONUSUDUR. EGZERSİZE BAĞLI ISI İNMESİNDE DERİ ISLAK ve TERLİ OLABİLİR — KURULUK TANIYI DIŞLAMAZ |
| Sıcaklık | REKTAL SICAKLIK GENELLİKLE 40°C’NİN ÜZERİNDEDİR |
| > [!warning] Organ hasarı | KALP, BEYİN, KARACİĞER, BÖBREKLER ve KASTA ÖNEMLİ HASAR MEYDANA GELEBİLİR ve TEDAVİ EDİLMEDİĞİNDE ÖLÜMCÜL SONUÇLARI OLABİLİR |
| > [!tip] Tedavi — soğuk su daldırma | SOĞUK SUYA DALDIRMA YOLUYLA DERHAL TÜM VÜCUT SOĞUTULMASIDIR. HAVA YOLU, DOLAŞIM SİSTEMİ, VÜCUT SICAKLIĞI ve MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ DURUMU SÜREKLİ İZLENMELİDİR |
| > [!tip] Soğutmayı durdurma eşiği | VÜCUT SICAKLIĞI YAKLAŞIK 38,3-38,9°C OLDUĞUNDA HIZLI SOĞUTMA DURDURULMALIDIR |
| IV sıvı | NORMAL SERUM FİZYOLOJİK veya RİNGER LAKTAT ÇÖZELTİSİ İLE BİRİNCİ SAATTE 800 ml/m² ORANINDA IV SIVI, İNTRAVASKÜLER HACMİ ve VÜCUDUN ISIYI DAĞITMA YETENEĞİNİ GELİŞTİRİR. ACİL BİR MERKEZE DERHAL ULAŞIM GEREKLİDİR |
| Konu | Ayrıntı |
|---|---|
| > [!warning] Aşırı sıvı tehlikesi — TUS | DAYANIKLILIK SPORCULARI SUSUZLUĞUN ÖTESİNDE FAZLA SIVI ALMAMALARI KONUSUNDA UYARILMALIDIR |
| Hafif dehidratasyon zararsız | HAFİF DEHİDRATASYON (%2-3), GENELLİKLE PERFORMANSI ETKİLEMEZ ve KENDİSİ KRAMP, YORGUNLUK veya ISI İNMESİNE NEDEN OLMAZ |
| > [!warning] Semptomatik eşik | EGZERSİZE BAĞLI ‣ (Na <135 mmol/L) ASEMPTOMATİK veya SEMPTOMATİK OLABİLİR: BAŞ DÖNMESİ, BULANTI, BAŞ AĞRISI, KONFÜZYON, SEREBRAL ÖDEM |
| > [!tip] Risk grubu | DAYANIKLILIK SPORLARINDA (MARATON, TRİATLON, BİSİKLET SÜRME, YÜZME), YÜRÜYÜŞTE, FUTBOLDA ve POLİS ve ASKERİ TATBİKATLARDA SIKLIKLA GÖRÜLÜR |
| Başlıca risk faktörleri | ARASINDA AŞIRI SU veya SPOR İÇECEKLERİ TÜKETİMİ, EGZERSİZ SIRASINDA KİLO ALIMI, EGZERSİZ SÜRESİNİN DÖRT SAAT ÜZERİNDE OLMASI, HAZIR SIVILAR ve DENEYİMSİZLİK veya YAVAŞ TEMPOLU EGZERSİZ SAYILABİLİR |
💡 Dört köşeli denge(1) PLAZMA OSMOLALİTESİNİ NORMAL ARALIKTA TUT → (2) SUSUZLUĞU GİDERECEK KADAR İÇ → (3) HİPONATREMİYİ EN AZA İNDİR (bir yanda) ve AŞIRI DEHİDRATASYONU ÖNLE (PERFORMANSI KORU) (diğer yanda) → (4) PLAZMA VOLÜMÜNÜ AKTİVİTE İÇİN NORMAL ARALIKTA TUTACAK ŞEKİLDE KORU (Hew-Butler T, Rosner MH, Fowkes-Godek S, et al. Clin J Sport Med 25(4):303-320, 2015.)